Кіріспе

Фернандо Тамброни Армароли (25 қараша 1901 – 18 ақпан 1963) – итальяндық саясаткер. Христиан демократиясының мүшесі, 1960 жылдың наурызынан шілдесіне дейін Италияның 36-шы премьер-министрі болды. Ол сондай-ақ 1955 жылдың шілдесінен 1959 жылдың ақпанына дейін Ішкі істер министрі, 1959 жылдың ақпанынан 1960 жылдың наурызына дейін Бюджет және қазына министрі, ал 1953 жылдың тамызынан 1955 жылдың шілдесіне дейін Сауда флоты министрі қызметін атқарды. Саяси карьерасын реформатор және солшыл экономикалық саясатты қолдаушы ретінде бастағанына қарамастан, үкіметте ол оңшыл, консервативті саясаткерге айналып, құқық тәртібін сақтау саясатын жүзеге асырды. Бұған қоса, ол Ішкі істер министрі ретінде саяси қарсыластары туралы ақпарат жинау үшін жеке құпия полиция құрды деген айып тағылды. Премьер-министр ретіндегі қызметі парламенттік солшылдарға қарсы неофашистік Италия әлеуметтік қозғалысынан қолдау іздеу мүмкіндігінен туындаған тәртіпсіздіктермен есімдері шешілді.

Ерте өмір

Тамброни 1901 жылы Италия Корольдігінің Марке аймағындағы Асколи Пикено қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Артуро Тамброни жасөспірімдерді қайта тәрбиелеу институтының директоры болса, анасы Амалия Лоранти үй шаруасындағы әйел еді. Классикалық лицейді бітіргеннен кейін ол Мацерата университетінде заң білімін алып, бірнеше жылдан соң диплом алды. Сол жылдары ол Дон Луиджи Стурцо басқарған Италия халық партиясының (PPI) – христиан демократиялық партияның мүшесі болды және Мацерата провинциялық хатшысы болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Джузеппе Спатаро төрағалығымен Италия католик университет студенттері федерациясының (FUCI) вице-президенті қызметін атқарды.

Фашистік режим

1926 жылдың қарашасында Италиядағы фашистік режим PPI-ді таратудан кейін Тамброни Corriere Adriatico газетінде мақала жариялады, онда ол «бұрынғы саяси идеалдарынан бас тартқанын» және фашистік режимге қарсы кез келген әрекетке қызығушылық танытпағанын мәлімдеді. Ол Бенито Муссолиниді «Құдайдың тағдырымен таңдалған адам» деп сипаттады. Бірнеше жыл өткен соң, 1932 жылы ол Ұлттық фашистік партияға (PNF) қосылды. Режим құлағаннан кейін ол мақаланы өз еркімен емес, PNF басшыларының қорқытуымен жазғанын айтты. Тамброни 1923 жылы заңгерлік қызметке кірісті. Ол Аугусто Дьярдинидің заң фирмасында жұмыс істеді. 1920 жылдары ол өте танымал және құрметті қылмыстық қорғаушы адвокатқа айналды. 1927 жылы ол Анконадағы екінші әйел адвокат, әпкесі Ринаны фирмада серіктес ретінде қабылдады. Соғыстан кейін Рина фирманы басқаруды өз міндетіне алды. Осы жылдары Тамброни Мафалда Джакопеллиге үйленді. Олардың Мария Грация және Габриэла есімді екі қызы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тамброни Ұлттық қауіпсіздік үшін ерікті жасақта (MVSN), көбінесе «Қара көйлектер» деп аталатын, PNF-тің жарымәскери қанатында қызмет етті. Оның взводы Анкона аймағындағы зениттік батарея болды. 1943 жылдың шілдесінде Дуче құлатылғаннан кейін Тамброни PNF-тан шығып, Муссолиниді Италия Социалдық Республикасында қолдамады, керісінше, орташа саяси белсенділікке оралды және 1943 жылдың желтоқсанында Алкиде Де Гаспери басқаратын жаңа орталық және католик партиясы – Христиан Демократиясының (ХДП) құрылуына үлес қосты. Тамброни көп ұзамай Марке аймағындағы ХДП-нің маңызды тұлғаларының біріне айналды.

Саяси мансап

1946 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда Анкона–Песаро–Мацерата–Асколи-Пикено сайлау округінен Италияның Конституциялық жиналысына сайланды, ол шамамен 20 500 дауыс жинады. Конституциялық жиналыста ол сайлау комиссиясына, содан кейін заң жобаларын қарау жөніндегі 4-ші комиссияға тағайындалды. 1948 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда ол 45 000-нан астам дауыспен Депутаттар палатасына сайланды. Осы жылдары ол Де Гасперидің саясатын өткір сынға алып, одан да тиімді әлеуметтік реформаларды қолдады. 1948 жылдың маусымынан 1950 жылдың қаңтарына дейін ол Палатаның қоғамдық жұмыстар комиссиясының вице-президенті болды, содан кейін 1950 жылдың қаңтарынан 1953 жылдың шілдесіне дейін Алсиде Де Гаспери басқарған алтыншы және жетінші үкіметтерде Сауда флотының мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды.

Саудагерлік теңіз флоты министрі

1953 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда үкіметтік коалиция ұлттық дауыс берудің 49,9%-ын жеңіп алды, абсолютті көпшілікке жету үшін қажетті дауыс санынан бірнеше мың дауыс қана кем болды, нәтижесінде орынтар пропорционалды түрде бөлінді. Техникалық тұрғыдан алғанда, үкімет сайлауда жеңіске жетіп, екі палатада да нақты жұмысқа қабілетті көпшілікті қамтыды, бірақ абсолютті көпшілікті жеңе алмағандықтан туған көңілі тоқырау жетекші коалицияда маңызды шиеленістерге әкелді, бұл 2 тамызда Де Гаспери парламент тарапынан отставкаға кетуге мәжбүр болған кезде аяқталды. 17 тамызда президент Луиджи Эйнауди Джузеппе Пелланы жаңа премьер-министр етіп тағайындады, ал Тамброни сауда флоты министрі болды. Ол 1955 жылдың шілдесіне дейін қызмет етті, сондай-ақ Аминторе Фанфани мен Марио Счелба үкіметтерінде де қызмет етті. Министр ретінде ол «Тамброни заңы» деп аталған заңды бекітті, ол алғаш рет кеме құрылысы саласының мәселесін шешуге бағытталды, өндіріс шығындарын төмендетуге ынталандыру үшін 10 жылға салық жеңілдіктері мен мемлекеттік көмек берілді, осы арқылы халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға көмектесті.

Ішкі істер министрі

1955 жылдың шілдесінде жаңа тағайындалған премьер-министр Антонио Сегни Тамброниді ішкі істер министрі етіп таңдады. Тамброни 1959 жылдың ақпанына дейін Виминале сарайында қызмет етті, сондай-ақ Адоне Золи мен Аминторе Фанфани үкіметтерінде де жұмыс істеді. Қызметі барысында ол үкімет пен партияның саяси мүддесі үшін префекттерді пайдаланды деген айып тартты. 1956 жылы ол Италияның барлық префекттеріне құпия хат жолдап, олардан халықтың саяси идеалдарын ғана емес, сонымен қатар 1957 жылғы жергілікті сайлаулардан бұрын сайлаушыларға ыңғайлы әсер ететін шараларды ұсынған есеп беруді сұрады, мақсаты – коммунизмге қарсы тиімді күрес бастау болатын. Ол сондай-ақ өзінің жақын және сенімді кеңесшілерінен арнайы кеңсе құрды. Солшыл көзқарастағы саясаткерлер, белсенділер мен азаматтар туралы ақпарат осы істерге жиналды, сонымен қатар ДХП-ға жақын саясаткерлер мен партия мүшелерінің істері де ашылды, олар басқа саясаткерлерді ықпалға алуға, тіпті шантажға пайдалану үшін қолданылды. Министр ретінде ол 1958 жылғы Италиядағы жалпы сайлау кампаниясын ұйымдастырды. Ол сондай-ақ муниципалитет заңдары мен жергілікті қаржыға қатысты шараларды бекітті, қоғамдық көмек және азаматтық қорғаныс заңын реформалау жоспарларын жасады және итальяндық өрт сөндірушілер корпусы Vigili del Fuoco-ны қайта ұйымдастырды. Тамброни Муссолинидің денесін Предаппиодағы отбасылық қабірге көшіруге рұқсат берді және Неаполь қалалық кеңесін таратып, мэр Ахилл Лауроның наразылығына ұшырады. Осы жылдары ол орталық-солшыл саясаттың негізгі қолдаушыларының біріне айналып, Аминторе Фанфанидің жақын серігі болды. 1956 жылы Трентодағы партия съезінде сөйлеген сөзінде ол Италия Социалистік партиясымен (PSI) одақ құруды ашық қолдады, «жаңашыл үкіметтік бағдарлама» қажеттігін айтты және центристтік саясатты «абсурд» деп сипаттады. 1959 жылдың қаңтарында христиан-демократтардың бір тобы өз үкіметіне қарсы дауыс берді, бұл Фанфаниді билікте алты айдан кейін, 1959 жылдың 26 қаңтарында отставкаға кетуге мәжбүр етті. 16 ақпанда Антонио Сегни жаңа премьер-министр болып ант берді, ал Тамброни Бюджет және Қаржы министрі болып тағайындалды.

Италияның премьер-министрі

1960 жылдың наурыз айында Италияның Либералдық партиясы (PLI) үкіметке қолдауын кері тартып алды, соның салдарынан Сегни отставкаға кетуге мәжбүр болды. Президент Джованни Грончи Тамброниге жаңа кабинет құруды тапсырды. Тамброни тек Христиан-демократиялық партия (ХДП) мүшелерінен тұратын бір партиялық кабинет құрды, оған жаңадан құрылған неофашистік Италия әлеуметтік қозғалысының (MSI) сыртқы қолдауы болды. Бұл Италия Республикасы тарихындағы бірегей жағдай еді. 8 сәуірде Депутаттар палатасы MSI-дің маңызды қолдауымен үкіметке сенім білдірді. Алайда, неофашистердің күшті қолдауы ХДП ішінде шиеленісті күшейтті, сондай-ақ кейбір министрлер отставкаға кетумен қауіптендірді. Нәтижесінде Тамброни отставкаға кетуге мәжбүр болды. Президент Грончи Фанфаниге солтүстік-орталық үкімет құру мүмкіндігін тексеру үшін жаңа кабинет құруды тапсырды. Бірақ, ХДП-нің маңызды бөлігі оған қарсы болды, сондықтан Тамброни Сенатқа оралды, онда 29 сәуірде оған сенім білдірілді. Тамброни үкімет бағдарламасының басты бағыттарына Фриули-Венеция-Джулия аймағы үшін ерекше мәртебе беруді, жергілікті қаржыны реформалауды, мемлекеттік басқаруды жаңғыртуды, кең ауқымды әлеуметтік және экономикалық шараларды жүзеге асыруды, мемлекеттік теміржолдарды қайта ұйымдастыруды және Қытай, Үндістан, Араб елдері сияқты дамып келе жатқан елдермен екіжақты қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған жаңа сыртқы саясатты енгізуді кіргізді. Тамбронидің премьер-министрлік қызметінің басынан бастап әлеуметтік мәселелерде консервативтік көзқарас пен авторитарлық әдістер басым болды. 1960 жылдың 21 мамырында коммунист депутаты Джанкарло Паджетта басқарған митингті полиция үкіметтің толық қолдауымен таратып, тәртіпсіздікке ұшыратты. Ал 15 маусымда Мәдениет министрі Умберто Тупини «италиялықтардың санасына зиян келтіретін және ұятты тақырыптарды» қамтитын, соның ішінде Федерико Феллинидің «Саламат өмір» фильмін цензуралау жоспарларын жариялады.

Антифашистік толқындар

Оның кабинетінің ең даулы шешімі – МГИ-ге фашизмге қарсы итальяндық қарсылықтың маңызды орталықтарының бірі Генуяда ұлттық құрылтай өткізуге рұқсат беру болды. Бұл қадамды қоғамдық пікір үкіметтің неофашистерге қарайғы бұрын-соңды болмаған және қабылдауға келмейтін жақындасуы ретінде қарастырды. 1960 жылдың 30 маусымында Генуя көшелерінде солшыл CGIL кәсіби одағы мен басқа да солшыл күштер ұйымдастырған ірі демонстрация итальян полициясы тарапынан қатыгездықпен басып жанылды. Реджо-Эмилия, Рим, Палермо, Катания, Ликата қалаларында да халықтың наразылық акциялары полицияның зорлық-зомбылықпен араласуына әкелді, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты. 7 шілдеде Реджо-Эмилияда демонстрация кезінде қаза болғандар туралы хабар Палатаға жеткен кезде Тамброни тек "жағымсыз оқиғалар" туралы айтты, сонымен қатар үкіметтің "мемлекет пен бостандық институттарын қорғауға" дайын екенін мәлімдеді. Ішкі істер министрі Джузеппе Спатаро болса, PCI-ді тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруда айыптады. 8 шілдеде саяси жағдай соншалықты ушықты, Сенат Президенті Чезаре Мерзагора бұрын-соңды болмаған тәжірибемен, Республика Президентін хабардар етуден жалтарған күйі, Палата Президенті Джованни Леоненің қолдауына ие болып, он бес күндік уақытша тынығуға, полицияның казармаға қайтуына және антифашистік наразылықтарды тоқтатуға ұсыныс жасады. Бұл Тамброни мен Спатароның әрекеттерін тиімсіз етіп, үкіметтік дағдарыстың басталуын білдірді. 19 шілдеде өз партиясының көптеген өкілдері үкіметке қолдау көрсетуден бас тартқаннан кейін Тамброни билікте болған 116 күнінен соң отставкаға кетті.

Өлім және мұра

Өзінің отставкасынан кейін Тамбронидің саяси өмірі, іс жүзінде, аяқталды және ол енді ешқашан маңызды рөл атқармады. 1963 жылдың 18 ақпанында Тамброни Римде жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Оған бірнеше күн бұрын ДХ (Христиандық-демократиялық партия) хатшысы Алдо Моро 1963 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда партия тізімінен шығарылатынын хабарлаған еді. Өзінің авторитарлық көзқарастары мен неофашистік MSI-мен болған одағы үшін Тамброни Италия Республикасы тарихындағы ең кем бағаланған премьер-министрлердің бірі саналады.