Кіріспе

2003 жылдан 2013 жылға дейін Чехия Республикасының президенті Вацлав Клаус (19 маусым 1941 жылы туған) – 2003 жылдан 2013 жылға дейін Чехия Республикасының екінші президенті қызметін атқарған чех экономисі және саясаткері. 1992 жылдың шілдесінен бастап, 1993 жылдың қаңтарында Чехословакия тарағанға дейін, ол Чех және Словак Федеративтік Республикасының құрамындағы Чехия Республикасының екінші және соңғы премьер-министрі, ал 1993 жылдан 1998 жылға дейін жаңа тәуелсіз Чехия Республикасының бірінші премьер-министрі болды. Коммунистік кезеңде Клаус банк кызметкері және болжаушы болып жұмыс істеді. 1989 жылдың қарашасында коммунизм құлағаннан кейін ол «ұлттық біріктіру үкіметінде» қаржы министрі болды. 1991 жылы Клаус Азаматтық Демократиялық партияның (ОДС) негізін қалаушылардың бірі болды. Ол 1992 жылдан 1997 жылға дейін премьер-министр болды, ал 1993 жылдың қаңтар-ақпан айларында президенттік өкілеттіктерді иеленді. Оның үкіметі 1997 жылдың күзінде құлады; 1998 жылдың көктемінде өткен сайлаулардан кейін ол Депутаттар палатасының төрағасы болды (1998–2002). 2002 жылғы парламент сайлауларында ОДС жеңілгеннен кейін ол қысқа мерзімге саясаттан шеттеді, бірақ 2003 жылдың ақпанында Чехия Республикасының Президенті болып сайланды. 2008 жылы ол екінші бес жылдық мерзімге қайта сайланды. Оның президенттік кезеңі көптеген дау-дамайларға толы болды. Ол жаһандық жылынуды жоққа шығарудан бастап, Еуроскептицизмге дейінгі мәселелер бойынша кескілесімді пікірлерімен көзге түсті, сондай-ақ қызметінің соңғы айларында жарияланған кең ауқымды кешірім, Чехия Сенатының оны мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен қудалауына себеп болды. Клаус 2013 жылдың наурызында екінші президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін белсенді саясаттан шықты, бірақ ішкі және сыртқы саясат мәселелері бойынша пікір білдіруді жалғастыруда. Оның саяси көзқарастары Клаусизм деп аталады.

Ерте өмір

Клаус нацистік оккупация кезінде Прагада дүниеге келді және Виноградының сол кездегі орта таптық ауданында өсті. Клаус 1945 жылғы мамырда Прага көтерілісі кезінде үш жасында бөгеттер салуға көмектескенін айтты. Клаус 1963 жылы Прага экономикалық университетінде Сыртқы сауда экономикасы мамандығын бітірді. Ол сондай-ақ 1966 жылы Италияда және 1969 жылы АҚШ-тағы Корнелл университетінде оқыды. Кейін ол Чехословакия ғылым академиясының Мемлекеттік экономика институтында аспирантураны аяқтады, бірақ өзінің автобиографиясына сәйкес, 1970 жылы оқудан шығарылды. 1987 жылы Клаус Чехословакия ғылым академиясының Прогноз институтына қосылды.

Премьер-министр қызметіне көтерілу

Клаус 1989 жылы Ақбарлы революция кезінде, саяси көтерілістің екінші аптасында Чехословакия саясатына қатысты, Чехословакиядағы үкіметке қарсы қозғалыстарды біріктіру және коммунистік режимді құлатуды мақсат еткен Азаматтық форумға экономикалық кеңесші ретінде қызмет етуді ұсынды. 1989 жылдың 10 желтоқсанында Клаус «ұлттық бірлік үкіметінде» Чехословакияның қаржы министрі болды. 1990 жылдың қазан айында Клаус Азаматтық форумның төрағасы болып сайланды. Екі айдан кейін ол еркін нарықтық экономиканы жақтаушыларды Азаматтық демократиялық партиясынан (ОДС) бөлініп шығуға бастады. 1992 жылдың 5-6 маусымында өткен Чехия парламенттік сайлауында Клаус ОДС партиясын ең көп дауыс жинаған (29,73%) партияға айналдырды. ОДС 76 орынмен ең ірі партия болып қалыптасты, осылайша Клаус Чехияның демократиялық жолмен сайланған тұңғыш премьер-министрі атанды. ОДС сол күні өткен Чехословакия федералды сайлауында да сәтті өнер көрсетті, 48 орынмен ең үлкен партия атанды, бұл көрсеткіш екінші орын алған Демократиялық Словакия үшін қозғалысынан (HZDS) екі есе жоғары болды. Дегенмен, ОДС үкімет құру үшін HZDS-тың қолдауына мұқтаж еді. HZDS басшысы Владимир Мечиармен коалициялық келіссөздерді бастағанда Клаус Мечиарға HZDS тығыз федерация құруға келіспесе, чехтер мен словактардың тәуелсіз мемлекеттер құрудан басқа жолы қалмайтынын айтты. Мечиар бұл ұсынысқа келіспегендіктен, екі көшбасшы 23 шілдеде Чехословакияны таратуға келісті, бұл шешім 1993 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Клаус 1996 жылғы парламенттік сайлауда ОДС партиясын ең көп дауыс жинаған партияға (29,62%) айналдырып, азшылық үкіметінде премьер-министр қызметін атқарды. Алайда, 1997 жылдың соңында ол партия ішіндегі қарсыластарының қысымымен ОДС қаржыландырудағы заңбұзушылықтарға қатысты айыптауларға байланысты премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Премьер-министрлік қызметін атқарған кезеңде президент Вацлав Гавел Клаустың бұрынғы мемлекеттік кәсіпорындарды ваучерлік жекешелендіру саясатын қатаң сынады. Бұл саясаттың мақсаты – командалық экономикадан еркін нарықтық экономикаға жылдам өту болған, бірақ Гавел ваучерлік жекешелендіруді елдің кейінгі экономикалық проблемаларының себебі деп атады.

Оппозиция басшысы (1997-2002)

1997 жылдың соңында өткен партия съезінде Клаус 227 дауысқа қарсы 72 дауыспен ОДС төрағасы болып қайта сайланды. Жеңілген фракция кейіннен ОДС-тен шығып, 1998 жылдың басында президент Гавелдің қолдауымен «Азаттық одағы» атты жаңа партия құрды. ОДС 1998 жылғы мерзімінен тыс өткен сайлауда Чехияның әлеуметтік-демократиялық партиясынан (ЧССД) қалып, екінші орынды иеленді. Екі партияның кез келгені басқа партиялардың қолдауымен көпшілікті құра алатын еді, бірақ «Азаттық одағының» төрағасы Ян Румль, Клаусқа деген қарсылығына қарамастан, ЧССД-ні қолдаудан бас тартты. Оның орнына Клаус өзінің көп жылдық саяси қарсыласы, ЧССД төрағасы Милош Земанмен «Оппозициялық келісім» туралы келісімге келді. Келесі заң шығару кезеңінде ОДС Земанның ЧССД-сына азшылық үкіметімен билік етуге рұқсат берді, оның орнына бірқатар парламенттік лауазымдарға ие болды, соның ішінде Клаустың өзі басқарған Депутаттар палатасының төрағасы лауазымына қол жеткізді. «Оппозициялық келісім» Чехия теледидарының қызметін реттеу әрекетіне қарсы, әсіресе көпшілік наразылықтарына әкелді. Бұл Земанның премьер-министр лауазымына қайтадан кандидат болмайтынын жариялауына себеп болды. 2002 жылдың маусым айында өткен сайлауда ОДС-ты бұрын «Оппозициялық келісімге» қарсы болған жаңа басшысы Владимир Шпидла басқаратын ЧССД тағы да жеңіп, оның орнына орталық партиялармен коалиция құрды. Ұзақ ой-толғаныстан кейін, тіпті ОДС 2002 жылдың қазан айында Сенат сайлауында жеңіске жеткенімен, Клаус партияның желтоқсан айындағы съезінде партия төрағасы болып қайта сайлануға түспеді. Дегенмен, ол партияның құрметті төрағасы аталды. Өзінің бұрынғы ниетіне қарамастан, партия басшысы ретінде Клаустың орнын Мирек Тополанек иеленді.

Төрағалық (2003-2013)

Бірінен соң бірі екі жалпы сайлауда жеңіліс тапқан Клаус басшылықтан кету және саяси қарсыласы Вацлав Гавелдің орнын басатын президенттікке кандидат болу ниетін жариялады. Үкіметтік коалиция оған қарсы біріккен кандидатты анықтауға келісе алмады. Клаус 2003 жылғы 28 ақпанда Чехия Республикасының президенті болып сайланды, сайлаудың үшінші турында Парламенттің бірлескен отырысында екі палата бірлесіп, ең көп дауыс жинаған екі кандидаттың арасынан жасырын дауыс беру арқылы шешім қабылдады. Ол 281 дауыстан 142 дауыспен жеңіске жетті. Көпшілік пікір Клаустың коммунистік парламент мүшелерінің қолдауы арқасында жеңгенін, ал оның қарсыласы Ян Сокол бұл қолдауды қабылдаудан бас тартқанын көрсетті. Клаус сайлаудағы жеңісі үшін коммунистерге ешқандай қарызы бар екенін жоққа шығарды.

Вето құқығын қолдану

Клаус Вацлав Гавелді заңдарды тоқтату үшін президенттік вето құқығын пайдаланғаны үшін жиі сынағанмен, өзі Гавелден көбірек вето қолданды. Ол 2008 жылы парламент қабылдаған Дискриминацияға қарсы заңға вето қойды, оны жеке бастық бостандықтарға қауіпті угроза деп сипаттады. Сондай-ақ, ол Еуропалық Одақтың Химиялық заттарды тіркеу, бағалау, рұқсаттау және шектеу саясатын іске асыратын заң жобасына вето қойды, оның жеке кәсіпкерлік үшін ауыр жүк екенін айтты.

Еуроскептицизм

Клаустың еуроскептицизмі, сондай-ақ қоршаған ортаға және климат өзгеруіне адамның ықпалына қатысты күмәндануы, оның президенттік саясатының негізгі қағидаларын құрады. Ол Еуропалық Одаққа қосылу Чехияның егемендігін айтарлықтай төмендетуі мүмкін деген пікірін білдірді және 2003 жылғы қосылу туралы референдумда екі тарапты да қолдамады, онда сайлаушылардың 77 пайызы «иә» деп дауыс берді. Клаус мүше мемлекеттердің егемендігінің Еуропалық Одаққа біртіндеп ауысуын айтты. Ол ирландиялық еуроскептик Энтони Коухланның жазбасын жариялауға көмектесті. 2005 жылы Клаус Еуропалық Одақты «таратуды» және оның орнына «Еуропа мемлекеттерінің ұйымы» деп аталатын еркін сауда аймағын құруды ұсынды. Ол сондай-ақ Еуропалық Одақтың институты болып табынатын ұйымның еркіндікке қауіп төндіретінін мәлімдеп, оны «Кеңес Одағы сияқты еркіндікке үлкен қауіп» деп сипаттады. 2005 жылы ол АҚШ-тан келген саясаткерлерге Еуропалық Одақтың «сәтсіздікке ұшыраған және банкрот болған ұйым» екенін айтты. 2008 жылдың қараша айында мемлекеттік сапардан кейін Ирландияда болған кезде Клаус Либертас партиясының жетекшісі Деклан Ганлимен бірлескен баспасөз мәслихатын өткізді, ол сол кезде Лиссабон шарты бойынша референдумда «жоқ» деп дауыс беруді жақтады. Ирландия үкіметінің өкілдері бұл әрекетті «артық араласу» және «көңіл көншітпейтін және өкінішті» деп бағалады.

Еуропалық Парламент

2008 жылғы 5 желтоқсанда Еуропалық парламент төрағалары конференциясының мүшелері Еуропалық Одаққа Чехия төрағалық етуі басталғанға дейін Чехияға сапар жасады. Оларды Вацлав Клаус Прага қамалына кездесуге шақырды. "Жасылдар" тобының төрағасы Даниэль Кон-Бендит Еуропа туын алып келіп, Клаусқа сыйлады. Кон-Бендит сондай-ақ "Клаустың Лиссабон шарты бойынша пікірлеріне қарамастан, Клаус оған қол қоюға тиіс" деді. Бұл чех комментаторларының кейбіреулері тарапынан "Чехия ішкі ісіне артық араласу" деп сынға алынды. Осы кездесуде ирландиялық Еуропарламент депутаты Брайан Кроули Клаусқа ирландиялықтар Лиссабон шартын ратификациялауды қалайтынын және Клаустың Деклан Ганли мен Libertas ұйымымен байланысы оларды "режімдік сезімге" бөлегенін айтты. Клаус "Ирландия халқына ең үлкен қорлық – ирландиялық референдумның нәтижелерін қабылдамау" деп жауап берді. Кроули: "Ирландиялықтар не ойлап жүргенін маған айтпаңыз. Ирландиялық ретінде, мен оны жақсы білемін".

Осы мәлімдеме жасалғаннан кейін бірнеше Еуропарламент депутаты залдан шығып кетті. Клаус сөзін жалғастырды: "Мен интеграцияны жеделдету және тереңдету, мүше елдердің азаматтарының өміріне қатысты шешімдерді Еуропа деңгейіне көтеру әрекеттері соңғы жарты ғасырда Еуропада қол жеткізілген барлық жақсылықтарға қауіп төндіретін салдарға әкелуі мүмкін деп қорқамын. Мүше елдердің азаматтары ЕО жобасы өзіне тиесілі емес, өз қалауынша дамып жатқан және оларға тек қабылдауға мәжбүр болатын жағдайға түсіп қалмауымыз керек. Біз тарихқа енген деп үміттенген кезеңге оңай да жылдам қайта оралуымыз мүмкін."

Лиссабон шартына қол қою

Клаус Лиссабон шартына ұзақ уақыт бойы қол қоюдан бас тартты және ЕО-дағы бұл келісімді жасаған соңғы мемлекет басшысы болды. Басқа еуропалық көшбасшылар оның тартыншақтығын елемеді, олар Чехия президентімен "мәжбүрленгендей" сезінуге келіспейтіндерін мәлімдеді. Алайда, Чехия премьер-министрі Ян Фишер Клаустың ақырында келісімге қол қоятынын айтып: "Еуропада алаңдауға негіз жоқ. Сұрақ "иә" немесе "жоқ" емес, тек "қашан" дегенде". 2008 жылдың қараша айында Клаус Чехия теледидарына берген сұхбатында, егер ол барлық басқалары келіскен келісімге кедергі келтіретін жалғыз адам болса, оны тоқтатпайтынын айтты. Вацлав Клаус 2009 жылғы 3 қарашада Лиссабон шартына қол қойды. Дегенмен, ол Лиссабон шартына қосымша – Еуропалық қаржылық тұрақтылық механизміне (EFSF) ешқашан қол қоймады, оған оның президенттік лауазымын алған ізбасары Милош Земан қол қойды.

Ресейге қатысты пікірлер

Клаус Ресеймен энергетикалық саясат сияқты мәселелер бойынша ынтымақтастық орнатуға тырысты. 2007 жылы Клаус Ресей мәдениетін насихаттағаны үшін Путиннің Пушкин медалімен марапатталды. Бұл, ішінара, Путинмен және ресейлік дипломаттармен сөйлескенде орыс тілін қолданғандығының нәтижесі болды деген пікір бар. Клаус Ресеймен қарым-қатынаста "қиындықтар мен жетістіктер, зор жетістіктер" болғанын айтты. Екінші жағынан, 2009 жылғы мамырда "Лидове новины" газетіне берген сұхбатында Клаус Ресей қауіпті емес, бірақ әлі де үлкен, күшті және амбициялы ел екенін, сондықтан Чехия билігі Эстония және Литва сияқты елдерге қарағанда оған көбірек сақ болуы керек екенін мәлімдеді.

Қазақстан

Клаус Косово соғысы кезінде НАТО-ның Югославияны бомбалауын сынады, содан кейін Косовоның бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауын жиі сынады. 2008 жылдың наурызында Словакияға сапары барысында Клаус Косовоның ерекше жағдай екендігі туралы пікірмен келіспейтінін мәлімдеді және Косовоны мойындау Еуропада "Пандораның жәшігін" ашатынын, одан апатты салдар туындауы мүмкін екенін айтты. Ол Сербияның ахуалын 1938 жылғы Мюнхен келісімімен салыстырды. Сербия Чехия үкіметі Косовоны мойындауына наразылық ретінде елшісін шақырғанда, Клаус серб елшісін Прага қаласына достық қоштасуға шақырды. 2011 жылдың қаңтарында Сербияға жасаған сапарында Клаус өзі президент болғанда Чехия Косовоға елші тағайындамайтынын мәлімдеді.

Қайта сайлану

Чехияның бұрынғы президенттік сайлауларынан өзгеше, 2008 жылғы сайлау жазба дауыс беру арқылы, құпия дауыс берудің орнына өткізілді. Бұл өзгеріс 2003 жылғы сайлаудан кейін бірнеше чех саяси партияларының талабы бойынша жасалды, бірақ Клаустың ОДС партиясы оған қарсылық көрсетті. ОДС 2003 жылдан бері нығайып, Сенатта өзінің сенімді көпшілігіне ие болды және үшінші турда Палатада бірнеше дауыс жинау қажет болды. Клаустың қарсыласы – бұрынғы эмигрант, АҚШ азаматы және Мичиган университетінің экономика профессоры Ян Швейнар болды. Ол Жасыл партиясынан Еуроодаққа жақын, орталық көзқарасты кандидат ретінде ұсынылып, сондай-ақ жетекші оппозициялық Социал-демократиялық партияның, KDU ČSL партиясының бірқатар депутаттары мен сенаторларының және кейбір тәуелсіз сенаторлардың қолдауын алды. 2008 жылдың 8-9 ақпанында өткен бірінші турда жеңімпаз анықталмады. Швейнар Депутаттар палатасында жеңіске жетті, бірақ Клаус жалпы жиынға қарағанда көш бастады және қажетті көпшілік дауысқа жетпеді. Клаустың президенттік өкілеттігінің бірінші мерзімі 2008 жылдың 7 наурызында аяқталды, ол сол күні екінші мерзімге ант берді, президентсіз уақытша кезеңді болдырмау және Парламентке бірлескен отырысқа ертерек жиналуға мүмкіндік беру мақсатында. Осының салдарынан, оның екінші мерзімі 2013 жылдың 6 наурызында аяқталды.

Құрметті ОДС төрағасы қызметінен кетуі

Вацлав Клаус 2008 жылдың 6 желтоқсанында партия съезінде ОДС құрметті төрағасы лауазымынан кетті. Келесі күні оның жақтасы, Прага қаласының әкімі Павел Бем, премьер-министр Мирек Тополанекке қарсы ОДС төрағасы сайлауында 284 дауысқа 162 дауыспен жеңілді. Телеарналарға түсірілген, ұрлыққа ұқсас оқиға туралы әлемдік бұқаралық ақпарат құралдары кеңінен жариялады. Клаустың сөзінше, оқиға шамадан тыс үлкейтілген, себебі ресми қаламдарды ресми қонақтар, осы жағдайда да, алуға болады. Чили президенті Себастьян Пиньераның өкілі Чили президентінің қонақтарына жиналыстардағы қаламдарды алуға рұқсат етілгенін мәлімдеді.

Австралия Парламенті ғимаратындағы оқиға

2011 жылдың шілдесінде президент Клаус Австралияның Канберра қаласына сапар жасады. Сапарды консервативті австралиялық саяси-талдау орталығы – Тәуелсіз зерттеулер орталығы (Centre for Independent Studies) демеушілік еткендіктен, оған ресми сапарға арналған дипломатиялық протокол қарастырылмады. Канберрада болған кезде Клаус Австралия хабар тарату корпорациясының (Australian Broadcasting Corporation) Парламент үйіндегі студиясында сұхбат беруге шақырылды. Ол келген кезде, одан жалпы халыққа қойылатын стандартты қауіпсіздік тексеру рәсімдерінен өту сұраныс жасалды; ABC қызметкерлері қауіпсіздік қызметкерлерін президенттің қауіпсіздік шараларын айналып өтуіне рұқсат беруге көндіруге тырысты, бірақ олар бас тартты, сондықтан Клаус ғимараттан кетіп қалды. Клаус бұл мәселенің оның электрондық қауіпсіздік жүйесінен өтуімен емес, шенеуніктермен қарым-қатынасымен байланысты екенін айтты, себебі ол және оның сүйемелдеуші тобы келгенде оларды қарсы алуға ешкім болмады. Он минут бойы ғимараттың алдында күткеннен кейін, ABC телеарнасының бір қызметкері оны кіргізіп, "шамамен жүздей мектеп оқушысының арасында" қалдырды. Тағы бірнеше минуттан кейін ол бүкіл топтың қауіпсіздік рұқсатын күтіп тұрғанын білді. Клаус мектеп оқушыларының артында кезекте тұрудан бас тартып, ABC телеарнасына сұхбатты өз қонақүйінде өткізуді ұсынды. Бірақ ABC бұл ұсынысты қабылдамады, өйткені олар Парламент үйіндегі студияда сұхбатқа дайын тұрған еді. Клаустың бұл қадамын Чехия президенті кеңсесінің протокол басшысы Жиндрих Форейт та қолдады, ол оқиғаны "сенімсіз" деп сипаттады. Президент Вацлав Гавелдің бұрынғы өкілі Ладислав Спачек: "Мемлекет басшысын тексеру мүлдем орынсыз, бұл – құрметсіздік. Клаустың кері қайтып кеткеніне мен таң қалмадым. Ол онда қандай да бір оперативтік қызметкермен өзінің террорист емес екенін дәлелдеуге тырыспауы керек еді" деді.

2011 жылғы Прага гей-парадына қарсылық

Клаустың көмекшісі "Прагадағы гей-карнавал – бұл қысым көрсету әрекеті және бұрмаланған құндылықтар әлемінің саяси демонстрациясы" деді, сондай-ақ гомосексуалдарды "қалыптан тыс" деп сипаттады. Бұл мәлімдемелер чех саясаткерлерінің барлық саяси бағыттарынан және он үш елшіден кеңінен сынға ұшырады. Клаус өзінің көмекшісінің сөздерін қорғады. "Гомосексуализмді" сынап, ол гомосексуализмге төзе беру керек, бірақ оны мақұлдауға болмайды деді.

Аэрософтпен қаруланған шабуыл

2012 жылдың 28 қыркүйегінде Клаусқа Храставадағы көпір ашылуының салтанаты кезінде шабуыл жасалды. Клаус қалың жұрттың арасынан өтіп, қол алысып, жанындағылармен сөйлесіп тұрғанда, 26 жасар Павел Вондруш оған жақындап, президенттің оң қолына пневматикалық тапаншаны басып, жеті рет оқты атқаннан кейін жұртқа араласып кетті. Клаус "жеңіл көгалдыру" сипаттамасымен Прагадағы әскери госпитальге емделді, содан кейін шығарылды. Коммунистік партияны қолдаушы шабуылшы бірнеше минуттан кейін ұсталды, бірақ кейін босатылды. Қамауға алынар алдында журналистерге "саясаткерлер халықтың қиын жағдайын көрмей, естімейді" деп бұл істің себебін айтты. Вондруш 2013 жылдың маусым айында үзіліске жіберілген жаза алды. Президенттің күзетшілерінің әрекетсіздігіне қатысты сын көп болды, ал оқиғадан кейін президенттік қауіпсіздік қызметінің басшысы лауазымынан кетті.

2013 жылғы рақымшылық және елге опасыздық жасады деген айыптар

2013 жылдың 1 қаңтарында Клаус конституциялық өкілеттіктерін пайдалана отырып, Чехия тәуелсіздігінің 20 жылдығын мерекелеуге орай рақымшылық жариялады. Рақымшылық 2 қаңтарда күшіне енді және бір жылға немесе одан аз мерзімге сотталған, жазасын өтемеген барлық тұтқындарды, сондай-ақ он жылға немесе одан аз мерзімге сотталған 75 жастан асқан тұтқындарды босатып, сегіз жылдан астам уақыттан бері жалғасып келе жатқан барлық сот ісін тоқтатты. 11 қаңтарға дейін рақымшылықтың нәтижесінде 6 318 тұтқын босатылды, ал басқа да істер сот апелляцияларының нәтижесін күтіп тұрды. Бұған қоса, рақымшылықтың арқасында ондаған даулы, ұзақ жылдар бойы соталған сыбайлас жемқорлық істері аяқталды, бұл халық арасында үлкен ашу-ыза тудырды. Сонымен қатар, бұл әрекет Клаустың алдыңғы президенті Вацлав Гавелдің Чехословакия және кейін Чехия президенті (1989–2003) кезінде үш рет рақымшылық жасауымен салыстырылды. Гавелдің 1990 жылдың қаңтарындағы алғашқы рақымшылығы соғыстан кейінгі ең ірі рақымшылық болып есептеледі, ол коммунистік сот жүйесімен сотталған деген айыптама бойынша 31 000 тұтқынның үштен екі бөлігін құрайтын шамамен 23 000 адамды босатты. Бұл, тиімді түрде, оны қызметтен шеттетуге бағытталған әрекет болды. Рақымшылық жарияланғаннан кейін 24 сағат ішінде 24 500 қол жиналды, ал 2013 жылдың ақпан айының басына қарай петицияға 64 000-нан астам адам қол қойды. 2013 жылдың 4 наурызында Сенат Клаустың конституцияны бұзған деген айыптама бойынша бес жағдайға негізделген жоғары сатқындық қылмысына айыптау туралы дауыс берді, оның ішінде рақымшылық, Еуропалық тұрақтылық механизміне қол қоюдан бас тарту және Конституциялық сотқа судьяларды тағайындау ісін кешіктіру де бар. Келесі күні, 5 наурызда Конституциялық сот сенаторлардың кішігірім тобының бұрынғы ұсынысын, Жаңа жылдық рақымшылықты жою туралы қабылдамады, осылайша рақымшылық мәселесін конституциялық сотқа қатысты істен алып тастады. Чехия президенті жасаған сатқындық үшін санкция – қызметтен шеттету, ал Клаустың өкілеттігі келесі күні аяқталуға тиіс болғандықтан, сот шешімі тек формальдылық болды, бірақ кінәлі деп танылған жағдайда Клаус 2018 жылы үшінші мерзімге сайлана алмайтын еді. Клаус бұл әрекетті өзінің саяси қарсыластарының президенттік лауазымына нұқсан келтіруге жасаған әрекет деп сипаттады.

Төрайымнан кейінгі кезең

2013 жылы президенттік қызметі аяқталғаннан кейін Клаус Като институтының Ерекше аға ғылыми қызметкері болып тағайындалды. Оның ғылыми шәкіртайлығы 2014 жылдың қыркүйегінде, Украинадағы Қадір-қасиет революциясы туралы пікірлері, гомосексуализмге деген қарсылығы және Еуропалық жақтас партияларды қолдауына байланысты тоқтатылды. 2014 жылдың 9 қыркүйегінде чехиялық Radio Impuls радиостанциясына берген сұхбатында Клаус Украинаның жасанды түрде құрылған мемлекет екенін және Ресейдің елге араласуы – азаматтық соғыстың бір бөлігі екенін айтты. Ол Майданді "Батыс пен АҚШ жасаған жасанды оқиға" деп сипаттап, Ресейді араласуға мәжбүр еткенін мәлімдеді.

Үш түсті

Клаустың ұлы Вацлав Клаус кіші 2017 жылғы сайлауда Азаматтық демократиялық партияның мүшесі ретінде Депутаттар палатасына сайланды. Клаус кіші 2019 жылы Еуроодақтың директиваларын Холокостпен салыстырғаннан кейін партиядан қуылды. Ол "Триколор азаматтар қозғалысы" деген жаңа партия құрды. Вацлав Клаус "Триколорға" қосылып, партияның халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесшісі болды.

COVID-19 ережелерін бұзу

2020 жылдың 28 қазанында 1918 жылы тәуелсіз Чехословакия мемлекетінің құрылуына арналған мерекелік шарада Клаус Андрей Бабиш үкіметі енгізген COVID-19 шектеулерін бұза отырып, бет маскасын киюден бас тартты. Клаус бет маскасын киетін адамдарды заңсыз көші-қонды қолдайтындар, сондай-ақ Еуропалық Одақтың күшейіп, евро валютасын жылдам қабылдауды жақтаушылар деп сипаттады. Оған жауап ретінде Прага қалалық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы Клаусқа қоғамдық жерде бет маскасын кимегені үшін 10 000 чех кронасы көлемінде айыппұл салды. 2021 жылдың ақпан айында Клаустың COVID-19 тестісінің нәтижесі оң болды. Ол үйде емделді және 2021 жылдың 6 наурызында карантинді аяқтады.

Экономикалық қызмет

1995 жылы премьер-министр қызметін атқарып жүрген кезінде Клаус өзі бітірген Прага Экономика университетінің қаржы профессоры атағымен марапатталды. Одан бері Клаус университетте еркін нарық көзқарасын қалыптастыратын экономикалық семинарлар өткізіп келеді. 1990 жылдан бері экономист ретіндегі ерекшелігі – Фридрих Хайек және Милтон Фридман сияқты экономистердің еркін нарық экономикасына деген ынтасымен сабақтас. Клаустың пікірінше, экономикалық трансформациядан бұрын заңнама мен институттар құрылуы мүмкін емес, олар бірдей жүруі керек. 1990 жылдан бері Вацлав Клаус 50-ге жуық құрметті диплом алды, соның ішінде Франсиско Маррокин университетінен, және түрлі әлеуметтік, саяси және экономикалық тақырыптарға 20-дан астам кітап жариялады. Клаус Мон Пелерин қоғамының мүшесі. Ол либертариандық Cato Journal журналында мақалалар жариялаған. 2008 жылдың 28 мамырында Клаус Вашингтондағы еркін нарықты қолдайтын Competitive Enterprise Institute ұйымы ұйымдастырған жылдық кешкі ас шарасында негізгі баяндама жасады және Джулиан Л. Саймонның естелік сыйлығымен марапатталды. 2009 жылы Клаус Сербия Ғылым және өнер академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.

Климаттың өзгеруін жоққа шығару

Клаус жаһандық жылынудың антропогендік екенін жоққа шығарады. Ол Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық кеңістікті "бір жақты пікірлері мен бір жақты тапсырмалары бар саясатталған ғалымдар тобы" деп сипаттады. 2007 жылдың наурыз айында Вашингтондағы Като институтында сөйлеген сөзінде Клаус "Экологияны қорғау коммунизм, феминизм және либерализм сияқты басқа да "измдермен" бірге әлеуметтік ғылымдарға тиесілі болуы керек" деген пікірін білдірді және экологияны дінге немесе "халықтардың әдеттерін және экономикалық жүйелерін өзгертуге ұмтылған коммунизмнің заманауи аналогтарына" теңестірді. 2007 жылдың маусым айында Financial Times газетінде жарияланған мақалада Клаус экологияны "бостандыққа, демократияға, нарықтық экономикаға және өркендеуге төнген ең үлкен қауіп" деп сипаттады. Ол қазіргі саяси және ғылыми талқылаулар қоршаған орта мәселелеріне байланысты еркіндік пен демократияны басу үшін жасалып отырғанын айтты және оқырмандарды "ғылыми консенсус" терминіне қарсы тұруды сұрады, "бұл әрқашан дауыссыз азшылықпен ғана қол жеткізіледі, ешқашан үндемейтін көпшілікпен" деп қосты. Мақаладан кейін онлайн сұрақ-жауап сессиясында ол "Экология, табиғатты (және қоршаған ортаны) қорғау емес, солшыл идеология. Экология - бұл шын мәнінде бізге әлемдік деңгейдегі социалистік үкіметті әкелу құралы. Коммунизмде өмір сүргенім мені осыған қатысты тым сезімтал етті" деді. Ол бұл мәлімдемелерін 2007 жылдың маусым айында өзінің CEP ой-сарапшы ұйымы ұйымдастырған Мартин Дюркиннің "Жаратылыс климатының өзгеруі туралы үлкен арамзалық" атты шығармасын көрсету кезінде қайталады. 2007 жылдың қарашасында Клаус BBC World HARDtalk бағдарламасында сұхбаттасушыны әлемнің көп бөлігін қамтитын климаттың өзгеруі туралы ғылыми консенсусқа қол жеткізілді деп айтқаны үшін "қатесіз өркөкірек" деп атады. Ол 30 жылдан кейін адамдар оның осы мәселеге қатысты ұстанымына ризашылық білдіретінін "нақты сеніммен" айтты. 2007 жылдың қыркүйек айында БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясында Клаус жаһандық жылынуды қабылдамауын қайталады, екінші IPCC-нің құрылуын және бәсекелестік есептерді шығаруды, сондай-ақ елдерге өз басымдықтарын белгілеуге және проблемаға қатысты өз жоспарларын дайындауға мүмкіндік беруді талап етті. 2007 жылы Клаус "Modrá, nikoli zelená planeta" (сөзбе-сөз: "Көк планета – жасыл емес") атты кітап шығарды, ол әртүрлі тілдерге аударылды. Ол ағылшын тілінде "Blue Planet in Green Shackles" деген атпен жарық көрді. Кітапта "глобалды жылыну теориясы және оның себептері туралы гипотеза, қазіргі кезде кеңінен таралған, жаман теория болуы мүмкін, сонымен қатар ол құнды емес теория болуы мүмкін, бірақ қандай жағдайда да бұл өте қауіпті теория" деп мәлімделген. 2009 жылдың қыркүйек айында БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясында Клаус конференцияны "пропагандалық" және "қадірсіз" деп атап, оған қарсы сөйледі. 2011 жылдың 26 шілдесінде Ұлттық баспасөз клубында Клаус жаһандық жылынуды "коммунистік айла-шарқ" деп сипаттады. 2012 жылдың 21 мамырында Клаус климатқа күмәнмен қараған Хартленд институтының Климаттың өзгеруі жөніндегі жетінші халықаралық конференциясында сөйледі. 2012 жылдың тамызында Сицилияның Эрице қаласында Дүниежүзілік ғалымдар федерациясында Магистральдық дәріс оқыды.