Кіріспе

Чилидегі саяси одақ «Халықтық бірлік» (lang es, UP) – Чилидегі солшыл саяси одақ, ол 1970 жылғы Чили президенттік сайлауында Сальвадор Альенденің сәтті кандидаттығын қолдады.

Альенде әкімшілігі

1970 жылы Сальвадор Альенденің сайлануы халықаралық және ішкі саладағы бірнеше маңызды өзгерістерді білдірді. Ол Латын Америкасында демократиялық жолмен сайланған алғашқы социалистік көшбасшы болды. Фидель Кастроның қарулы халық революциясынан өзгеше, Альенде социализмге конституциялық тәртіпті сақтай отырып, бейбіт және заңды түрде өтуді ұсынды. Халықтық Бірлік Чили халқының көпшілігінің қолдауын алды, ал бастапқыда бұл қолдау артуын жалғастырды. Альенде 1970 жылы халықтың 36% дауысымен сайланды. Президенттік қызметін бастағаннан кейін бес ай өткен соң, оның қолдау деңгейі 49%-ға жетті. Осы кезде оның қолдауы ең жоғары шағына келді. Қатты инфляция мен азық-түлік тапшылығынан кейін Альенденің халыққа деген қабылданысы төмендеді. 1973 жылғы заң шығарушы сайлауда Халықтық Бірлік 44% дауыс жинап, алға жылжыды, бірақ көпшілік дауысқа ие бола алмады. Оңшылдар Альендені қызметтен шеттетуге жеткілікті депутаттарға ие болмады, нәтижесінде ел экономикалық дағдарысқа саяси дағдарыс қосылды. Солшыл үкімет пен Конгресстегі оңшыл оппозиция экономикалық саясат бойынша келісімге келе алмады. 1973 жылы саяси зорлық-зомбылық күшейді, 29 маусымда алғашқы төңкеріс талпынысы жасалды және 27 шілдеде Альенденің жеке күзетшісі Артуро Арайя Питерс қаза табады. Ақырында, әскеридегі антисоциалистік күштер, АҚШ-тың барлау қызметтерінің қолдауымен, 1973 жылдың 11 қыркүйегінде сәтті төңкеріс жасады. Төңкеріс жетекшісі Аугусто Пиночет билікті басып алып, Халықтық Бірліктің басшыларын өлтірді. УП-ның алғашқы экономикалық жетістіктері ұзаққа соқпады. Президенттік сайлауда жеңіске жеткеніне қарамастан, заң шығару және сот билігі оппозицияның қолында болды, бұл үкіметке заң қабылдауды қиындатты. Никсон әкімшілігі басқаратын АҚШ мемлекеттік қарызды қайта келісуге кедергі келтірді және мемлекеттік компаниялардың тауарларына эмбарго салды. Бұл әрекеттерге жауап ретінде Альенде ақша массасын ұлғайтты, нәтижесінде инфляция күрт өсті. Эмбарго импортты шектегендіктен және қара нарықтағы жинақтау азық-түлікке қол жеткізуді қиындатқандықтан азық-түлік тапшылығы нашарлады.

Саясат

1970 жылы 2 желтоқсанда алғашқы компания – тоқыма фабрикасының меншігінен айырылғаны жарияланды. Келесі бірнеше айда тағы да басқалары иелігінен айырылды, ал оппозициялық конгресс мыс және басқа да ресурстарды мемлекеттік меншікке алу үшін конституциялық реформаны бірауыздан мақұлдады, ірі шетелдік компанияларды ешқандай өтемақысыз иемденді. Осыдан табыстың айтарлықтай қайта бөлінуі және жұмыссыздықтың төмендеуі байқалды. Тек банктер ғана ОПУ-ның оларды мемлекеттік меншікке алу әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Бұл тәркілеулердің жартысы меншігінен айырудың жерлік шегінен төменгі шаруашылықтарда болды. Үкімет шаруалардың мүдделерін білдіретін шаруалар кеңесін құрды. Олардың осы міндетті орындамауы Альенденің шаруалар арасында беделін жоғалтуына үлкен үлес қосты. Тең жалақыны қоса алғандағы бірқатар бағдарламалар жұмыс істеуге деген ынтаны азайтып, өнімділіктің төмендеуіне әкелді. Халықтық Бірлік кезеңіндегі аграрлық реформа шаруалардың өмір сүру деңгейін айтарлықтай көтерді, олардың саяси санасы мен белсенділігін арттырды, сондай-ақ барлық латифундияларды иеліктен айырды. Бірақ ол күтілгендей кең ауқымды да, табысты да болмады, және Альенде олардың ықтимал қолдауын жоғалтты.

Сайлау нәтижесі

Депутаттар Палатасы Сайлау жылы жалпы дауыс саны # жалпы дауыс үлесі % жеңіп алған орын саны # +/– 1973 1,605,170 (#2) 44.23 Жаңа

Сенат Сайлау жылы жалпы дауыс саны # жалпы дауыс үлесі % жеңіп алған орын саны # +/– 1973 940,512 (#2) 42.75 Жаңа