Кіріспе

1910 жылы революциялық көшбасшы Франсиско И. Мадероның мексикалық саяси құжаты – Сан-Луис-Потоси жоспары (Lang es) – Мексика революциясының маңызды саяси құжаты. Оны президенттікке кандидат Франсиско И. Мадеро түрмеден қашқаннан кейін жазды. Ол 1910 жылғы президент сайлауында 80 жастағы президент Порфирио Диасқа қарсы шығып, кең қолдауға ие болды. Диас Мадероның жеңіске жете алатыны анық болған соң, оны түрмеге қамады. Мадеро қашып, Диасқа қарсы қарулы көтеріліс оны биліктен алудың жалғыз жолы екенін түсіндіретін жоспар жасады. Жоспар 1910 жылдың 5 қазанында жарияланды. Онда 1910 жылғы Порфирио Диас өткізген жалған сайлауды жою, Мадероны уақытша президент деп жариялау және мексикалық халықты 1910 жылдың 20 қарашасында көтеріліс жасауға шақыру көзделді.

Бастапқы оқиғалар

Либералды генерал және саясаткер Порфирио Диас 1876 жылы Себастьян Лердо де Техадаға қарсы жасалған төңкеріс арқылы Мексика президенті болды. 1880–84 жылдарығы қысқа үзілістен кейін Диас қайтадан билікке оралды және 1911 жылға дейін үздіксіз сол қызметте қалды. Ол АҚШ басылымының журналисі Джеймс Крилманға берген сұхбатында 1910 жылғы президенттік сайлауда тағы бір мерзімге түспейтінін мәлімдеді. Бұл саяси қозғалыстың күшеюіне әкеп соқты, соның ішінде Коауила штатынан шыққан бай жер иесі Франсиско И. Мадероның саясатқа қатысуы да осыған байланысты болды. Мадеро «1910 жылғы президенттік таққа отыру» деген тақырыпта еңбек жазып, Мексикада өзінің кандидатурасына қолдау жинап, «Қайта сайлауға қарсы партияны» құрды. Диас саясаттан кету туралы шешімінен бас тартып, қайта сайлауға түсуге бел буды. Жеңіске жету үшін Диас Мадероны түрмеге қамады. Мадеро қашып, солтүстікке қарай Техас штатының Ларедо қаласындағы АҚШ шекарасын 1910 жылдың 7 қазанында кесіп өтті. Жоспар Сан-Антониода (Техас штаты) жасалып, қарастырылды, бірақ «ыңғайлылық, қадір-қасиет және бейтараптық үшін, Сан-Луис-Потосидегідей, Мадеро қалада болған соңғы күн, қазанның бесінші күні ретінде белгіленді». Ол бірнеше «Қайта сайлауға қарсы» партия өкілдерінен, оның ішінде Федерико Гонсалес Гарсадан, Роке Эстрададан, Хуан Санчес Азконадан және Энрике Бордес Мангелден жобасын қарап шығуын сұрады, бірақ ол оның жеке жұмысы болып қалды. Ол «революцияның идеологиялық туы ретінде қызмет ету үшін» жасалған еді. Жоспар 1910 жылдың қараша айында жарияланып, құпия түрде таратылды. Онда 1910 жылдың 20 қарашасында сағат 18:00-де көтеріліс басталуы керек екені айтылған.

Мәтін

Бұл құжатта Диаздың билікте қалуының жөнсіздігін көрсететін көптеген себептер келтірілген: жасырын сайлаулар, жерлерді тартып алу, азаматтарды кемсірту және елді банкротқа дейін жеткізу. Бұл құжат, яки "жоспар", Диас режимінің авторитарлық билігін құлатуға және халықтың тікелей әрекеттері арқылы демократияны қайта орнатуға шақырылған. Осы құжаттың нәтижесінде Мексика революциясы басталды және Порфирио Диас президенттігі құлап түсті. "Жоспар" 1910 жылғы сайлауды заңсыз деп жариялады және Мадероны жаңа сайлаулар өткізілгенге дейін уақытша президент деп тағайындады. Онда халық 1910 жылғы 20 қарашада сағат 18:00-де қаруланып, Диасқа қарсы көтеріліс жасап, оның үкіметін құлатуға шақырылды. Бірақ бастапқыда бұл шақыруға көп адам құлақ қоймады.

Кейінгі әсері

Мексиканың солтүстігінде және Мехико қаласына жақын Морелос штатында болған бірқатар көтерілістер Диас үкіметіне қысым жасады. 1911 жылдың мамыр айында Диас отставкаға келіп, Парижге жер аударылды. Уақытша үкімет құрылып, Мадеро жеңіске жеткен жаңа сайлаулар өтті. Ол 1913 жылдың ақпанына дейін билікте болды, содан кейін Мексика қаласындағы «Он қасіретті күн» (la decena trágica) деп аталатын тәртіпсіздік федералды армияның басшысы Викториано Хуертаға әскери төңкеріс жасауға мүмкіндік берді. Мадеро мен оның вице-президенті Хосе Мария Пино Суарес қысыммен отставкаға кетіп, кейін өлтірілді. Хуерта үкіметіне қарсы күштер көтеріліп, саясаткер және бай жер иесі Венустиано Карранса солтүстік күштердің басшысы болды. Ол Гуадалупа жоспарын жариялады. 20 қараша, Мадероның жоспары жасалған күні, Мексикада Революция күні ретінде тойланады.