Кіріспе
Heinz Harald Frentzen (18 мамыр 1967 жылы туған) – неміс бұрынғы жарыс жүргізушісі. Ол спорттық автомобильдер, Формула-1 және DTM сияқты түрлі жарыс түрлерінде қатысқан. Оның ең үлкен жетістіктері Формула-1-де болды, ол 150-ден астам Гран-приде өнер көрсетіп, үш рет жеңіске жеткен. 1997 жылғы Формула-1 әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды.
Heinz Harald Frentzen (; born 18 May 1967) is a German former racing driver. He competed in multiple disciplines including Sportscars, Formula One and DTM. He had his most success in Formula One, entering over 150 Grands Prix and winning three. He finished runner up in the 1997 Formula One World Championship.
Ерте мансап
Френцен 18 мамыр 1967 жылы Батыс Германияның Мёнхенгладбах қаласында (Солтүстік Рейн-Вестфалия) неміс кәсіпкері Генрих Харальд Френценнің (1933–2012) және оның испан әйелі Анжела Лладосаның (1937–2020) отбасында дүниеге келді. Оның екі әпкесі (Силвия – теолог, Соня – мұғалім) және екі қарындасы (Саманта – бұрынғы студент, Николь Надин) бар. Оның отбасы автоспортпен байланысты болды; әкесі 1950 және 1957 жылдар аралығында жарысқа қатысты. Френценнің ата-анасы ол сегіз жасында ажырасып, әкесі кейіннен Мексика туған Аразеллиге үйленді, ал Анжела Испанияға оралды. Френцен 12 жасында, әкесі оған алғашқы картын әкелгеннен кейін, картингпен айналыса бастады және керемет сәттілікпен жолын бастады. 1981 жылы 14 жасында Френцен Германияның жасөсперімдер картинг чемпионатында жеңіске жетті. Екі жылдан кейін Френцен Австралияда өткен CIK Азия-Тынық мұхиты чемпионатында Dino көлігімен қатысты, бірақ финиш сызығын кесіп өте алмады. 1984 жылы 100cc класында екінші орынды иеленді. Оған қаржылық қолдау көрсеткен және команда басшысы мен бас механик болып жұмыс істеген әкесі – жерлеу бюросының директоры еді. 1985 жылы Френцен Германияның Формула Форд 2000 сериясына қатысып, автожарыстармен айналыса бастады. Формула Фордтағы екі маусымнан кейін, ол 1987 жылғы серияда барлық жарыстарға қатыспағанына қарамастан екінші орынды жеңіп алды. 1988 жылы Френцен Германияның Формула Opel Lotus сериясына қатысты, бұрынғы Формула-1 жүргізушісі Йохен Масс, Формула Фордтағы Френценнің өнеріне тәнті болғандықтан, оның жас командасына қосылды. Френцен өзінің алғашқы жылында Германия сериясының чемпионы атанды, ал оның командаласы Марко Вернер чемпионатта үшінші орынды иеленді. Ол сондай-ақ Формула Opel Lotus Euroseries сериясына қатысып, 56 ұпай жинап, чемпионатта 6-шы орынды алды. Келесі қадам 1989 жылы Германияның Формула 3 чемпионаты болды, онда Френцен Майкл Шумахер және Карл Вендлингер сияқты болашақ жұлдыздармен жарысты. Ол кезде Берни Экклстоун Формула-1 әлем чемпионатында неміс жүргізушісінің болуын қадағалап, ONS (Германияның ұлттық автоспорт комитеті) Френцен мен Шумахерді қолдауға шешім қабылдады. ONS Формула-3 жарысында бірінші болып жеңіске жеткен жүргізушіге Формула-1 тестілеуіне мүмкіндік беруді ұсынды. Бұл ақыр соңында Австрияның Зелтвег қаласында өткен даулы жарыста Шумахер жеңіске жетті, Френцен Шумахер оны жолдан шығарды деп мәлімдеді. Бірақ Шумахер Формула-1 тестілеуіне қатыса алмады. Карл Вендлингер Германияның Формула 3 чемпионатында жеңімпаз атанды, ал Френцен Шумахермен бірге екінші орынды бөлісті (екеуі де бірдей ұпай жинады). 1990 жылы Френцен Эдди Джордан Ресинг командасының құрамында Халықаралық Формула 3000 сериясына қатысты және Эдди Ирвинмен бірге жарысты. Френцен маусымды 16-шы орында аяқтады, 3 ұпай жинады. Сол жылы ол Mercedes Benz C11 машинасымен Дүниежүзілік спорттық прототиптік чемпионатына қатысып, бір орынды және 6 ұпай жинады. 1991 жылы Френцен Халықаралық Формула 3000 сериясында Vortex Motorsport командасына ауысты және сол жылғы серияда 5 ұпай жинады. 1990 жылдардың басында Френцен Коррина Бетшпен қарым-қатынаста болды. Олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, Коррина кейін Формула-1 жүргізушісі Майкл Шумахерге тұрмысқа шықты. 1999 жылы Френцен Таня Ниггеге үйленді. Олардың үш баласы бар.
Саубер (1994-1996)
1994 жылы Френценге Питер Саубер Мерседес қозғалтқышымен жабдықталған машинамен Формула-1 жүргізуге мүмкіндік берді. Оның командаласы 1991 жылғы F1 маусымында F1 құрамасына қабылданған және командамен екінші жылын өткізіп жатқан Мерседес жасөспірімі Вендлингер болды. Френцен жылды сәтті бастады, Бразилиядағы дебюттік жарысында бесінші орынға іліккенімен (бірақ жарыс барысында бұрқалып қалды) және Тынық мұхиты Гран-приінде бесінші орын алып, алғашқы ұпайларын еншіге түсірді. Маусымның төртінші кезеңі – Монакодағы іріктеу кезінде Вендлингер апатқа ұшырап, жыл соңына дейін жарыстарға қатыса алмайтын ауыр бас жарақатын алғаннан кейін Френцен де-факто команда жетекшісінің роліне ие болды. Френцен ауыстырушы командаластары Андреа де Чезарис пен ЖЖ Лехтодан басымдық танытып, үш мәрте ұпай жинады және Әлемдік жүргізушілер чемпионатында 13-орынды иеленді. Оның Еуропа Гран-приіндегі (Херес) өнері ерекше көзге түсті, онда ол 5-орынға ілікті және жарыс барысында 3-орынға көтерілді. Бірақ команданың бір тоқталымды отын құю стратегиясын таңдауы оның қарқынына кері әсер етіп, финиш сызығына 6-орынмен жетті. Саубердің көрсеткіштері Мерседеспен серіктестікті сақтап тұруға жеткіліксіз болды: бренд Макларенге көшті, ал команда 1995 жылғы F1 маусымы үшін Ford V8 қозғалтқыштарын алуға мәжбүр болды. Бұл қозғалтқыштар 1994 жылы Михаэль Шумахерді әлем чемпионы атандырғанмен, қазіргі V10 және V12 қозғалтқыштарынан кем қуатты болды. Sauber C14 шассиі де жыл басында бәсекеге қабілетсіз болды, бірақ Френцен тұрақты өнер көрсетіп, бірнеше рет ұпай жинады. Жыл бойы машинаның өнімділігі жақсарып, Френцен Италия Гран-приінде команданың тұңғыш подиумына қол жеткізді және Португалияда маусымның ең жақсы нәтижесі – 5-орынға ілікті. Ол командаластарынан да басымдық танытты: алдымен, қайта оралған Вендлингер, кейін маусым ортасында Уильямс тестілеушісі Жан Кристоф Бульонмен алмастырылды. Френценнің соңғысына қарсы көрсеткен өнері команданың оны 1997 жылғы F1 маусымына қабылдауына ықпал етті. Ол 15 ұпаймен Әлемдік жүргізушілер чемпионатында 9-орынды иеленді. 1996 жылғы F1 маусымында Френценге Джонни Герберт қосылды және Ford V10 конфигурациясына жаңартылды, бұл күштірек қозғалтқыш күтетіндей болды. Бірақ бұл агрегат жоғары командалармен салыстырғанда жеткіліксіз қуаттылық танытты және алдыңғы маусымдағы сенімді V8 қозғалтқышындай сенімді болмады. Сондықтан Френцен Монако, Испания және Жапонияда үш мәрте ғана ұпай жинады, ал Герберт бұрынғы командаластарына қарағанда оған жақын болды. Ол маусымды 7 ұпаймен Әлемдік жүргізушілер чемпионатында 12-орынға ие болды; осы кезде оның 1997 жылы Уильямсқа өтетіні жарияланды.
Уильямс (1997 1998)
1997 жылғы маусымда Френцен 1996 жылғы чемпион Деймон Хиллдің орнына «Уильямс Рено» командасында көшті. Маусымның бірінші жарысында Френцен бірінші бұрышта көш бастап, алғашқы пит-стопқа дейін алда қалды. Жарыс соңына қарай ол екінші орында келе жатқанда, тежегіш дискісі жарылып, жарыстан шығып қалды. Өзінің алғашқы жеңісін ол San Marinoда өткен төртінші жарыста тойлады. Френцен бұдан кейін Монакодағы келесі жарыста мансабындағы алғашқы поул-позициясын иеленді, бірақ жарысты аяқтауға қол жеткізбеді. Маусымның бірінші жартысындағы тұрақсыздықтан кейін, Френцен маусымның екінші жартысын алты ұпай жинап, бес рет қатарынан подиумға шығу арқылы аяқтады. Сегіз рет бірінші қатардан старт алып, жеті рет подиумға көтерілгеніне қарамастан, Френцен командаласы Жак Вильнёвтен көбінесе оқпанда келді, маусым ішінде француз-канадтықтан тек төрт рет озып өтті. Френцен басқа жеңіске қол жеткізе алмады және 42 ұпаймен жүргізушілер чемпионатында үшінші орынды иеленді, командаласы Вильнёв 81 ұпай жинады. Михаэль Шумахердің дисквалификациясынан кейін ол екінші орынға көтерілді. «Рено» 1998 жылы «Уильямс» командасының қозғалтқыштарына зауыттық қолдау көрсетуді тоқтатты. «Уильямс» сондай-ақ маусым арасында бас дизайнер Адриан Ньюиді «Макларен» командасына жоғалтты. Осының салдарынан команда «Макларен» және «Уильямстың» 1997 жылғы титул иегері «Феррари» командаларымен салыстырғанда өнімділігін төмендетті. Френцен маусымды Альберт Паркте подиуммен бастады. Бұл Френцен үшін жылдың ең жарқын сәті болды, өйткені ол подиумға қайта орала алмады және тағы да командаласы Жак Вильнёвтен оқпанда келді. Френцен 17 ұпаймен чемпионатта 7-орынды иеленді. Френцен екі қиын жылдан кейін «Уильямс» командасынан кетті, бұл уақыт «Саубер» командасымен салыстырғанда «Уильямстағы» өзге атмосфераға бейімделудегі қиындықтар мен бас инженер Патрик Хедпен келіспеушіліктерге байланысты көңіл көшірді.
Иордания (1999-2001 жылдың ортасы) және Прост (2001 жылдың ортасы)
1999 жылы Френцен Ральф Шумахермен тікелей айырбас арқылы «Жордан» командасына өтті және «Mugen Honda» қозғалтқышымен жабдықталған машинада екі жарыста жеңіске жетіп, көптеген жарыстарда ұпай жинады. 1999 жылғы Еуропа Гран-присінде ол поул-позициядан кейін, ал Хаккинен мен Ирвин екеуі де ұпай ала алмаған кезде (Хаккинен қысқа жаңбыр кезінде шиналарын ауыстырғандықтан, ал Ирвин өте баяу пит-стоптан кейін артқы оң шина уақытында дайын болмағандықтан) және екеуі де ұпайсыз, 60 ұпаймен тең тұрғанда, ал ол 50 ұпаймен егер жағдай өзгермесе, соңғы екі жарысқа дейін Хаккинен мен Ирвинмен ұпайлар теңесер еді. Бірақ 32-ші айналымда оның «Жордан» машинасы тоқтады. Хаккинен қалпына келтіп, 5-ші орынға ие болды. 1999 жылғы Малайзия Гран-присіне дейін ол чемпионаттың көшбасшысы Хаккиненнен 12 ұпайға қалып қойды. Бірақ оның чемпиондық арманы сол жарыста күйреп, Френцен 6-шы орынды, ал Хаккинен мен Ирвин тиісінше 3-ші және 1-ші орындарды иеленді. Бір жарыс қалғанда (жүргізушілер үшін әлі де 10 ұпай бар) Френценнің 51 ұпайы болды, бұл чемпионаттың көшбасшысы Ирвиннен 19 ұпайға кем. Френцен Жүргізушілер чемпионатында үшінші орынды иеленді (әлем чемпионы Мика Хаккиненнен 22 ұпайға қалып, көптеген адамдар оны жылдың жүргізушісі деп санады). Сәтті маусымнан кейін Френцен 2000 жылы чемпионат үшін басты үміткер деп есептелді. 2000 және 2001 жылдары «Honda» командасы «BAR» командасын да қамтамасыз ете бастады, нәтижесінде командалар арасында тұрақты қозғалтқышпен қамтамасыз ету үшін бәсеке пайда болды. 2000 жылы Френцен екі мәрте тұғырға көтерілді, бұл команда үшін ең жақсы нәтиже болды, бірақ «Жордан» командасы әлі де жарыс жолында төмен және, ең бастысы, «BAR» командасынан қалып қойды. Төмен нәтижелер, жарақат алу, команданың техникалық бағыты туралы келіспеушіліктер (Френцен машинаны жөндеу үшін өз қаражатынан шығын шығаруға дайын екенін мәлімдеді) және 2001 жылғы маусымның ортасында бірнеше рет жарыстан шығып қалғаннан кейін «Жордан» Френценді жұмыстан босатып, оның орнына Жан Алесиді қосты. Сегіз жылдан кейін Эдди Джордан Френценнің келісімшарының тоқтатылуы «Honda» компаниясын қанағаттандыру және жапондық жүргізуші Такума Сатомен келісімшарт жасау мақсатымен жасалғанын айтты. Кейіннен Френцен Алесидің орнын алып, қиындыққа тап болған «Prost» командасына қосылды және Спада төртінші орынға іліккенімен, маусым соңында команда қаржылық қиындықтарға тап болды.
Жебелер (2002) және Сауберге оралу (2002-03)
2001 жылдың 30 желтоқсанында Френцен 2002 жылғы маусымға "Arrows" командасымен келісімшарт жасасты. Ол екі мәрте ұпай жинап, бірдей қозғалтқышпен жарысқан екі "Jaguar" командасынан озып кетті. Тамыз айында команда банкротқа ұшырады және Френцен келісімшартынан босатылды. 2003 жылы "Sauber" командасына қайта оралған Френцен, 2002 жылғы АҚШ Гран-присінде Фелипе Массаны ауыстырып бір рет жарысқаннан кейін, өте қабілетті командаласы Ник Хайдфельдпен шайқасты және жылдың соңғы жарысында, АҚШ-та өткен жарыста соңғы мәрте жүлделі үштіктің бірінші қатарына ілікті.
DTM
2004 жылы Френцен Германияның Deutsche Tourenwagen Masters седандық автомобильдер сериясына Opel командасы үшін жүргізуге көшті, оған осы сериядағы жетістіктерімен басқа F1-ден келген Жан Алеси шабыттандырды. Оның Opel Vectra бәсекеге қабілетті машина болған жоқ, ол Audi және Mercedes жүргізушілерінен ғана емес, сонымен қатар Opel командаластарынан да үнемі озып кететін, нәтижесінде чемпионаттың жалпы есебінде 14-орынды иеленді. 2005 жылғы маусымда ол Opel командасымен DTM сериясында қала берді және жылды 8-орында, Opel жүргізушілерінің ішінде ең жақсы көрсеткішті көрсетті. Оның ең жақсы нәтижесі – Чехиядағы Брно трассасында поул-позициядан үшінші орын. Opel 2005 жылғы маусымнан кейін жарыстан шыққаннан соң, Френцен 2006 жылы Audi командасына қосылды. Ол маусымның бірінші жарысында Хоккенхаймда және 8-ші жарысында Барселонада үшінші орынды иеленді. Френцен маусымды 7-орында аяқтады және "командадан қолдау алмағанын" айтып, командадан кетіп қалды.
Кейінгі мансап
2008 жылдың сәуірінде Френцен 2007/2008 жылғы маусымда Speedcar Series-те Бахрейн жарысына қатысты, ал кейіннен 2008/2009 жылғы маусымның Speedcar Series-іне қосылды. Ол GT1 класында Карл Вендлингер және Андреа Пиччинимен бірге Aston Martin Racing командасы үшін Aston Martin DBR9 зауыттық машинасының бірін басқарып, 24 сағаттық Ле-Ман жарысына қатысты. Оның командасы класта 4-ші, жалпы есепте 16-шы орынды иеленді. 2008 жылы Френцен HHF гибридтік тұжырымдамалық көлігін жасады және оны өзінің командасымен 24 сағаттық Нюрбургрингке қатыстырды. Шассиі 3.3 литрлік V8 битурбомен 520 а.к. және шамамен 136 а.к. электр қозғалтқышы бар сатып алынған Gumpert Apollo жол көлігі болды. Френцен жарысты аяқтады, бірақ екі стандартты беріліс қорабының бұзылуына байланысты нәтижесі тіркелмеді. 2011 жылы Френцен 2011 жылғы Чемпиондар жарысының бөлігі ретінде Ханс Йоахим Штук, Марк Дюэз және Стиг Бломквистке қарсы өткен "ROC Legends" арнайы жарысын жеңіп алды. 2012 жылы Френцен ADAC GT Masters маусымында Callaway Competition Corvette Z06 көлігімен жарысты, ал 2014 жылы HTP Motorsport Mercedes Benz SLS AMG GT3 көлігімен қайтадан серияға оралды.
Жүргізу стилі мен бағалау
Френцен адал жүргізуші ретінде сипатталған. "F1 Racing" айлық журналы Френцен үшін ең маңызды мәселе – оның машинасына дұрыс параметрлерді табу болғанын атап өтті, және ол бұл жұмысты өзі атқарған. Эдди Джордан өзінің "Тәуелсіз адам" атты автобиографиясында Френценнің "Jordan 199" машинасымен "тамаша жұмыс істегенін" айтты. 2003 жылдың соңында "Зауберден" кеткеннен кейін BBC Sport Френценді "ұлымызғы талантты толыққанды пайдалана алмаған" жүргізуші деп сипаттады. "Заубер" командасының басшысы Питер Заубер 2005 жылы Френценнің команда үшін ең маңызды жүргізуші болғанын айтты, бірақ оның нақты атмосферада жұмыс істеуі керектігін мойындады және "Уильямс" командасындағы техникалық директор Патрик Хедпен болған қақтығысына сілтеме жасады.
Басқа да елеулі оқиғалар
Френцен 2020 жылы британдық Top Gear автошоуының 29-шы маусымының бір бөлімінде пайда болды, онда Германия мен Ұлыбритания арасындағы бәсекеде алып жүргізушілердің қарсыласы болды.
Ле-Манның толық 24 сағаттық жарысының нәтижелері
Жыл Командасы Пилоттар Автомобиль Сыныбы Айналымдар Euro Racing Чарльз Цвольсман, аға Шунжи Касуя Lola T92/10 Judd C1 271 13-орын 6-шы Астон Мартин Жарыстар Андреа Пиччини Карл Вендлингер Aston Martin DBR9 GT1 339 16-орын 4-ші