Кіріспе
Оңтүстік Йоркширдегі ауыл, Англия. Elsecar (/audio=En uk Elsecar.ogg) – Англияның Оңтүстік Йоркширдегі Барнсли қалалық округіндегі ауыл. Ол Жамп пен Вентвортқа жақын орналасқан, сонымен қатар Хойлендтен оңтүстікке қарай 2 миль (3 км), Барнслиден оңтүстікке қарай 6 миль (10 км) және Шеффилдтен солтүстік-шығысқа қарай 8 миль (13 км) қашықтықта жатыр. Elsecar Барнсли қалалық округінің Хойленд Милтон бөлігіне кіреді. Elsecar есімі бірегей. Ол ежелгі ағылшын тіліндегі Ælfsiге (Nostell Priory жазбалары, 1259–66) деген жеке есімнен және балдыр немесе бұталы өсімдіктерді білдіретін ескі норвег сөзі kjarr-дан шыққан деп саналады. 18 ғасырдың соңынан бастап Elsecar, жақын орналасқан Вентворт Вудхаус үшін бірнеше көмір шахталары мен екі ірі темір зауыты бар "индустриялық ауылға" айналды. Бұл Ұлыбританиядағы алғашқы үлгілі ауылдардың бірі және Сальтерге арналған бастама ретінде қарастырылады. Elsecar New Colliery-дегі 1795 жылғы Newcomen бу машинасы әлемдегі ең көне, әлі де орналасқан бу машинасы болып табылады. Қазіргі таңда ауылға жыл сайын 500 мыңнан астам турист келеді, олар мұражай орталығымен, тарихи орындармен және жүлделі паркімен танысады.
Elsecar (/audio=En uk Elsecar. ogg/'/ɛ//l//s//ᵻ//k//ɑːr/, /local/'/ɛ//l//s//ᵻ//k//ər/) is a village in the Metropolitan Borough of Barnsley in South Yorkshire, England. It is near to Jump and Wentworth, it is also 2 mile (3 km) south of Hoyland, 6 mile (10 km) south of Barnsley and 8 mile (13 km) north east of Sheffield. Elsecar falls within the Barnsley Metropolitan Borough Ward of Hoyland Milton. Elsecar is unique as a name. It is thought to derive from the Old English personal name of Aelfsige (mentioned in Cartulary of Nostell Priory, 1259–66) and the Old Norse word kjarr, denoting a marsh or brushwood. From the late 18th century, Elsecar was transformed into an 'industrial estate village' for nearby Wentworth Woodhouse, with multiple collieries and two major ironworks. It is seen as one of the UK's first model villages and a precursor to Saltaire. A 1795 Newcomen steam engine at the Elsecar New Colliery is the oldest steam engine still in situ, anywhere in the world. The village now attracts over 500,000 visitors each year, to its heritage centre, historic sites and award winning park.
Тарих
1870–72 жылдары Джон Мариус Уилсонның Англия мен Уэльстің Империялық газеттерінде Елсекардың 1912 халқы мен 353 тұрғын үйі бар екені сипатталған. Бұл ауыл бір ғасыр бұрын, ауылдың жасыл алаңының маңындағы бірнеше шағын үйлер мен ежелгі өзен бойындағы аңғарда орналасқан көмір шұңқырларының сирегінен ғана тұрған кезде қарқынды дамыған.
Өнеркәсіптік аймақ
Elsecar-дың 18-ғасырдың аяғындағы дамуын Ұлыбританиядағы бүкіл өнеркәсіптік революцияның шағын нұсқасы ретінде қарастыруға болады. 18-ғасырға дейін бұл ауыл бірнеше шаруашылықтардан тұрған. Аймақта 14-ғасырдан бері көмір қазылса да, алғашқы ірі кеніш – Elsecar Old 1750 жылға дейін салынбады. 1752 жылы оны Рокингем маркизі иеленді, кейіннен ауылдың батысындағы төбеде біріктірілді және шамамен сол кезде Джордж Стаббс оны суреттеген деп есептеледі. 1790 жылдардан бастап Уентворт Вудхаустың 4-ші графы Фицвильямның басшылығымен ауыл өзгерді: алғашқы терең шахта салынды, канал қазылды, екі темір зауыты салынды және Йорк қалалық архитектор Джон Карр жобалаған тұрғын үйлер бой көтерді. Осының нәтижесінде Elsecar қазір Ұлыбританиядағы алғашқы үлгілі ауылдардың бірі және Saltaire сияқты тарихи орындардың алдашысы деп танылды. Ауылдың одан әрі дамуы мен кеңеюі Фицвильям әулетінің қатаң бақылауында болды. Еуропадағы бірегей құбылыс ретінде Elsecar отбасының дәстүрлі аристократиялық Уентворт ауылына қосымша салынған және жұмыс істеген «өнеркәсіптік ауыл» деп есептеледі. 19-ғасырдың ортасында графтардың тапсырысымен ауылға шахтерлер мен теміршілердің үйлері, шахтерлерге арналған жатақхана, шіркеу, жабық базар, керуенсарай, мектеп, крикет клубы және архитектуралық тұрғыдан әсерлі шеберханалар, «Жаңа аула» аталды. 1870 жылы граф үшін жеке теміржол станциясы, оның ішінде арнайы және корольдық қонақтар күту бөлмесі салынды, қазір ол жергілікті балаларға арналған балабақша ретінде пайдаланылады.
Эльсекар кен орындары
Ерлдер бір ғасырдан астам уақыт бойы терең көмір өндіруді кеңейтуді және жаңа шахталарды ашуды қадағалап, 1947 жылы ұлттандырылғанға дейін ауылдың шахталарын басқаруға тікелей бақылауын сақтап келді. 1794-5 жылдары ауылдың алғашқы терең шахтасы ауылдың жоспарланған канал алабының шығысына бірнеше метр қашықтықта ашылды. Келесі жылдары Elsecar New Colliery кеңейтілді, ал бастапқы Elsecar (Old) Colliery жаңартылды. 1840 және 1850 жылдары екі заманауи шахта – Simon Wood және Elsecar Low (кейін Hemingfield деп аталды) ашылды. Соңғысы бүгінге дейін сақталған, құтқарылған және қазіргі таңда қоғамдық меншікте. 1851 жылы Виктория патшайымы Ұлы көрменің сыртында Elsecar шахтерлерінің таза күйінде шығарған және Лондонға жеткізген Barnsley телімінің бағанасын көрді. Соңғы ашылған шахта 1908 жылы Elsecar Main болды. 1912 жылы Георг V патша шахтаға түсті, бұл оған құрмет пен танымалдық әкелді, себебі сол күні таңертең Cadeby шахтасындағы қасіретті оқиға туралы хабар келді. Король Георг Ұлыбританияда шахтаға түскен алғашқы патша емес еді, ол сапары барысында мойындады. Король Уильям IV, Кларенс герцогы болған кезде, 1828 жылы Elsecar Old Colliery шахтасына апарылған. Elsecar Main шахтасы 1983 жылдың қазан айында жабылды. Elsecar шахтерлерінің көптегені каналдың бойында орналасқан Cortonwood шахтасында жұмыс істеуге кетті, онда бірнеше айдан кейін 1984-85 жылдардағы кеншілер ереуілі басталды. Elsecar шеберханалары British Coal компаниясына жақын арада сатылды, бұл ауылдың көмір өнеркәсібімен байланысын үзіп тастады. Келесі жылдары ауыл, аймақтағы басқа шахта ауылдары сияқты, ауыр экономикалық және әлеуметтік проблемаларға тап болды. 1990 жылдардың ортасында бұрынғы шахта шеберханалары Elsecar Heritage Centre жаңа келушілер орталығына айналды.
Elsecar Newcomen қозғалтқышы
1795 жылы Елсекар жаңа кен орны салынып жатқанда, Эрл Фицвильям жер астынан суды шығару үшін үлкен атмосфералық сәулелі бу машинасы орнатты. Ол Томас Ньюкомен 1712 жылы ойлап тапқан үлгідегі машина. Ньюкомен әлемдегі алғашқы практикалық бу машинасының авторы, ол буды қолданып механикалық қуатты жасады. Ньюкоменнің генийі – бумен толтырылған цилиндрдің үстіңгі жағындағы поршеньге атмосфералық қысым күшін пайдалану болды, цилиндрге су құйылғанда вакуум пайда болып, поршень мен оған бекітілген сәулені қозғалтатын. Джеймс Уотт жарты ғасырдан кейін бу машинасының тиімділігін арттырды, бірақ сол кезде Ньюкомен машиналары кеңінен таралып, Ұлыбритания және одан тыс елдердегі өнеркәсіпті қуатпен қамтамасыз етті. Қазіргі таңда Эльсекар Ньюкомені – әлемдегі ең көне бу машинасы деп есептейді, ол бастапқы орналасқан жерінде сақталған. 2014 жылы Барнсли кеңесі, Ұлттық лотерея мұра қоры және Historic England қолдауымен машинаны құтқару және сақтау жөніндегі маңызды жоба аяқталды. Қазір ол гидравликалық жүйеде жұмыс істейді және әр жылғы Пасхадан қазан айына дейін ашық есік күндері өткізіледі, онда келушілер Жаңа кен орнының шахталарын да көре алады.
Элсекар және Милтон темір зауыты
Джон және Уильям Дарвин & Co. Шеффилд қаласында 1795 жылы Elsecar Ironworks-те (Forge Lane көшесінің түбінде) алғашқы пешті ашты. 1799 жылы Ротерхемдік Уокер ағайындылары Милтон қаласында тағы бір темір зауытын құрды, ол Елсекардан батысқа қарай шамамен бір мильдей жерде, аңғардың арғы бетіндегі Вентворт ауылына толық көрініс ашылатын төбеде орналасқан. 1838 жылы Дирн және Дов каналын Милтон темір зауытымен, Танкерсли Парк темір кен орындарымен, Лидгетт шахтасымен және Чапелтаундағы Торнклиф темір зауытымен байланыстыратын жылқымен тартылатын трамвай жолы салынды. Еңіс учаскелерде стационарлық двигательдер пайдаланылды және шамамен 1880 жылға дейін жұмыс істеді.
Elsecar мұралық іс-қимыл аймағы
2017 жылдың наурыз айында Elsecar тарихи Англияның он мұралық әрекет аймағының (HAZ) бірі деп жарияланды, осының арқасында аймақ 6 миллион фунт стерлинг көлеміндегі қаражаттың бір бөлігін алды. HAZ жобасының аясында 2019 жылы тарихи аумақты бағалау жасалды, ол «ауылдың сан алуан ерекшеліктері мен маңыздылығын және оның айналасын көрсетуге, сондай-ақ жаңартылған жоспарлау нұсқауларымен түсіндіру, сақтау және дамыту жұмыстарын бағыттауға арналған». Elsecar мұралық әрекет аймағының маңызды нәтижесі – Хемингфилд кеніші мен Elsecar темір зауытында екі жаңа ескерткіштің тізімге енгізілуі, ауылдың ескерткіштер тізіміне енген аумақтарының кеңейтілуі және көптеген жаңа II* санаттағы ғимараттардың тізімге қосылуы болды.
Көрікті жерлер
Elsecar Heritage Centre – бұрынғы New Yard кен орнының шеберханаларында орналасқан, келушілерді қызықтыратын орталық. Барнсли мұражайлары басқаратын орталықта тәуелсіз дүкендер, студиялар, галереялар, кафелер және ірі антиквариат орталығы бар. Келушілер орталығы мен жүйелі экскурсиялар ауылдың бірегей тарихын көрсетеді және 1880 жылдардағы ауыл мен аңғардың өте толыққанды цифрлық реконструкциясын қамтиды. Elsecar Ironworks зауытының бұрынғы прокатка цехы қазір 1000 адамға дейін сыйымдылығы бар маңызды іс-шаралар алаңына айналған. Elsecar Park-та музыкалық сахна, балалар ойын алаңы, кафе және питч-путт гольф алаңы бар. Жергілікті табиғат қорығына айналған су қоймасы жоғарғы саябаққа жақын орналасқан. Аймақта және аңғарда көптеген археологиялық ескерткіштер сақталған, бірақ олардың көп бөлігі жеке меншікте немесе қауіпті жерлерде орналасқан. Барлық келушілерге жалпы қолданыстағы жолдарды пайдалану немесе ұйымдастырылған турларға қатысу ұсынылады. 1793 жылы Парламент актісі Свинтон мен Барнсли арасындағы Дирн және Доув каналын салуға рұқсат берді, оның екі тармағы болды: біреуі Ворсброға, екіншісі Эльсекарға, сол кезде Кобкар Инг деп аталған жерге. Кейіннен канал ауылдың орталығына, Жаңа кен орны мен Elsecar Ironworks зауытының жанына дейін кеңейтіліп, 1798 жылы толыққанды ашылды. Каналдың жоғарғы бөлігі 1990 жылдары қайта жаңартылды. Оның жағалау жолы қазір Транс-Пеннин жолының бөлігі болып табылады және Оңтүстік Йоркшир Мэриясының біріккен өкілеттігінен қаражат түскеннен кейін жақында қайта жаңартылып, кеңейтілді.
Спорт
Ауылдың 1854 жылы құрылған, Оңтүстік Йоркшир крикет лигасында ойнайтын өз крикет клубы бар. Сондай-ақ, Барнсли және аудан жастар крикет қауымдастығында ойнайтын бірнеше жас командалары да бар. 1900 жылдары Elsecar Main F. C. клубы ФА кубогында ауылды ұсынып баққан.