Кіріспе

Америкалық математик (1943 жылы туған)

Ричард Стрейт Гамильтон (1943 жылғы 10 қаңтарда туған) – Колумбия университетінің математика профессоры. Ол геометриялық талдау және дербес дифференциалдық теңдеулер саласына қосқан үлесімен танымал. Гамильтон Риччи ағыны теориясына негізгі үлес қосып, геометриялық топология саласындағы Пуанкаре болжамын және геометриялық болжамды шешуге арналған техникалар мен идеялардың бағдарламасын жасауымен әйгілі. Григорий Перельман Гамильтонның нәтижелерін пайдаланып, бұл болжамдарды дәлелдеді және өз жұмысы үшін Мыңжылдық сыйлығына ие болды. Бірақ Перельман Гамильтонның үлесін өзінікімен тең деп санап, сыйлықтан бас тартты.

Өмірбаян

Гамильтон 1963 жылы Йель университетінен бакалавр, ал 1966 жылы Принстон университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясын Роберт Ганнинг жетекшілік етті. Ол Калифорния университетінде (Ирвин), Калифорния университетінде (Сан-Диего), Корнелл университетінде және Колумбия университетінде оқытумен айналысты. Гамильтонның математикалық еңбектері негізінен дифференциалдық геометрия және оның ішіндегі геометриялық талдау саласында. Ол Риччи ағынын ашқанымен және Григорий Перельманның Уильям Турстонның геометриялық болжамын және Пуанкаре болжамын дәлелдеуіне әкелген зерттеу бағдарламасын бастағанымен ең жақсы танымал. Риччи ағыны бойынша жұмысы үшін Гамильтон 1996 жылы геометрия саласындағы Освальд Веблен сыйлығымен және 2003 жылы Клей зерттеу сыйлығымен марапатталды. 1999 жылы Ұлттық ғылым академиясының, ал 2003 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол сондай-ақ 2009 жылы зерттеу саласына елеулі үлес қосқаны үшін AMS Лерой П. Стил сыйлығын алды, бұл сыйлық 1982 жылғы «Оң Риччи қисықтығы бар үш манифольд» атты мақаласы үшін берілді, онда ол Риччи ағынын енгізіп, талдады. 2010 жылдың наурыз айында Клей математикалық институты Пуанкаре болжамын Мыңжылдық сыйлық проблемаларының тізіміне қосып, 2003 жылы осы болжамды дәлелдегені үшін Перельманға бір миллион АҚШ доллары сыйлады. 2010 жылдың шілдесінде Перельман сыйлықтан және ақшалай сыйлықтан бас тартты, өйткені ол Пуанкаре болжамын дәлелдеудегі өзінің үлесі Гамильтонның, шешімді табу бағдарламасын жасаған ғалымның үлесінен кем емес деп есептеді. 2011 жылдың маусым айында миллион долларлық Шоу сыйлығы Гамильтон мен Деметриос Христодулу арасында тең бөлінетіні жарияланды, олар «Лоренц және Риман геометриясындағы сызықтық емес бөлшектік дифференциалдық теңдеулер бойынша жаңашылдығы жоғары еңбектері және олардың жалпы салыстырмалылық теориясы мен топологияға қолданылуы үшін» марапатталды. 2022 жылы Гамильтон Гавайи университетінің Маноа қаласындағы адъюнкт профессор болып жұмысқа орналасты.

Математикалық жұмыс

2022 жылға дейін Гамильтон қырық алты ғылыми мақаланың авторы болды, олардың шамамен қырығы геометриялық ағымдар саласында жазылған.

Жылу теңдеулері үшін Харнак теңсіздіктері

1986 жылы Питер Ли мен Шинг Тунг Яу жылу теңдеуінің шешімдерін бақылау үшін максимум принципін қолданудың жаңа әдісін тапты. Басқа нәтижелердің ішінде, олар егер жабық Риманн көптүгіндегі жағымсыз емес Риччи қисықтығында жылу теңдеуінің оң шешімі u болса, онда кез келген жанама вектор v үшін

теңсіздігі орындалады. Мұндай теңсіздіктер «дифференциалдық Харнак теңсіздіктері» немесе «Ли–Яу теңсіздіктері» деп белгілі, себебі оларды кез келген екі нүктенің арасындағы жолдар бойынша интегралдау арқылы u-дың мәнін салыстыруға болады. v-ді нөлге тең қою арқылы u туралы нүктелік ақпаратты да алуға болады. 1993 жылы Гамильтон Ли мен Яудың есептеулерін олардың дифференциалдық Харнак теңсіздігі күшті матрицалық теңсіздіктің салдары екенін көрсету үшін кеңейтуге болатынын көрсетті. Оның нәтижесі үшін жабық Риманн көптүгінің жағымсыз емес қималық қисықтығы және параллель Риччи тензоры (мысалы, жалпақ тор немесе күрделі проективті кеңістіктегі Фубини–Студи метрикасы) болуы керек, әйтпесе ол сәл әлсіз нәтижеге қол жеткізді. Мұндай матрицалық теңсіздіктер кейде Ли–Яу–Гамильтон теңсіздіктері деп аталады. Гамильтон сондай-ақ Ли–Яу әдістемесін Риччи ағынына бейімдеуге болатынын анықтады. Екі өлшемді көптүрліліктер үшін ол Ли мен Яудың есептеуін Риччи ағыны бойымен скалярлық қисықтыққа тікелей бейімдеуге болатынын көрсетті. Жалпы өлшемдерде ол қисықтық операторы жағымсыз емес болған жағдайда, Риман қисықтық тензоры формальды түрде Ли–Яу теңсіздігінің матрицалық кеңейтуіне ұқсас күрделі теңсіздікті қанағаттандыратынын көрсетті. Алгебралық салдарынан, скалярлық қисықтық Ли мен Яу теңсіздігіне өте ұқсас теңсіздікті қанағаттандырады. Бұл факт Гамильтон мен Перелманның Риччи ағынын одан әрі зерттеуінде кеңінен қолданылады. Кейін Гамильтон өзінің Ли–Яу бағасын Риччи ағыны үшін орташа қисықтық ағынына бейімдеді, себебі геометрия екінші түбір формамен басқарылады, ол Риман қисықтық тензорынан қарапайым құрылымға ие. Қатаң дөңестікті талап ететін Гамильтон теоремасы, Герхард Хьюискен мен Карло Синестраридің дөңестік бағалауларына байланысты орташа қисықтық ағынының белгілі бір ерекшеліктеріне табиғи түрде қолданылады.

Нэш-Мозер теоремасы

1956 жылы Джон Нэш Римандық сан алуандықтарды Евклид кеңістігіне тегіс изометриялық түрде енгізу мәселесін шешті. Оның дәлелінің негізінде жаңа "шағын бұзылыс" нәтижесі жатты, яғни егер Риман метрикасы белгілі бір тәсілмен изометриялық түрде енгізілсе, онда кез келген жақын Риман метрикасы да изометриялық түрде енгізіле алады. Мұндай нәтиже жасырын функция теоремасын еске салады, сондықтан көптеген авторлар дәлелдің логикасын жалпы теореманың шеңберіне енгізуге тырысты. Бұл теоремалар қазір Нэш-Мозер теоремалары деп аталады. 1982 жылы Гамильтон Нэштің ой-пікірін жариялап, теореманы бақыланатын Фреше кеңістіктерінің аясында тұжырымдады; функцияларды реттеу үшін Фурье түрлендірмесін шектеуді пайдалануды Нэш негізгі есептеуін Гамильтон Банах кеңістіктерінде экспоненциалды түрде кемитін тізбектерге абстракциялады. Оның бұл тұжырымдамасы кейіннен кеңінен қолданылып, сілтеме жасалды. Ол оны геометриялық эволюция теңдеулері үшін жалпы жарату және бірегейлік теоремасын дәлелдеу үшін өзі де қолданды; стандартты жасырын функция теоремасы диффеоморфизм тобының әрекетінен туындаған дегенерацияларға байланысты мұндай жағдайларда көбінесе қолданылмайды. Атап айтқанда, Риччи ағынының дұрыс шешілуі Гамильтонның жалпы нәтижесінен туындайды. Денис ДеТурк Риччи ағынының нақты жағдайы үшін қарапайым дәлел келтіргенімен, Гамильтонның нәтижесі ДеТурк әдісі қолжетімсіз басқа геометриялық ағымдар үшін де қолданылды.

Гармоникалық картаның жылу ағыны

1964 жылы Джеймс Элс және Джозеф Сэмпсон гармоникалық картаның жылу ағынын зерттеуді бастады. Ағынға қатысты жинақталу теоремасын қолдана отырып, жабық көпқұрылымнан оң емес қисықтығы бар жабық көпқұрылымға дейінгі кез келген тегіс картаны гармоникалық картаға деформациялауға болатынын көрсетті. 1975 жылы Гамильтон осы ағынға қатысты шекаралық мәселелерді қарастырып, Дирихле және Нейман шарттары үшін Элс пен Сэмпсонның нәтижесіне ұқсас теореманы дәлелдеді. Бұл жағдайда мәселенің аналитикалық жағы күрделі, себебі Элс пен Сэмпсонның параболалық Бохнер формуласына қолданған максимум принципін тікелей қолдану мүмкін емес, өйткені шекарадағы градиент мөлшері шекаралық шарттармен автоматты түрде бақыланбайды. Гамильтонның шекаралық мәселелерге қатысты шешімдерінің шектерін, шекаралардың үлкейтілуімен қарастырып, Рихард Шоэн мен Шинг Тунг Яу толық Риманн көпқұрылымынан оң емес қисықтығы бар жабық Риманн көпқұрылымына дейінгі шекті энергиясы бар картаны шекті энергиясы бар гармоникалық картаға деформациялауға болатынын анықтады. Элс пен Сэмпсонның жоғалу теоремасын әртүрлі геометриялық жағдайларда кеңейте отырып, олар керемет геометриялық қорытындыларға келді, мысалы, егер (M, g) теріс емес Риччи қисықтығы бар толық Риманн көпқұрылымы болса, онда тегіс және қарапайым байланысқан шекарасы бар кез келген алдын ала жиналған ашық жиын D үшін, D-нің негізгі тобынан оң емес қисықтығы бар жабық Риманн көпқұрылымының негізгі тобына тривиальді емес гомоморфизм болмайды.

Орташа қисықтық ағыны

1986 жылы Гамильтон мен Майкл Гейдж Гамильтонның Нэш-Мозер теоремасын және параболалық теңдеулер үшін жақсы қойылғандық туралы нәтижені пайдаланып, орташа қисықтық ағыны үшін жақсы қойылғандығын дәлелдеді; олар жабық көпқырлының тегіс Риман көпқырлысына енгізілуінің бір параметрлі отбасының жалпы жағдайын қарастырды. Содан кейін олар екі өлшемді Евклид кеңістігіне S^(1) шеңберінің енгізілуіне назар аударды, бұл қисық қысқарту ағынының ең қарапайым түрі. Қисықтағы екі нүкте арасындағы қашықтыққа қолданылатын максимум принципін қолдана отырып, олар бастапқы енгізілу кіріктіру болса, орташа қисықтық ағынындағы болашақ енгізілулердің барлығы да кіріктіру болады екенін көрсетті. Сонымен қатар, қисықтардың дөңестігі болашақта сақталады. Гейдж бен Гамильтонның негізгі нәтижесі – кез келген тегіс S^(1) → ℝ^(2) кіріктіруі, егер дөңес болса, сәйкес орташа қисықтық ағыны шекті уақытқа дейін бар, ал уақыт максималды мәніне жақындағанда қисықтар асимптотикалық түрде кішірейіп, дөңгелекке жақындайды. Олар Гейджтің бұрынғы нәтижелерін, сондай-ақ Боннесеннің теңсіздігі сияқты қисықтарға қатысты бірнеше арнайы нәтижелерді пайдаланды. 1987 жылы Мэтью Грейсон толықтыратын нәтижені дәлелдеді, яғни кез келген тегіс S^(1) → ℝ^(2) кіріктіруі үшін сәйкес орташа қисықтық ағыны ақырында дөңес болады. Гейдж бен Гамильтонның нәтижесімен біріктірілгенде, ℝ^(2) кеңістігіндегі кіріктірілген шеңберлердің орташа қисықтық ағынының асимптотикалық мінез-құлқының толық сипаттамасы алынады. Бұл нәтиже кейде Гейдж-Гамильтон-Грейсон теоремасы деп аталады. ℝ^(2) кеңістігіндегі кез келген циклді дөңгелек шеңберге айналдыру үшін осындай жүйелі және геометриялық анықталған тәсілдің болуы таң қалдырады. Гейдж-Гамильтон және Грейсонның нәтижелерін қазіргі заманғы түсінік көбінесе екі жағдайды бірдей қарастырады, кез келген қисықтың дөңес болатынын көрсетудің және дөңес қисықтардың мінез-құлқын бөлек зерттеудің қажеті жоқ. Олардың нәтижелерін орташа қисықтық ағынынан басқа жағдайларға да қолдануға болады.

Риччи ағыны

Гамильтон параболалық бөлшектік дифференциалдық теңдеулер үшін максималды принципті симметриялық 2 тензорлардың параболалық бөлшектік дифференциалдық теңдеуді қанағаттандыратын жағдайына дейін кеңейтті. Ол мұны жылу теңдеуін қанағаттандыратын жабық көптүрліліктегі векторлық буып-түйеудің параметрге тәуелді қимасының жалпы жағдайына енгізді, соның нәтижесінде күшті және әлсіз формулировкалар алынды. Осы негізгі техникалық жетістіктердің ішінара нәтижесінде Гамильтон Риччи ағынының үш өлшемді жабық Риманн көптүрліліктеріндегі оң Риччи қисықтығы және теріс емес Риччи қисықтығы, төрт өлшемді жабық Риманн көптүрліліктеріндегі оң немесе теріс емес қисықтық операторы, және екі өлшемді жабық Риманн көптүрліліктеріндегі теріс емес Эйлер сипаттамасы немесе оң қисықтық бойынша қалай өтетінін толыққанды түсіндіре алды. Әр жағдайда, тиісті нормалаудан кейін Риччи ағыны берілген Риманн метрикасын тұрақты қисықтыққа деформациялайды. Бұл өте қарапайым тікелей салдарларға ие, мысалы, оң қисықтығы бар Риманн метрикасын қабылдайтын кез келген жабық тегіс 3-көптүрлілік, тұрақты оң қисақтық қисықтығы бар Риманн метрикасын да қабылдайды. Мұндай нәтижелер мұндай көптүрліліктердің топологиясын күшті шектеуімен ерекшеленеді; оң қисықтығы бар кеңістіктік формалар көбінесе түсініледі. Басқа да салдарлар бар, мысалы, жабық тегіс 3-көптүрліліктегі оң Риччи қисықтығы бар Риманн метрикаларының топологиялық кеңістігі жолмен байланысты. Гамильтонның бұл "конвергенция теоремалары" кейінгі авторлармен 2000-шы жылдары Риман геометриясында 1960 жылдан бері маңызды болжам болған дифференциалдық сфера теоремасын дәлелдеу үшін кеңейтілді. 1995 жылы Гамильтон Джефф Чигердің Риман көптүрліліктері үшін ықшамдық теориясын кеңейтіп, Риччи ағындарының тізбектері үшін ықшамдық теоремасын берді. Риччи ағыны берілген жабық көптүрлілікте шекті уақыт сингулярлығы бар болған жағдайда, Гамильтон сингулярлықтың айналасында масштабтау әдістерін әзірледі, нәтижесінде Риччи ағындарының тізбегі пайда болды; ықшамдық теория Риччи ағынының шегінің болуын қамтамасыз етеді, ол сингулярлық нүкте айналасында Риччи ағынының шағын масштабты геометриясын модельдейді. Гамильтон өзінің максимум принциптерін қолданып, жабық үш өлшемді көптүрліліктегі кез келген Риччи ағыны үшін секциялық қисықтықтың ең кіші мәні оның ең үлкен мәнімен салыстырғанда кіші екенін дәлелдеді. Бұл Гамильтон-Иви бағалауы деп аталады; ол үш өлшемнен тыс шартты болжамдарсыз сақталатын қисықтық теңсіздігі ретінде маңызды. Маңызды салдары – үш өлшемде ықшамдық теориясы бойынша алынған Риччи ағыны автоматты түрде теріс емес қисықтыққа ие. Осылайша, Гамильтонның Харнак теңсіздігі Риччи ағынының шегіне қолданылады. Бұл әдістерді Григорий Перельман кеңейтті, ол өзінің "құламайтын теоремасы" арқасында Гамильтонның ықшамдық теориясын бірқатар кеңейтілген жағдайларда қолдана алды. 1997 жылы Гамильтон оң изотроптық қисықтығы бар төрт өлшемді Риманн көптүрліліктері үшін "хирургиямен Риччи ағынын" анықтауға арналған әдістерді біріктіре алды. Осы кластағы бастапқы деректер үшін ол үлкен қисықтығы бар нүктелердің айналасындағы шағын масштабты геометрияның мүмкіндіктерін жіктеді, соның нәтижесінде Риччи ағынын жалғастыру үшін геометрияны жүйелі түрде өзгертуге болады. Нәтижесінде ол оң изотроптық қисықтығы бар Риманн метрикасын қолдайтын төрт өлшемді тегіс көптүрліліктерді жіктейтін нәтиже алды. Шинг Тунг Яу бұл мақаланы 1993 жылдан кейінгі геометриялық талдаудағы "ең маңызды оқиға" деп сипаттады, оны Рисчи ағыны әдістерімен Турстонның геометриялық болжамын дәлелдеу мүмкін екендігі анық болған нүкте деп белгіледі. Негізгі мәселе – үш өлшемді көптүрліліктердегі Риччи ағындарының жоғары қисықтық нүктелерінің айналасындағы шағын масштабты геометрия үшін, қисықтық шектеусіз, ұқсас жіктеме жасау болды; Гамильтон-Иви қисықтығы бағасы оң изотроптық қисықтық жағдайына ұқсас. Бұл мәселені Григорий Перельман өзінің танымал "каноникалық маңайлар теоремасы" арқылы шешті. Осы нәтижеге сүйене отырып, Перельман Гамильтонның хирургиялық процедурасының нысанын өзгертіп, жабық үш өлшемді көптүрліліктегі кез келген тегіс Риманн метрикасы үшін "хирургиямен Риччи ағынын" анықтады. Бұл 2003 жылы геометриялық болжамды шешуге әкелді.

Басқа жұмыстар

Алғашқы еңбектерінің бірінде Гамильтон Клиффорд Эрлмен бірлесіп Ерл-Гамильтон тұрақты нүкте теоремасын дәлелдеді. 1980-ші жылдардағы жарияланбаған лекция жазбаларында Гамильтон Ямабе ағынын енгізіп, оның ұзақ мерзімді сақталуын дәлелдеді. Шиң Шен Чернмен бірлесіп, Гамильтон контакттік геометриядағы Риман метрикаларына қатысты кейбір вариациялық есептерді зерттеді. Ол сондай-ақ белгілі бір Риччи қисықтығы мәселесіне де үлес қосты.