Кіріспе

Берілген уақыт мезетіне дейін болған оқиғалар

Өткен – уақыттың белгілі бір мезетіне дейін болған барлық оқиғалардың жиынтығы. Өткен, қазіргі және болашақпен салыстырылады және олар арқылы анықталады. Өткен туралы түсінік, адамдардың уақытты сызықты түрде қабылдауынан туындайды және есте сақтау мен ойға қосу арқылы оған қол жеткізіледі. Сонымен қатар, адамдар жазу тілінің пайда болуынан бері өткенді жазып келеді. "Өткен" сөзі алғаш рет он төртінші ғасырда қолданылған; ол орта ағылшын тіліндегі "passen" етістігінің өткен шаққа қатысты түрі ретінде "өту" мағынасында пайда болды.

Грамматика

Ағылшын тілінде іс-әрекеттер келесі он екі етістік заманның біріне сәйкес жіктеледі: өткен (өткен, ағылшын етістік формаларының қолданылуы, өткен кемелді немесе өткен кемелді үздіксіз), қазіргі (қазіргі, қазіргі үздіксіз, қазіргі кемелді немесе қазіргі кемелді үздіксіз) немесе болашақ (болашақ, болашақ үздіксіз, болашақ кемелді немесе болашақ кемелді үздіксіз). Өткен заман – бұрын болған іс-әрекеттерді білдіреді. Мысалы, "she is walking" ("ол жүріп жатыр") қазіргі уақытта жүріп жатқан қызды, ал "she walked" ("ол жүрді") бұрынғы уақытта болған қыздың іс-әрекетін көрсетеді. Өткенге жалғастырылған уақыт белгілі бір уақыт аралығында жалғасқан іс-әрекеттерді көрсетеді, мысалы, "she was walking" ("ол жүріп бара жатқан") сөйлемінде, сөйлеуші қазіргі уақытта сөз еткен өткен шаққа дейінгі уақыт аралығында болып жатқан іс-әрекетті сипаттайды. Өткен кемелді уақыт өткенде белгілі бір уақытқа дейін аяқталған іс-әрекеттерді сипаттау үшін қолданылады. Мысалы, "she had walked" ("ол жүріп бітірген") өткенде болған және сол өткен шақта аяқталған іс-әрекетті көрсетеді. Өткен кемелді үздіксіз уақыт өткендегі белгілі бір уақытқа дейін жалғасқан, бірақ аяқталған іс-әрекетті білдіреді.

Басқа қолданыстар

"Өткен" сөзі ұйым, топ немесе шарада бұрын қызмет еткендердің лауазымдарын атау үшін де қолданылады, мысалы, "өткен президент" немесе "өткен чемпиондар". "Өткен" сөзі сондай-ақ белгілі бір нүктеден артық жерде немесе кісінің орналасқан жерін білдіруге болады. Мысалы, "Мен Филдинг-роудта тұрамын, теміржол станциясынан өткен соң" деген сөйлемде "өткен" сөзі белгілі бір нүктеден (теміржол станциясынан) кейінгі жерді (сөйлеушінің үйін) сипаттау үшін қолданылады. "Ол біздің жанымыздан толық жылдамдықпен өтті" деген сөйлемде "өткен" ұғымы сөйлеушіден алыс тұрған адамның ("Ол") орнын көрсету үшін пайдаланылады. "Өткен" сөзі сонымен қатар белгілі бір сағаттан кейін немесе бұрынғы минутты көрсету үшін де қолданылады, мысалы: "Біз кешкі он екі жарымда тойдан шықтық". Чарльз Диккенс өзінің "Рождество әні" атты кішкентай повесінде "өткеннің" ең танымал көркем бейнесін жасады. Ондағы басты кейіпкер – Эбенезер Скрудж есімді суық жүректі, қисық адамға, өткен шақтағы балалық және жас кезеңдерінен алынған эпизодтарды көрсетіп, оған байлықпен ғана қуанышқа қол жеткізілмейтінін үйретеді.

Зерттеу салалары

Өткен уақыт, өмір, тарих, ностальгия, археология, археоастрономия, хронология, геология, тарихи геология, тарихи лингвистика, онтология, палеонтология, палеоботаника, палеоэтноботаника, палеогеография, палеоклиматология, этимология және физикалық космология сияқты ғылымдардың зерттеу нысаны болып табылады.