Кіріспе

Лондон қаласындағы тәуелсіз кітапхана

Лондон кітапханасы – 1841 жылы құрылған, Лондон қаласындағы тәуелсіз кітапхана. Ол Британ мұражайы кітапханасының кейбір саясатына наразы болған Томас Карлайлдың бастамасымен құрылған. Кітапхана Вестминстер қаласының 14 St James's Square мекенжайында орналасқан және 1845 жылдан бері осы жерде. Жылдық жарна төлеген кез келген адам мүшелікке қабылдануы мүмкін, сондай-ақ өмірлік және корпоративтік мүшеліктер де қолжетімді. 2021 жылдың желтоқсанына қарай кітапханада 7000-нан астам мүше тіркелген. Кітапхананың ұзақ жылдар бойы президенті болған Т. С. Элиот 1952 жылғы шілдеде мүшелерге арнаған сөзінде: «Қоғамдық өзгерістер қандай болмасын, Лондон кітапханасының жоғалуы – өркениетке зор қайғы әкелер еді» деді.

Сенімгерлер мен басқару

Лондон кітапханасы өз қаржысын өзі қамтамасыз ететін, тәуелсіз мекеме. Ол білім беруді, оқу мен білімді дамытуды мақсат тұтатын тіркелген қайырымдылық қоры. Кітапхана 1933 жылғы 13 маусымда Корольдік жарғымен құрылған, ал 1988 жылғы 21 қазанда оған қосымша Корольдік жарғы берілген. 2004 жылғы 6 шілдеде Королева Кітапханаға жаңа Корольдік жарғы тағайындады, ол 1933 және 1968 жылғы жарғыларды күштен шығарды. Кітапхананың өз ішкі қағидалары бар және оның ережелерін жасауға немесе өзгертуге құқығы бар. Оның корольдік демеушісі, сайланған президенті мен вице-президенттері бар, ал басқарушылық қызметін ең көп дегенде 15 сенімді тұлғадан тұратын сайланған кеңес атқарады, оның құрамында төраға мен қазынашы да бар.

Тарих

Кітапхананың негізін қалаудың басты себепкері Томас Карлайл болды. Ол Британдық мұражай кітапханасындағы жағдайдан көңілі толмады, себебі ол көбінесе орын табуға қиналды (сатыға отыруға мәжбүр болды), оқырмандарымен тығыз қарым-қатынаста болу оған "бас ауруын" тудырды, кітаптарды қарызға алу мүмкін болмады, сондай-ақ француз төңкерісі мен ағылшын азамат соғысына қатысты кітапхананың памфлеттері мен басқа материалдар жеткілікті түрде тізімделмеген деп шағымданды. Әсіресе, ол баспа кітаптарының сақтаушысы Энтони Паницциге деген қарсылығы күшейді (Паницци оған басқа оқырмандарға берілмеген көптеген жеңілдіктер жасағанына қарамастан) және оны Вестминстер ревьюде жарияланған мақаласындағы түсіндірмеде "сыйлы кіші кітапханашы" деп сынады. Карлайлдың соңғы шешімі, бірқатар ықпалды достарының қолдауымен, кітаптарды қарызға алуға болатын жеке абоненттік кітапхана құру туралы шақыру жасау болды. Кларендон графы кітапхананың алғашқы президенті, Уильям Макепис Такерей – алғашқы аудиторы, ал Уильям Гладстон мен сэр Эдвард Банбери алғашқы комитет құрамына кірді. Бельгиялық азаттық күрескері және бұрынғы Лувен кітапханашысы Сильвен Ван де Вейер 1848 жылдан 1874 жылға дейін вице-президент болды. (Ван де Вейердің қайнағасы Джошуа Бейтс 1852 жылы Бостон қоғамдық кітапханасын құрушылардың бірі болды.) Виктория дәуірінің соңында белсенді және ұзақ қызмет еткен Ричард Монктон Милнес, кейіннен Флоренс Найтингейлдің досы Лорд Хоутон болды. Чарльз Диккенс кітапхананы құруға қатысқан мүшелердің бірі еді. Жақында Кеннет Кларк және Т. С. Элиот кітапхана президенттері болды, ал сэр Гарольд Николсон, сэр Руперт Харт Дэвис және Майкл Астор төрағалық етті. (Сэр) Чарльз Хагберг Райт 1893 жылдан 1940 жылға дейін хатшы және кітапханашы болып қызмет еткендіктен, "қазіргі Лондон кітапханасының нағыз сәулетшісі" ретінде еске алынады. Ол 1890 жылдары кітапхана ғимаратын қайта жаңартуға, өзінің бірегей жіктеу жүйесі бойынша жинақтарын қайта тізімдеуге және реттеуге, 1903 жылы кітапхана каталогын жариялауға, 1913-14 жылдары екінші басылымын және кейінірек қосымшаларын шығарды. 1957 жылы кітапхана Вестминстер қалалық кеңесінен кәсіптік салық талабын алды (салықтан босатылған қайырымдылық ұйымы ретінде тіркелгеніне қарамастан), сонымен қатар мемлекеттік кіріс басқармасы да іске қосылды. Ол кезде көптеген баспагерлер кітаптарының тегін даналарын кітапханаға сыйлады. 1959 жылы апелляциялық сот соңғы шағымды қабылдамады, ал 5 қарашадағы The Times газетінде президент пен төраға (Т. С. Элиот және Руперт Харт Дэвис) қаржы жәрдемі туралы үндеу жасады. Уинстон Черчилльдің жауабында: "Осы құнды мекеменің жабылуы трагедия болар еді" делінген. Қаржылық көмек 17 000 фунт стерлингке жетті, ал 22 маусымда 1960 жылы өткен кітаптар, қолжазбалар мен өнер туындыларының аукционы 25 000 фунттан астам қаржы жинады – 20 000 фунт стерлингтік қарызды және заңдық шығыстарды жабуға жеткілікті болды. Саудада Т. Е. Лоуренстің бауыры сыйлаған кейбір заттары 3 800 фунт стерлингке, Элиоттың "Шөлді жері" 2 800 фунт стерлингке, Лайтон Стречидің "Виктория патшайымы" 1 800 фунт стерлингке сатылды, бірақ Джон Мейсфилдтен алынған 170 жазулы кітапша мен памфлеттер 200 фунт стерлингке ғана бағаланды, бұл Харт Дэвиске "өте ұятты" көрінді. Елизавета II Виктория патшайымының кітапханасынан кітап, ал патшайым ана Шеффилд табақтан жасалған шарап салқындатқышын сыйлады. 1990 жылдары кітапхана Уильям Жакс атты сериялық кітап ұрысының назарына ілікті. Аукционға қойылған бірнеше сирек кітаптың кітапханадан ұрланғаны анықталғаннан кейін полиция Жакстың ізін қуды, оны соттады және айыптады. Содан бері кітапхананың қауіпсіздік шаралары күшейтілді.

Ғимараттар

1841 жылы құрылғаннан кейін кітапхана төрт жыл бойы 49 Палл Моллдың бірінші қабатындағы бөлмелерді пайдаланды. 1845 жылы ол 14 St James Square-ге көшіп, содан бері осы жерде орналасқан. Дегенмен, кітап қоры өскен сайын ғимараттар бірнеше рет өзгертіліп, кеңейтілді. Кітапхана алғаш рет Сент-Джеймс-сквердегі 1676 жылы салынған және кейіннен жаңартылған Beauchamp House үйінде орналасты. 1770 жылдары (ол Лорд Ньюхейвенге тиесілі болған кезде) Роберт Адамның жобасы бойынша оны қайта құру ұсынылды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Бірақ, оған жақын уақытта жаңа фасады орнатылды. Алаңның солтүстік-батыс бұрышында орналасқан бұл үйдің көрші үйлерге қарағанда қасбеті кішкентай болды және 1895 жылы А. И. Дасент оны «алаңдағы ең нашар үй» деп сипаттады. Кітапхана 1845 жылдан бастап үйді жалға алды, ал 1879 жылы оны толыққанды сатып алды. Бастапқы жылдары шығындарды өтеу үшін бірнеше бөлмелер Лондонның Статистикалық қоғамына, Филологиялық қоғамына және Актуарийлер институтына жалға берілді. 1896–98 жылдары ғимарат Джеймс Осборн Смит жобасы бойынша толыққанды қайта салынды және осы ғимарат қазіргі кітапхана кешенінің алдыңғы бөлігі болып сақталды. Сент-Джеймс-скверге қарап тұрған қасбеті Портленд тасынан салынған және Лондонның зерттеу қызметі оны «ерекше эклектикалық» деп сипаттаған, кеңінен Якобетан стилінде шешілген. 1932–34 жылдары солтүстікке қарай тағы бір кеңейтім жасалды, нәтижесінде комитет бөлмесі (үлкен демеушінің құрметіне Превост бөлмесі деп аталды; қазір оқу бөлмесі ретінде пайдаланылады), өнер бөлмесі және кітап қоймаларының тағы бес қабаты салынды. Бұл жобаны Mewès & Davis фирмасы жүзеге асырды. 1944 жылдың ақпан айында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, кітапханаға түскен бомбадан солтүстік кітап қоймалары қирады, 16 000 том, оның ішінде Биография бөлімінің көп бөлігі жойылды. Кітапхана шілдеде қайта ашылса да, ғимараттарды жөндеу 1950 жылдардың басына дейін аяқталмады. Соғыстан кейін кітапхана кеңістік мәселесін шешуге тырысты, бірақ кеңейту мүмкіндігі шектеулі болды. 1970 жылдардың басында Өнер бөлмесіне мезонин қосылды, 1992 жылы оқу бөлмесінің солтүстік бөлігінің үстіне төрт қабатты кітап қоймасы салынды, ал 1995 жылы кітапхананың артқы жағында, тоғыз қабаттан тұратын және негізінен сирек кітаптарды сақтауға арналған Анструтер қанаты (демеушісі Иан Анструтердің атымен аталған) бой көтерді. 2004 жылы кітапхана 1970 жылдарда салынған төрт қабатты кеңсе ғимаратын сатып алды, ол қазіргі ғимараттың солтүстік жағына іргелес орналасқан және жалпы сыйымдылықты 30%-ға арттырды. 2008 жылы ғимарат Т. С. Элиот үйі деп аталды. Бұл мүмкіндікті пайдаланып, кітапхана ғимаратының басым бөлігін күрделі жөндеуден өткізіп, қайта құрылымдау жұмыстары жүргізілді. Қызметкерлердің жұмыс орындары Т. С. Элиот үйіне көшірілді (ескі ғимараттарда кітап сақтау және мүшелерге арналған үй-жайлар үшін орын босады), жаңа оқу залы жарық көзіне орналастырылды, өнер бөлмесі толығымен қайта құрылды және қайта жобаланды, негізгі кітаптарды выдача залы жаңартылды, жаңа айналым жолдары салынды және басқа да өзгерістер енгізілді. Жұмыстың бірінші кезеңі, Т. С. Элиот үйін өзгерту және жаңарту 2007 жылы аяқталды, ал екінші кезеңі 2010 жылы аяқталды. Қайта құрудың сәулетшілері - Haworth Tompkins, ал Price & Myers құрылымдық инженерлерге кеңес берді, ал әжетханалар Тернер сыйлығының иегері Мартин Кридпен бірлесіп жобаланды. Ғимарат 1958 жылдың ақпан айынан бері Англияның Ұлттық мұра тізімінде ІІ дәрежелі ескерткіш ретінде тіркелген.

Жазылу

1903 жылы жылдық мүшелік жарнасы 3 фунт стерлинг болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 3 фунт 3 шиллингке, ал кіру (тіркелу) ақысы 1 фунт 1 шиллингке дейін өсті. 1930 жылдары жарна 4 фунт 4 шиллинг, кіру ақысы 3 фунт 3 шиллинг болды, және жарналар 1950 жылдарға дейін осы деңгейде сақталды. (Шындығында, 1946 жылға қарай тіркелу ақысы 2 фунт 2 шиллингке төмендеді, бірақ 1951 жылға қарай ол 3 фунт 3 шиллингке қайта көтерілді.) 1981 жылдың қараша айында жылдық жарна 60 фунт стерлинг болды. Т.С. Элиот үйін сатып алғаннан кейін, 2008 жылдың қаңтарында ол 210 фунт стерлингтен 375 фунтқа дейін күрт өсті (бастапқы жарнасыз, және белгілі бір жеңілдіктермен). 2022 жылдың қаңтарынан бастап жеке мүшелік үшін жылдық жарна 525 фунт стерлингтен басталады. Жартылай бағамен жеңілдіктерге жас адамдар, жұбайлар/серіктестер және қолдау мүшелігі (толық бағаны төлей алмайтындар үшін жеңілдетілген жарна) кіреді. Қашықтан қолжетімділік және серіктес (кешкі және демалыс күндері) тарифтері 265 фунттан қол жетімді. Жасына байланысты өмір бойы мүшелікке тіркелуге болады, сондай-ақ мектептер, корпоративтік ұйымдар және басқа да мекемелер де мүше бола алады.

Қолдау

Кітапхананың корпоративтік демеушілік бағдарламасы бар, ол жеке шаралар үшін кітапхананы эксклюзивті түрде жалға алу мүмкіндігін ұсынады. Құрылтайшылар шеңбері – кітапхананың жұмысын қолдауға арналған топ, ол 1841 жылы кітапхананың негізін қалауға атсалысқан алғашқы 500 мүшесінің құрметіне аталған. Құрылтайшылар шеңберінің мүшелері жыл бойы түрлі эксклюзивті шараларда жиналады.

Сыйлықтар мен байқаулар

2011 жылы кітапхана студенттер арасындағы сыйлықты іске қосты, бұл Ұлыбританиядағы жоғары білім беру мекемелерінің соңғы курсындағы студенттеріне арналған жазу байқауы болды. Тақырыбы – "Британияның болашағы мидың оң жақ бөлігінде", ал 2012 жылдың наурыз айында жеңімпаз деп Оксфорд университетінің Тринити колледжінің студенті Бен Мейсон жарияланды. 2013 жылы бұл сыйлық екінші рет Лондон Корольдік колледжінің студенті Кэтрин Нейвке табысталды, бірақ қазір ол тоқтатылды.

175 жылдығы

2016 жылдың мамыр айында кітапхана құрылғанына 175 жыл толуын үш күндік әдеби фестиваль – Сент-Джеймс алаңында өткен «Алаңдағы сөздер» фестивалімен атап өтті. Оны Джеймс Рунси мен Дэвид Кинастон ұйымдастырды, ал спикерлер қатарында жазушылар Себастьян Фолкс, Виктория Хислоп, Ник Хорнби, Филиппа Грегори және Элиф Сафак; тарихшылар Антони Бивор, Саймон Шама және Джерри Уайт; актерлер Саймон Расселл Бил, Элеонора Брон және Саймон Каллоу; сондай-ақ бұрынғы Англия крикет командасының капитандығын атқарған Майкл Атертон мен Майк Брирли болды.

Мәдени сілтемелер

Кітапхана бірнеше әдебиеттік және көркем туындыларда бейнеленген.

Кино және теледидар

Дэвид Хейрдің "Үйге қайту" (1991) телефильмінде Джоли Ричардсон сомдаған басты кейіпкерлердің бірі кітапханада жұмыс істейді, және сол жерде түсірілімдер жүргізілді. BBC-нің "Жаңа тәсілдер" сериалының 7-ші маусымының 2-ші эпизоды (2010), "Кітап иісі" атты эпизодта кітапханада адам өлтіріледі.

Қожайындары

Кітапхана құрылғаннан кейін көп ұзамай Альберт ханзада оның қамқоршысы болуға келісті. Содан кейін патшалық қамқорлықты король Эдуард VII, король Георг V, король Георг VI, королева Елизавета, анасы королева, және королева Елизавета II атқарды.

Каталогтар

(10 томдық жинақ.) Кіріктіреді: Қосымша: 1913–20. 1920 жыл. Қосымша: 1920–28. 1929 жыл. Қосымша: 1928–53. 1953 (2 томдық). Пәндық көрсеткіш: (1-том). 1909 жыл. 2-том: Қосымшалар, 1909–22. 3-том: Қосымшалар, 1923–38. 1938 жыл. 4-том: (Қосымшалар), 1938–53. 1955 жыл.