Станислав Гросс (1969-2015) – Чехия премьер-министрі, қаржылық бұзылғандықтарға байланысты отставкаға кеткен саясаткер. Биографиясы, мансабы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехия саясаткері (1969–2015)
Czech politician (1969–2015)
Станислав Гросс (30 қазан 1969 – 16 сәуір 2015) – чехиялық заңгер және саясаткер, 2004 жылдан 2005 жылға дейін Чехия Республикасының премьер-министрі және Чехияның Социал-демократиялық партиясының төрағасы болды. Ол қаржылық тәртіпсіздіктерге байланысты отставкаға кетті. Бұрын ол 2000 жылдан 2004 жылға дейін Милош Земан мен Владимир Шпидла кабинеттерінде ішкі істер министрі қызметін атқарған. Гросс 1992 жылдан 2004 жылға дейін Депутаттар палатасының депутаты болды. Гросс 2015 жылдың 16 сәуірінде 45 жасында амиотрофиялық бүйірлік склероз (АБС) салдарынан қайтыс болды.
Stanislav Gross (; 30 October 1969 – 16 April 2015) was a Czech lawyer and politician who served as the prime minister of the Czech Republic and leader of the Czech Social Democratic Party from 2004 until 2005 when he resigned as a result of his financial irregularities. He previously served as minister of the Interior in cabinets of Miloš Zeman and Vladimír Špidla from 2000 to 2004. Gross was Member of the Chamber of Deputies (MP) from 1992 to 2004. Gross died on 16 April 2015 at the age of 45 from amyotrophic lateral sclerosis (ALS).
Алғашқы саяси мансап
Прагада туған Грос қысқа мерзім Чехословакия мемлекеттік теміржолында (ČSD) локомотив жүргізушісінің шәкірті болып жұмыс істеді. 1989 жылғы Жұмсақ революциядан кейін ол Социал-демократиялық партияға мүше болып кірді, ал 1992 жылы парламент депутаты болды. 1993-1999 жылдары заң саласында оқығаннан кейін академиялық дәреже алды, бірақ бұл қалыпты жағдайларда болмады. Оның дипломдық жұмысы бар болғаны 33 беттен тұрды.
Born in Prague, Gross briefly worked for Czechoslovak State Railways (ČSD) as an engine driver trainee. After the Velvet Revolution in 1989, he became a member of the Social Democratic party and in 1992 member of the parliament. After studies in law from 1993 to 1999 he obtained an academic title, although under less than normal conditions. His thesis had a mere 33 pages.
Ішкі істер министрі
2000 жылғы 5 сәуірде Милош Земан үкіметінде ішкі істер министрі болып тағайындалды. 2002 жылғы сайлаулардан кейін Гросс ішкі істер министрі қызметін жалғастырып, Владимир Шпидла үкіметінде премьер-министрдің орынбасары болды. Оның қызмет еткен кезеңінде полицияда бірнеше даулы жағдайлар жария болды: жоғары лауазымды шенеуніктер арасындағы сыбайлас жемқорлық, бизнес тендерлеріндегі тәртіпсіздіктер және сериялық кісі өлтірулерді ашудағы сәтсіздік. Гросс бұл полиция күштеріндегі осындай құқық бұзушылықтарды анықтау қабілетінің артып, жақсарғанын мәлімдеді. Гросс сондай-ақ, мемлекеттік компаниялардың басшылық қызметтеріне өзінің жақындары мен одақтастарын тағайындағаны және құпия қызметтерді саяси мақсаттарда қолданғаны үшін сыналды. Осы мәселелерге қарамастан, Гросс басқа саясаткерлерге қарағанда жоғары беделге ие болды (оның ең жоғары көрсеткіші 70% асты). Оның жас, көрікті келбеті, БАҚ өкілдерімен қарым-қатынас жасаудағы шеберлігі және даулы шешімдерге немесе пікірталасқа араласпауы оған көмектесті.
On 5 April 2000 he was named interior minister in the government of Miloš Zeman. After elections in 2002, Gross continued as interior minister and became deputy prime minister in the government of Vladimír Špidla. During his service, several scandals in the police had leaked out: corruption among the highest officials, irregularities in business tenders and failure to solve serial murders. Gross claimed that this was due to a better ability to discover such behaviour within the police force. Gross was also criticized for installing his friends and allies as executives in state owned companies and for misuse of secret services for political aims. In spite of these problems, Gross was able to maintain higher popularity than other politicians (his peak came in at over 70%). His youthful, photogenic appearance, skills in dealing with media and unwillingness to get involved in controversial decisions or discussions helped.
Премьер-министр
2004 жылғы Еуропалық сайлауда ČSSD ауыр жеңіліске ұшырады және партияның беделі төмендеді; бұл 26 шілдеде Шпидланың отставкаға кетуіне себеп болды. Гросс 2004 жылғы 4 тамызда премьер-министр болып тағайындалды және оның үкіметі 24 тамызда мақұлданды. Партиясы Гросты беделді қайта қалпына келтірудің және болашақ сайлауларды табысты өткізудің соңғы мүмкіндігі деп қарады. Бірақ бұл болжам дұрыс болмады; аймақтық мәслихаттар мен Сенат сайлауларында социал-демократтар тағы да сәтсіздікке ұшырады. Гросс партияны Тони Блэр саясатын еске түсіретін бағытта жаңартуды жоспарлаған, бірақ оның қызметінің қысқа мерзімі және үнемі дау-дамаларға қатысуы оған өзгерістер енгізуге мүмкіндік бермеді. Оның беделі төмендеді, ал туысқандық жемқорлық, полициядағы сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік мүлікті жекешелендірудегі күдікті мәмілелерге қатысты тағы да айыптаулар оның құлдырауын жылдамдатты.
In the 2004 European election, ČSSD lost badly and the popularity of the party was low; this led to the resignation of Špidla on 26 July. Gross was appointed prime minister on 4 August 2004 and his government was approved on 24 August. Gross was seen by his party as the last way to regain popularity and better handle future elections. This was proved wrong; in elections for regional assemblies and Senate elections, the Social Democrats failed again. Gross claimed he would modernise the party on lines similar to those followed by Tony Blair, but his short time in office and constant involvement with scandals did not give him any time to implement changes. His popularity started to decline, and his involvement in further allegations of nepotism, police corruption, suspicious dealings in state privatisations accelerated the decline.
Қаржылық бұзушылықтар
2005 жылдың басында Гросс пәтер сатып алуға алынған несиенің түбіртектері анық емес болуына байланысты дауға ұшырады. Оның әйелі кейіннен сақтандыру алаясы үшін бес жылға сотталған жезөкшехана иесінің іскер серігі екені анықталды. Бұқаралық ақпарат құралдарының сыны мен халықтың наразылығы үкіметтік дағдарысқа ұласты. Гросс үш ай бойы билікте қалуға тырысты, бірақ 2005 жылдың 25 сәуірінде отставкаға кетуге мәжбүр болды. Оның халық арасындағы беделі төмендеп, чех халқының саясаткерлерге деген сенімі жойылды. 2005 жылдың қыркүйегінде Гросс партия төрағасы лауазымынан бас тартты. Бұл шешімге себеп – Unipetrol химия концернін Польшаның мемлекеттік PKN Orlen компаниясына сату кезінде Гростың жемқорлыққа қатысы болуы мүмкін деген күдіктің күшеюі болды. Гросс өзіне тағылған барлық айыптауларды негіссіз жала жапқандық деп мәлімдеді.
In early 2005, Gross faced a scandal related to unclear origins of the loan to buy his flat. It was found that his wife was a business associate of a brothel owner who was later sentenced for insurance fraud to five years in prison. Criticism from the media and record public dissatisfaction grew into a government crisis. For three months, Gross tried to keep himself in power until he was forced to resign on 25 April 2005. His popularity sank to a record low, and trust in politicians among Czech people was shattered. In September 2005 Gross stepped down from his remaining position of party leader. The reason was growing suspicion about corruption involving Gross during the sale of the chemical conglomerate Unipetrol to the Polish state owned entreprise PKN Orlen. Gross denied all accusations as an absurd conspiracy against him.
Кейінгі өмір және өлім
Жоғары деңгейдегі саясаттан кеткен соң Гросс Эдуард Брунаның заң фирмасында жұмыс істеді. 2006 жылғы сәуірден 2007 жылғы қаңтарға дейін ол Социал-демократтардың қауіпсіздік комиссиясының (bezpečnostní komise) төрағасы қызметін атқарды. БАҚ-та оның Чехия полициясының шешімдеріне әсер ететіні туралы пікірлер айтылды. 2007 жылғы қыркүйекте «Евро» экономикалық журналы Гросс пен оның әйелінің «Моравия Энерго» энергетикалық компаниясының 31% үлесін сатып алғанын жариялады. Бұл үлестің құны шамамен 300 миллион чех кронасы деп бағаланды. Журнал банктердің соманың үштен екі бөлігін ғана бере алатынын, ал қалғанын Гросс төлейтінін есептеді. Бұл ақпарат жарияланғанда Гросс жеке өміріне қатысты мәліметтерді жасыру ниетімен баспасөз қызметкерлеріне түсіндірме беруден бас тартты. 2008 жылғы маусымда Гросс өзінің 31% үлесін 150 миллион чех кронасына сатты, ал бастапқы сатып алу бағасы 21 миллион чех кронасы болған. Бұл мәміле өте күдікті болғандықтан тергеу жүргізілді, бірақ Чехия полициясы оны заңды бизнес келісімі деп таныды. 2008 жылғы 18 наурызда ол адвокаттық емтиханды тапсара алмады, бірақ кейіннен тапсырып, жеке заң практикасын ашты. Гросс Прага қаласындағы Карл университетінің студенті болды, ал кейіннен Пльзеньдегі Батыс Богемия университетінен заңгер мамандығын алды. 2009 жылы осы университетте бірнеше ай оқығаннан кейін заңгерлік дипломдар беру туралы айыптаулар бойынша тергеу жүргізілді. Тергеу барысында Гросс есімі де айтылды. 2008 жылдың басында әйелі Шарка Гросовамен бірге Флорида штатының Майами қаласында 735 000 долларға (немесе 11 миллион чех кронасына) Hidden Bay сәнді пәтерін сатып алды (ашық деректерге сәйкес, мүлік әйелінің атына тіркелген). Гросс пен оның әйелі Прага қаласының Баррандов ауданындағы пәтерінен шамамен 1 км қашықтықта орналасқан, күрделі жөндеуді қажет ететін 10 миллион чех кроналық шағын үйді де сатып алды (осы пәтерді сатып алуға байланысты дау оның премьер-министр лауазымынан кетуіне және саясаттан шығуына себеп болды). Гросс 2015 жылғы 16 сәуірде 45 жасында амиотрофиялық бүйірлік склероз салдарынан қайтыс болды.
After leaving the world of top level politics Gross started to work for the Law Office of Eduard Bruna. Between April 2006 and January 2007 he served as the chairman of Security Commission of the Social Democrats (bezpečnostní komise). The media had occasionally speculated about his influence on decisions made within the Czech police. In September 2007, the economics weekly Euro published information that Gross and his wife bought up to a 31% stake in the energy company Moravia Energo. The value of the stake was estimated to be worth about 300 million CZK. The journal calculated that the banks would provide at most two thirds of the sum and the rest was thus paid by Gross. When this information was published Gross refused to provide details to the press on grounds of privacy. By June 2008 Gross successfully sold his 31% stake for 150 million CZK, his original purchase price was 21 million CZK. The whole deal was very curious and was investigated, but it was quickly found to be a legitimate business deal according to the Czech Police. On 18 March 2008 he failed the bar exam, but later passed it and opened a private law practice. Gross was student of the Charles University in Prague and later was awarded his law degree by the University of West Bohemia at Plzeň. In 2009 this university has been the centre of investigations into allegations of law degrees being awarded after only a few months study. Gross was mentioned during the investigation. In early 2008 together with his wife Šárka Grossová, they purchased a $735,000 (or 11 million CZK) Hidden Bay luxury condo in Miami, Florida (review of public online county records show that the property was purchased in his wife's name only). Gross and his wife also purchased a small 10 million CZK house in need of major renovations about 1 km from their apartment in Barrandov, Prague, Czech Republic (controversy surrounding the purchase of that apartment was one of the key factors in his stepping down from his post as prime minister and leaving politics). Gross died on 16 April 2015 at the age of 45 from amyotrophic lateral sclerosis.
Танымал мәдениетте
Грос "Гангстер Ка" фильміндегі жемқор премьер-министр Клейн рөліне шабыт берді.
Gross was an inspiration for the character of corrupt prime minister Klein in the film Gangster Ka.