Кіріспе

Чайнатаун (қытай ауданы) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, Сиднейдің орталық бизнес ауданының оңтүстік бөлігінде орналасқан қалалық анклав. Ол Орталық станция мен Дарлинг Харбор арасындағы Хеймаркет маңының көп бөлігін құрайды. Сидней қаласының жергілікті басқару аймағының бөлігі және Австралиядағы ең ірі қытай ауданы. Сидней және Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясы 1828 жылдан бастап қытайлық көшіп келушілерді қабылдады. Қытай жұмысшыларының алғашқы тобы Амойдан (қазіргі Сямен) 1848 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске аттанды. 1851 жылы алтынның табылуымен қытайлық көшіп келушілер саны артып, 1855 жылы олардың саны шамамен 17 000-ға жетті. Қытай халқының көп бөлігі дәстүрлі түрде Оңтүстік Қытайдан, атап айтқанда Гуандун және Фуцзянь провинцияларынан келген, себебі отарлық порттардың көпшілігі Қытайдың оңтүстік жағалауында орналасқан.

Дәстүрлі шекаралар

Ресми түрде, Қытай ауданының нақты шекарасы жоқ, себебі ол үздірімсіз өсіп келеді. Haymarket Chinatown-ның дәстүрлі орталық бөлігі Диксон көшесінің айналасында орналасқан, ол көптеген қытай мейрамханалары бар жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталығы және әр екі шетінде паифан (дәстүрлі қытай қақпасы) бар. Шығыс жағында, Диксон көшесімен қатар, Сюссекс көшесі мен Джордж көшесі орналасқан, бұл Сидней қаласының басты тас жолы. Сиднейдің Қытай ауданындағы басқа көшелер мен кіші көшелер: Фабрика көшесі, Гулберн көшесі, Кішкентай Хей көшесі, Кимбер-Лейн және Томас көшесі. Қытай ауданының шығыс жағында, Джордж және Хей көшелерінің қиылысында, қайтыс болған ағаш діңінен жасалған мүсін орналасқан; бұл мүсінді 1999 жылы суретші Лин Ли жасаған және оны «Алтын су аузы» деп атаған. Оның авторы бұл мүсіннің қытай қауымына бақ сыйлайтынына сенген.

Соңғы кеңеюі

Қазіргі заманғы Қытай алаңының орналасқан жері – бұл үшінші рет Қытай алаңы деп танылған аудан. Сиднейдегі шаруашылық тауарттары Виктория патшайымы ғимаратының орнынан Белмор базарларына көшкен кезде, Хеймаркет және Сурри Хиллз аймақтары Сиднейдің қытай азаматтары үшін маңызды орталыққа айналды. 1920 жылдарға қарай Қытай алаңы қазіргі орнында бекіне бастады. Сондай-ақ, 2017 жылдың соңында Маркет-Ситиге жақын орналасқан Дарлинг-сквердің құрылысы аяқталуымен бірнеше жаңа тұрғын үй кешендері, көптеген жаңа нысандар мен мейрамханалар пайда болды, бұл Қытай алаңын Сиднейдің қалалық орталығымен толыққандай біріктірді. Басқа елдердегі Қытай алаңдарынан өзгеше, Сиднейдегі Қытай алаңында қылмыс пен санитария мәселелері салыстырмалы түрде аз. Дегенмен, Сиднейде көптеген қалың қабатты ғимараттар болғандықтан, жергілікті билік органдарының бекіткен биіктік шектеулеріне байланысты қытай қауымдастығы алаңдаушылық білдіріп отыр.

Қала маңындағы аудандар

Сонымен қатар, соңғы екі онжылдықта Сиднейдің Ашфилд, Хёрствилл, Иствуд, Кампси, Параматта, Чатсвуд, Бервуд, Флемингтон және Кингсфорд сияқты бірнеше қалалық аудандарында спутниктік қытай аудандары пайда болды. Бұл аудандардың әрқайсысының құрамында Қытайдың нақты аймақтарынан келген адамдар бірге қоныстануы арқасында этникалық топтастықтар қалыптасып, әртараптандығы артып келеді. Мысалы, Ашфилд "кішкентай Шанхай" деп белгілі, ал Хёрствиллде Гонконгтан келген адамдардың саны көп. Дегенмен, Сиднейдің қытай ауданы Сиднейдегі қытай-австралиялық қауымдастығы үшін маңызды әлеуметтік және мәдени орталық болып қала береді және одан әрі дамуда.

Демография

Австралия статистика бюросының мәліметтері бойынша, 2016 жылы Чайнатаун және Хеймаркет аймағында қытай ұлтының (31,9%), тай ұлтының (18,3%), индонезиялықтардың (5,6%), ағылшындардың (5,1%) және корей ұлтының (4,8%) халық саны көп болды. Үйде ағылшын тілінен басқа ең көп қолданылатын тілдер тай тілі (20,4%), мандарин тілі (20,3%), индонезия тілі (10,2%), кантон тілі (5,1%) және корей тілі (4,8%) болды. Бұған қоса, Сидней Технологиялық университеті, Техникалық және кәсіби білім беру орталығы (TAFE NSW) және Сидней университеті сияқты білім беру мекемелеріне жақын орналасқандықтан, Азиядан келген студенттердің саны көп. 2016 жылы Чайнатаун тұрғындарының 25,9%-ы университетте немесе TAFE-де оқыды, ал Хеймаркет аймағындағы адамдардың 33,4%-ы бакалавр дәрежесін немесе одан жоғары бітірген. Орталықта орналасқан Чайнатаун (өсіп келе жатқан орталық бизнес ауданымен іргелес және біртіндеп сіңіріліп жатыр), көптеген кеңсе қызметкерлеріне ие. 2017 жылы аймақтағы 65 950 жұмысшының 18%-ы қаржы және қаржылық қызметтер саласында, 17%-ы мемлекеттік қызметте, ал 13,6%-ы кәсіби және бизнес қызметтерде жұмыс істеді. 2016 жылы орташа апталық үй табысы 1,696 долларды құрады, бұл 2019 жылығы 1,659 долларлық ұлттық орташа көрсеткіштен сәл жоғары.

Қытайлық достық бақшасы

Сидней – Қытайдағы Гуанчжоу қаласының бауырлас қаласы. 1988 жылы Австралияның екі жүз жылдығына арналған сый ретінде Дарлинг гаванінің аймағында, Қытай ауданынан батысқа қарай Қытай достық бағы салынды. Сидней мен Гуанчжоу (бұрын Кантон деп те аталатын) арасындағы қарым-қатынас, Гуандун провинциясының астанасы ретінде, колонизацияның алғашқы күндерінен бері сауда мен көші-қон арқасында ерекше күшті. Келісімге сәйкес, Гуандун провинциясы бақтың жобасын, сондай-ақ классикалық бақ үлгісіне тән негізгі құрылыс материалдарын, жиһаздар мен өнер туындыларын ұсынды, ал Жаңа Оңтүстік Уэльс Дарлинг гавані басқармасы арқылы оның құрылысын басқарып, қаржыландырды. Бұл Қытайдан тыс сирек кездесетін дәстүрлі қытай бақтарының бірі. Ол жеке бақтың бау-бақшалық бейнесі болып табылады және оны ғалымдар бағы немесе классикалық бақ деп те атай беруге болады. Бақ 2018 жылдың 5 қазанында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мұра тізіміне енгізілді. Бақта оның тарихы мен дизайн философиясы бойынша сабақтар, ландшафттық экскурсиялар, мектеп сапарлары, тойлар, кой балықтарын тамақтандыру және тағы да басқа шаралар ұйымдастырылады.

Екі тілдегі көше белгілері

Қытай ауданында көшелердің, көшешелердің және жолдардың атын ағылшын және қытай тілдерінде көрсететін көптеген екі тілді көше тақтайшалары бар. Кейбір атаулар олардың кантон диалектіндегі айтылуына негізделген (мысалы, Hay көшесі; 禧街, кантон тілінде "Hēi Gāai" деп, ал мандарин тілінде "Xǐ Jiē" деп айтылады), ал басқалары мандарин диалектіндегі айтылуына негізделген (мысалы, Liverpool көшесі; 利物浦街, мандарин тілінде "Lìwùpǔ Jiē" деп, ал кантон тілінде "Léihmáhtpóu Gāai" деп айтылады). Осы тақтайшалардың кейбіреулері ресми Сидней қаласының көше тақтайшаларымен бірге орналасқан. Әрбір тақтайшаның төменгі бөлігінде "Қытай ауданына қош келдіңіз" және "歡迎光臨華埠" деп жазылған.