Кіріспе
XI ғасырдағы поляк монархы I Владислав Герман (1044 – 4 маусым 1102) 1079 жылдан өліміне дейін Польшаның герцогы болды.
Władysław I Herman ( 1044 – 4 June 1102) was the duke of Poland from 1079 until his death.
Кiру
Владислав Польшаның герцогы Казимир Қайта Құрғыш пен Киевтен келген Мария Доброниганың екінші ұлы еді. Екінші ұлы болғандықтан, Владиславқа тақ мұрагерлігі бұйырмаған. Алайда, 1079 жылы ағасы Болеслав Батыл Польшадан қашқаннан кейін, ол Польша герцогы болды. Владислав ағасын тақтан түсіру жоспарына белсенді қатысты ма, әлде Болеславты алмастыруға ең лайықты кандидат болғандықтан ғана билікке ие болды ма деген мәселеде пікірлер екіұшты.
Германиямен қарым-қатынастар
1080 жылы Польша мен Богемия арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатында Владислав Священная Рим империясының вассалы, Богемия герцогы Вратислав II-нің қызы Юдитке үйленді. Осыдан кейін Владиславтың сыртқы саясаты Киелі Рим империясын ынталандыруға бағытталды және ол император Генрих IV-тің жоғары тұруын қабылдады. 1085 жылы император Генрих Вратиславты король деп жарияласа да, Владислав корольдікке ұмтылмады. Біраз уақыттан кейін Польша барондары оны немере інісі Миешко Болеславовичті Венгриядан қайта шақыруға мәжбүр етті. Миешко ағасының үстемдігін қабылдады және Польшаға талабын мұрагерлік тізбегінде бірінші болу үшін бас тартты. Владислав немере інісінің талаптарын қабылдауға мәжбүр болды, себебі оның үлкен және жалғыз ұлы Збигнев шіркеу мойындамаған одақтан туған еді. Богемиялық Юдит қайтыс болғаннан кейін Владиславтың Генрихпен қарым-қатынасы жақсарды және 1089 жылы Генрихтің қарындасы Юдит, Венгрияның жесір ханымына үйленді. Владислав құлатылған ағасы қолдаған Венгриямен одақты үзіп, папаға қарсы лагерьге қосылды. Ол сондай-ақ Богемияға Силезия үшін салық төлеуді қайта бастады. Краков және Чишин Богемияға, Любуш жері Германияға, ал шығыстағы Пржемышль жері Галич Рутениясына берілді. Владислав Померанияны қайта бағындыруға тырысты және көптеген жорықтар арқылы уақытша (1090–1091) оны іске асыра алды.
Ішкі қиындықтар
Владьслав Польшаның герцогы болғанымен, бауырын елден қуған барондар бұл жеңісті өздерінің билігін нығайту үшін пайдаланды. Сондықтан да Владиславтың қысқа уақыт ішінде өзінің граф палатиніне (полякша: wojewoda) - Сиечех есімді дворянға билікті тапсыруға мәжбүр болғаны таңғалдырмайды. Сиечехтің патшалық басқаруын билік ауысуының пайдасына тимеген барондар теріс қабылдады. Болеслав Вримуты Владислав пен Юдит Богемиялықтың ұлы болып тууы Польшадағы саяси жағдайды өзгертті. Ол кезде Владиславтың жүзді жиырма жетіге толған немере інісі Миешко, оралғаннан кейін жасалған келісім бойынша мұрагерлікке бірінші болып үміткер еді. 1089 жылы Миешко құпия жағдайда қайтыс болды, мүмкін, Сиечех пен Юдит Швабиялықтың бұйрығымен уланды. Збигневті дереу Германияға жіберіп, Кведлинбург аббаттығына орналастырды. Владислав алдымен тұңғыш ұлын қасиетті ант беруге мәжбүрлеуді ойлап, оны мұрагерлік құқығынан айыруды көздеді. 1090 жылы Сиечех өзінің қол астындағы поляк әскерлерінің көмегімен қысқа уақытқа болса да, Гданьск Помераниясын бақылауға алуға қол жеткізді. Негізгі қалаларды поляк әскерлері қоршап алды, ал қалғандары болашақта қарсылық көрсетуді болдырмау үшін өртелді. Бірақ бірнеше айдан кейін жергілікті элитаның көтерілісі аймақтың Польшадан тәуелсіздігін қалпына келтірді. Сиечехтің төрешіл билігі Владиславқа кері әсерін тигізді, бұл Польшадан үлкен саяси көші-қонға әкелді. 1093 жылы Силезия көтеріліске шықты, ал Магнус, Богемия және Польша рыцарларының көмегімен Германиядан қашып келген Збигневті қабылдады; алайда, көп ұзамай Сиечех князды тұтқындап, түрмеге қамады. 1097 жылы елдегі наразылық күшейіп, Збигневті босатуға мәжбүр болды. Осыдан кейін Владислав (Силезияға қарсы сәтсіз жазалау экспедициясынан кейін және Збигневті заңды мұрагер ретінде тануға мәжбүр болғаннан кейін) өз ұлдарын Гданьск Помераниясын қайтару үшін құрылған армияның қолбасшылары етіп тағайындады. Сонымен қатар, 1096 жылы, бірінші крест жорығы кезінде Батыс Еуропадан Польшаға еврейлердің үлкен көшіп кетуі басталды. Владислав, төзімді билеуші, еврейлерді өзінің иелігіне тартты және оларға бүкіл елде шектеусіз тұруға рұқсат берді. Көп ұзамай Збигнев пен Болеслав күштерін біріктіріп, билікті өздеріне тапсыруды талап етті. Владислав патшалықты ағайындыларға бөліп беруге келісті, әрқайсысына өз провинциясы берілді, ал өзі Мазовия мен оның астанасы Плоцкты бақылауда ұстады. Владислав сонымен қатар ең маңызды қалаларды, атап айтқанда Вроцлав, Краков және Сандомиржді бақылауда ұстады. Збигневтің провинциясы Үлкен Польшаны, оның ішінде Гнезно, Куявия, Ленчица және Сиерадцты қамтыды. Болеславтың аумағына Кіші Польша, Силезия және Любуш жері кірді. Алайда Сиечех өз билігінің әлсіреп бара жатқанын сезіп, бауырластарға қарсы айла-шарғы жасады. Владислав өз ұлдарына қарсы оны қолдауға шешім қабылдады. Жеңіліске ұшырағаннан кейін, Гнезненің архиепископы Мартиннің делдалдығымен герцог Сиечехтің меншігін тәркілеп, оны 1101 жылы жер аударыуға мәжбүр болды.
Ғимараттарды салу
Польшада Владислав бірнеше шіркеу салды. Ең танымал есімдердің бірі – ол роман стиліндегі Вавель соборының негізін қалаушы, оның күміс қоңыраулар мұнарасы бүгінге дейін сақталған. Сонымен қатар, ол Әулие Гилге (полякша: Идзи) өте жақын болды және оның құрметіне үш шіркеу салды: Краков, Иновлодз және Гебултовта. Мұның себебі, оның бірінші әйелі алты жыл баласыз болғаннан кейін жүкті болғанда, герцог Оңтүстік Франциядағы Сен-Жилль бенедиктин монастырына мол сыйлықтар жіберіп, сау бала тіледі. Ұл дүниеге келген соң Владислав оның құрметіне шіркеулер салуға кірісті. Аңыз бойынша, ол "құмда" Киелі Марияға арналған шіркеу салды, ол кейін кармелиттерге тапсырылды.
Денсаулық
Галлдың айтуынша, Владислав ұзақ уақыт бойы аяқтарына зиян келтіретін, денсаулығын күйрететін аурудан зардап шекті. Сондай-ақ, 1086 жылы Владиславты қорқынышты шешек ұрған, мұрны мен бетінде іріңді жаралар пайда болған деген әңгіме де бар. Әңгіме бойынша, киелі Мария ана герцогтың түсіне кіріп, оны қала сыртындағы құмды даладан ем табуға бағыттады. Жазылған соң Владислав, емделген жерінде "құмда" ең қасиетті Мария шіркеуін салған. Владислав 1102 жылдың 4 маусымында мұрагерлік мәселесін шеше алмай қайтыс болды, ал ұлдары билік үшін күресіп қалды. Оның денесі Плоцк соборында жерленді.
Некелер мен ұрпақ
Владислав Польшаның герцогы болғанға дейін, шамамен 1070 жылдары, ол Пшецлава есімді әйелмен қарым-қатынаста болды. Оның тегі нақты белгісіз, бірақ кейбір деректерде ол Правдзиц руынан екендігі айтылады. Оның мәртебесі тарихшылар арасында даулы: бірі – Владиславтың сүйіктісі болған, енді бірі – оның әйелі болған, бірақ бұл одақ түркі дінінің рәсімдері бойынша жасалғандықтан, шіркеу оны заңды неке деп мойындамады. 1080 жылы, Владислав Польша тағына отырғаннан кейін бір жыл өткен соң, Пшецлава қайтыс болды немесе кетірілді. Кейбір деректерге сәйкес, Владислав оны жібергеннен кейін Пшецлава Кристина (Кристина) есімімен кешірім сұрап, шамамен 1092 жылы қайтыс болды. Осы одақтан Збигнев (шамамен 1070/73 – шамамен 1112/14) атты ұл туды, ол заңсыз бала деп есептелді. 1080 жылы Владислав Богемияның Вратислав II-нің қызы Юдитке (1056 – 1086) үйленді. Олардың Болеслав Вримут (1086 – 1138) есімді ұлы болды. 1089 жылы Владислав Генрих III императорының қызы және Венгрия королі Соломонның жесірі Юдитке (1054 – 1105) үйленді. Олардың қыздары: София (шамамен 1089 – 12 мамырдан бұрын 1112), 1108 жылға дейін Киевтің Святополк II-нің ұлы, Волынь князі Ярослав Святополковичке тұрмысқа шықты. Агнес (шамамен 1090 – 29 желтоқсан 1127), Кведлинбург (1110) және Гандерсхайм (1111) аббаты. Аделаида (шамамен 1091 – 25/26 наурыз 1127), 1118 жылға дейін Вобург маркграфы Дипольд III-ке үйленді. Бір қыз (шамамен 1092 – 1111 жылдан бұрын), шамамен 1111 жылы поляк ақсүйекіне тұрмысқа шықты.
Sophia (b. c. 1089 – d. bef. 12 May 1112), married before 1108 to Iaroslav Sviatopolkovich, Prince of Volhynia, son of Sviatopolk II of Kiev. Agnes (b. c. 1090 – d. 29 December 1127), abbess of Quedlinburg (1110) and Gandersheim (1111). Adelaide (b. c. 1091 – d. 25/26 March 1127), married before 1118 to Margrave Diepold III of Vohburg
A daughter (b. c. 1092 – d. bef. 1111), married c. 1111 to a Polish lord.