Кіріспе
Voyageurs National Park) – 1975 жылы құрылған, Минесота штатының солтүстігіндегі International Falls қаласының жанында орналасқан АҚШ-тың ұлттық паркі. Парк атауы француз-канадтық тері саудагерлері – voyageurs есімін сақтайды, олар осы аймақтан жиі өтетін алғашқы еуропалықтар болды. Өте бай су ресурстарымен танымал парк каноэмен, каякпен, басқа да қайықтармен және балық аулаумен айналысушыларға танымал. Парк ішінде толығымен орналасқан және оның құрлық бөлігінің көп бөлігін құрайтын Кабетогама түбегіне тек қайықпен ғана жетуге болады. Парктің шығысында Boundary Waters Canoe Area Wilderness орналасқан. Паркте бірнеше қайық түсіру алаптары мен сыртқы жағында келушілерді қабылдау орталықтары бар, бірақ парктің басты бөлігіне тек қайықпен немесе қыс мезгілінде қар көлігімен, шаңғымен немесе қарға басумен кіруге болады. 2018 жылы паркке 239 656 адам келді.
Voyageurs National Park is an American national park in northern Minnesota near the city of International Falls established in 1975. The park's name commemorates the voyageurs—French Canadian fur traders who were the first European settlers to frequently travel through the area. Notable for its outstanding water resources, the park is popular with canoeists, kayakers, other boaters, and fishermen. The Kabetogama Peninsula, which lies entirely within the park and makes up most of its land area, is accessible only by boat. To the east of the park lies the Boundary Waters Canoe Area Wilderness. The park has several boat ramps and visitor centers on its periphery, though the main body of the park is only accessible by boat or, in the winter, by snowmobile, ski, or snowshoe. In 2018, the park hosted 239,656 visitors.
Геология
Вояджер ұлттық паркі Канада қалқанында орналасқан, оның тау жыныстарының жасы шамамен 1 мен 3 миллиард жыл аралығында. Бұл Солтүстік Америка құрлығындағы ең ежелгі тау жыныстарының бірі. Парктегі тау жыныстарының көп бөлігі Кенор орогенезімен байланысты Жоғары физиографиялық провинцияның Археон Кветико субпровинциясына жатады. Олар парктің батыс және орталық бөлігіндегі шисталар мен гнейстерден, ал шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігінде Вермиллион граниттік кешенінің (2,69-2,64 млрд жыл) граниттік жыныстарынан тұрады. Кабетогама-Кенора дике шоғыры (2,2-2,1 млрд жыл) солтүстік-батыс бағытындағы Прекамбрийдің жарылым жүйесімен өтеді. Парктің солтүстік-батыс бөлігінде Уабигуон субпровинциясының метаморфоздық тау жыныстары орналасқан, олар солтүстік-шығысқа қарай созылған жасыл тас белдеуін құрайды. Екі субпровинцияны бүйірлік жылжулы жарылым, яғни Рейни көлі-Сена өзені аймағы бөліп тұрады. Парктің солтүстік-батыс аймағында, Кабетогама түбегінде 1893 жылдан 1898 жылға дейін алтын ашу оқиғасы болған. Кішкентай Америка аралындағы Кішкентай Америка шахтасы – парк шегіндегі 13 тасталған шахтаның бірі. Парктің оңтүстік бөлігінде терминалдық мореналар кездеседі, ал солтүстік бөлігінде мұздықтан тазартылған көл алаптары бар, бірақ мұздық шөгінділері мен мұздық қиыршықтарының жиынтығы 100 футтан аспайды. Паркте Агасзиз көлінің шөгінділері байқалады, сондай-ақ мұздық жолалары мен мұздық бұзылыстары жиі кездеседі.
Қол жеткізу
Вояджерлер ұлттық паркіне ең жақын орналасқан ең ірі қала – Миннесота штатындағы Интернационал Фолс қаласы. Көптеген басқа ұлттық парктерден өзгеше, онда парке кірудің негізгі жолы автокөлік, велосипед немесе жаяу болса, Вояджерлерге кірудің басты жолы – су арқылы. Көптеген келушілер каяктермен және каноэлермен саяхаттайды, ал кейбіреулері үй қайықтарын жалға алады немесе экскурсиялық қайықпен жүреді.
Қайықпен жүзу
Келушілер саябақтың көлдері мен аралдарын каноэ, каяк және моторлы қайықтармен аралап, зерттейді. Саябақтың ішкі түбегі тек қайықпен ғана қолжетімді, бірақ көлдер қатып қалғанда сыртқы бағыттар ашылады. Саябақта ішкі көлдерде жалға алуға арналған каноэ және қайықтар жүйесі бар. Жаз айларында саябақ ішкі көлге дейін шаттл қызметін, сондай-ақ саябақтың табиғи ерекшеліктері мен тарихын зерттейтін рейнджерлер жетекшілігімен қайық экскурсияларын ұсынады.
Жаяу жүру
Паркте 80 шақырымнан астам жаяу серуендеу жолдары бар. Кейбір жолдар материкте орналасқан, бірақ көп бөлігі парктің ішкі жарты аралынан өтеді, оның ішінде ұзақ қашықтыққа арналған жолдар да бар.
Жұлдыздарды көру
Вояжерс ормандық айналымы, Бобер көлі айналымы және Кеттл Фоллс тоғаны аймағы – паркте жұлдыздарды қарауға танымал орындар. 2020 жылы Халықаралық қараңғы аспан қауымдастығы паркті Халықаралық қараңғы аспан паркі атағымен марапаттады.
Қыста
Парк қарашаның соңынан сәуірдің басына дейін қармен жабылады. Жаңбырлы көлдегі мұз жолы келушілер орталығының қайық тұрақтарынан басталып, мұз жағдайына қарай Кранбери шығанағына немесе Құрғақ аралға қарай жиналады және белгіленеді. Көлде жүру, қар мотоциклімен жүру, шаңғы тебу, қысқы кемпинг, мұз балық аулау және қарға аяқпен серуендеу сияқты мүмкіндіктер бар. Қар мотоциклімен жүру мұздаған көл беттерімен және Кабетогама түбегінің ортасымен өтетін Көлдер тізбегінің көрнекті жолымен шектеледі. Жол карталарын келушілер орталықтарынан алуға болады. Кеттл Фоллс жолы 12 шақырым қашықтықтағы тау аралықтарымен өтеді, Намакан көлінің батыс жағына жеткенше, тау аралықтарының жұмсақ және сынық мұзынан аулақ салады. Рудер Бей жолы – батыс Намакан көлі мен Вояжер тас жолының солтүстік жағымен Аш өзенінің келушілер орталығына дейінгі қысқа байланыс жолы. Осы жерде ол "Саяхатшылар жолымен" қосылады.
Флора мен фауна
А. В. Кучлердің АҚШ-тағы потенциалды табиғи өсімдік түрлеріне сәйкес, Вояджер ұлттық паркі екі жіктемеге бөлінеді: Солтүстік шоқжабақты орман (22) өсімдік пішініндегі Ұлы көлдер шырша/қарағай (93) өсімдік түрі және Солтүстік шоқжабақты орман (22) өсімдік пішініндегі Ұлы көлдер қарағайы (95) өсімдік түрі. Бұл ұлттық паркте орман қасқыры, қара аю, лось, көптеген аққұйрықты еліктер, сондай-ақ түлкі, бобр, өзен сусар, су құдайы, қар аяқ қоян және мысық сияқты кішкентай сүтқоректілер кездеседі, оларды қыс айларында мұздаған көлдердің үстінен өтетін кезде көруге болады. 2022 жылдың қазан айында парктің шекарасында камераға түскен еркек пума байқалды. Ақбас бүркіт, қара қаз, қос иелікті шағалақай, сұрқайыр және сарықырмызы құстар мұнда көптеп таралған.
Тарих
Парк алғаш рет 1891 жылғы сәуір айында Миннесота заң шығарушы органының президенттен штатта ұлттық парк құруды сұраған қаулысында ұсынылған. Бірақ федералдық заңнама арқылы паркті құруға рұқсат беру туралы заңға қол қойылғанға шамамен сексен жыл өткен соң, 1971 жылғы 8 қаңтарда президент Ричард Никсон қол қойды. 1975 жылы құрылған бұл Миннесота штатының жалғыз ұлттық паркі.
Алғашқы тұрғындары
Адамдар Вояджурс ұлттық саябағын шамамен 10 мың жылдан бері мекендеп келеді. Палеоиндиялық кезеңде адамдар осы аймаққа Агасзиз мұздық көлінің суы тартылған кезде келді. Архаикалық кезеңде (б.з.б. 8000 – б.з.б. 100) көшпелі халықтар қуып жеген жануарларымен және пісіп жеткен дәнді дақылдарымен бірге қозды. Осы кезеңде балық аулау маңызды азық-түлік көзіне айналды. Ормандық кезеңде (100 – 900 жылдары) жабайы күріштің қолданылуы артты. Осы шамадан бастап, олар керамикадан кішкентай, бүйірлік тіліктері бар үшбұрышты жебе ұштарын жасауды бастады.
Қалпы сауда
Еуропалық зерттеулер шамамен 1688 жылы басталды. Француз саяхатшысы Жак де Нойон Жаңбырлы өзен бойында қыстады. Бірақ бауыр терісіне деген сұраныс осы тері саудагерлерін әкелді. Шығыстағы бәсеке бауырдың қорға қалуына себеп болғандықтан, саяхатшылар Солтүстік Американың солтүстік-батыс аймақтарына қарай кеңейді. Қазіргі Америка Құрама Штаттары мен Канада шекарасында кри, монсони және ассинибойн тайпалары алғашқы халықтармен байланыс жасады. 18 ғасырдың ортасына қарай осы халықтар Жаңбырлы көл аймағын оджибвелерге тастап кетті. 1780 жылға қарай оджибвелер шекарадағы басты тұрғындарға айналды. Олар азық-түлік, тері және каноэлерді жеткізуде маңызды рөл атқарды.
Ағаш кесу
Ағаш кесу Мичиган, Висконсин және Миннесота штатының солтүстік орманды аймақтарындағы ақ қарағайдың қорлары жиналған кезде басталды. 1880 және 1890 жылдары ағаш кесу өсіп, екі ірі компания пайда болды. Куочичинг округіндегі Халықаралық ағаш кесу компаниясы 1937 жылға дейін Интернационал-Фолс және Форт-Франсес қалаларындағы ағаш кесу тісті машиналарын пайдаланды. 1900 жылдардың басында Интернационал, Кеттл және Скирл сарқырамаларында бөгеттер салынуының себебі – суға үнемі қажеттілік болды. Вирджиния және Рейни-Лейк ағаш компаниясы Сент-Луис округінің шығысында ағаш кесті. Олар 1929 жылға дейін ағаштарды өзен арқылы Хойст шығанағына жеткізді. Хойст шығанағына аталған атау, көлде жүзетін ағаштарды көтеруге қолданылған машиналардың құрметіне берілген. Содан кейін ағаштарды пойызбен Вирджиния, Миннесотадағы ағаш кесу фабрикаларына тасыды. Ағаш кесу орманның құрамын өзгертіп жіберді. Бұрын орманды ақ және қызыл қарағайлар басып алған, енді олардың үлесі азайды. Паркте ірі, толыққан ағаштардың аз ғана тобы қалды.
Жаңбырлы көл алтынға толы
1893 жылдың жазында Чарльз Мур қаржылаған Джордж Дэвис Жаңбырлы көлде алтын тапты. Дэвис Блэк-Бэй-Нарроузға жақын кішкентай аралда болды. Онда ол алтын кентасқан кварц тамырын тапты. "Кішкентай америкалық" деген жаңалық аралдың қазіргі атауына – Кішкентай америкалық аралына себеп болды. Табылдырысты растағаннан кейін Чарльз Мур аралға құқық алу үшін Блэк-Хиллзден тау-кенші Джефф Хилдретті жалдады. 1894 жылдың көктемінде кенді өңдеу және Жаңбырлы көл қаласын салу жұмыстары басталды. Жаңбырлы көл қаласы 1894 жылдың 17 наурызында құрылды. Жазға қарай қалада бірнеше жүз адам тұратын болды. Онда мектеп, банк, жалпы дүкен, қонақүйлер, мейрамханалар, газет, аппараттық дүкен, етхана және бірнеше салон болды. Кішкентай америкалық кенінің ашылуымен басқа кен іздеушілер де іздеуге кірісті. Парк шекарасындағы 13 кен орнының қалдықтары әлі де көрініп тұр.
Тұрғын үй және демалыс
1975 жылы парк құрылған кезде оның айналасында 60-тан астам демалыс орындары болды. Парктің ішінде 12 демалыс орны, 97 жалға берілген үйшік орны және 120-дан астам жеке меншік демалыс үйлері тіркелген. Көптеген адамдар өздерінің жерлерін мен ғимараттарын парке сатты. Кейбіреулері меншігін сату арқылы бірден кетіп қалды, ал енді біреулері меншігін сатқанмен, өмір бойы тұруға немесе 25 жылға пайдалану және тұру құқығын сақтап қалды. Бұл меншіктер бос қалғанда, парк табиғи жағдайын қалпына келтіру үшін көптеген құрылыстарды бұзып алады. Тарихи маңызы барлығы үшін 50-ден астам құрылыстан тұратын 20 меншік Ұлттық парктің басқармасымен сақталып, басқарылатын болады.
Коммерциялық балық аулау
1892 жылы Жаңбырлы өзенінде ірі балық аулау жұмыстары басталды. 1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басында аймақта жеті-сегіз балық аулау компаниясы жұмыс істеді. Көбі Крейн көлінде орналасқан. Басты өнім – көлдегі бекіренің жұмыртқасынан алынған икра. Ұзақ қашықтықтар мен тоңазытудың жетіспеуі салдарынан көптеген компаниялар тоқтатылды. 1930 жылдары барлық ірі кәсіпорындар жойылды. Ірі кәсіпорындардың орнын отбасылық балық аулау бірте-бірте басты. 1910 жылға қарай шамамен 48 отбасылық кәсіпорын болды. Ауданы Кеттл-Фолс қаласында өткізілетін аукциондарда сатылды. 1923 жылы Кабетогама көлінде коммерциялық балық аулауға тыйым салынды. 1942 жылға қарай тек 10 лицензиясы бар отбасылық кәсіпорын ғана белсенді болды. Паркте ескі балық аулау лагерлері мен торларды жөндеу орындары әлі де сақталған. Ең жақсы сақталғаны – Овесон балық лагері (1950-ші жылдар шамасында).
Қайықпен жүзу қауіпсіздігі
Құрлық күзетшілері негізгі көлдердегі қауіпсіз арналарды белгілейді. Көлдерде жоғары қарай бетке алғанда, арнаның сол жағын немесе порт жағын көрсететін жасыл нөмірленген буялар орналасқан. Қызыл нөмірленген буялар арнаның оң жағын немесе оңтүстік жағын көрсетеді. Төмен қарай бетке алғанда бұл керісінше болады. Жаңбырлы көл мен Намакан көлінде жоғары қарай – шығысқа қарай бағытталған қозғалыс. Кабетогама көлінде жоғары қарай – батысқа қарай бағытталған қозғалыс. Егер сіз Сэнд Пойнт көлінде немесе Крейн көлінде болсаңыз, жоғары қарай – оңтүстікке қарай бағытталған қозғалыс. Саябақта қауіпті тау жыныстары жиі кездеседі және олар су бетінің астында жақын орналасуы мүмкін. Осындай қауіптің он пайызынан да аз бөлігі белгіленген. Саябақ аралдар мен мүйістерді құрайтын параллель тау жоталарынан тұрады.
Қысқы
Қыс айларында қар көлігін жүргізу – маңызды демалыс әрекеті. Маусымның ең қызу кезінде, жұқа мұз немесе ашық су кездесетін ең қауіпті жерлер – өзен арналары, оның ішінде Жаңбырлы өзені сияқты тар жерлер. Мұздың астындағы ағыс қысым түзіліп, мұзды жұмсартады. Көбінесе қар көліктері осы аймақтардан қашықтап өтеді.
Кен орындары
Вояджерлер ұлттық паркінде 22 кіреберісі бар 13 тастап кетілген кен орны бар. Олардың барлығы парктің солтүстік-батыс бөлігінде, Жаңбырлы көлдің жасыл тас белдеуіндегі геологиялық құрылымдар бойында орналасқан. Кейбір тастап кетілген кен іздеу шұңқырлары, шахталар және ашық карьерлер өсімдіктермен жасырылған. Бұл орындар білікті парк қызметкерлерімен тексерілді және елеулі қауіп тудырмайды.
Халықаралық шекара
Вояжерлар каноэмен және тасымалдау арқылы 3 220 шақырымдық (2000 миль) сапарды Гранд-Портаждан Атабаска көліне дейін жасады. Бұл Жоғарғы көл мен Орман көлі арасындағы жақсы белгілі су жолы Париж шартынан (1783) кейін ресми шекараға айналды.