Кіріспе

Үкімет берген лицензия

"Өлімге лицензия" немесе американдық ағылшын тілінде "өлтіруге лицензия" – бұл үкімет немесе мемлекеттік мекеме белгілі бір оперативтік қызметкерге немесе қызметкерге өз мақсаттарын орындау үшін қасақана өлімге әкелетін күш қолдануға рұқсат беретін лицензия. Қасақана өлімге әкелетін күш қолдану, өзін-өзі қорғау немесе өмірді қорғау мақсатымен қолданылатын күштен өзгеше. Бұл, көбінесе тыңшылық романдарда қолданылатын әдеби тәсіл ретінде танымал.

Шолу

Өлімге әкелетін күш қолданудың заңдылығы елден елге әдетте заңмен, нақты және тікелей басшылық бұйрықтармен, ортақ құқықпен немесе қақтығысу ережелерімен реттеледі. Ұлыбританияның құпия барлау қызметі МИ6-ның бұрынғы басшысы сэр Ричард Дирлов 2007-2008 жылдардағы Уэльс ханшайымы Диана ісінің тергеуі барысында сотта куәлік берді. Ол МИ6 (МИ6) қызметкерлеріне тек Ұлыбритания Сыртқы істер министрінің арнайы рұқсатымен ғана "жарақат келтіруі мүмкін" күш қолдануға болатыны туралы мәлімдемемен келісті. Дирлов сондай-ақ сол тергеуде 1999-2004 жылдар аралығында МИ6 басшысы болған кезінде ешкімнің өлтірілгенін білмейтінін айтты. МИ6-ның бұрынғы қызметкері Мэтью Данн МИ6 агенттеріне өлтіруге рұқсат қажет емес екенін, себебі тыңшының басты міндеті – басқа елдерде заңды бұзу, ал агент құпиясы ашылған жағдайда ол сол елдің билігіне тәуелді болады деді.

Танымал мәдениетте

Өлімге лицензия идеясы Джеймс Бонд романдары мен фильмдерінен кеңінен танымал, онда ол "00" (Double O) белгісімен білдіріледі. Әдебиетте лицензия дискрециялық құқық ретінде қарастырылады, ол сирек беріледі және алу үшін жан-жақты дайындық қажет, тек мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігі үшін жұмыс істейтін бірнеше құпия агентке ғана беріледі. Агент міндетті түрде миссияның бөлігі ретінде жауларды өлтіруге тиіс емес, бірақ агенттің пікірінше, миссияны аяқтау үшін қажет болған жағдайда, өз елінде сотталудан заңдық иммунитет алуға құқылы. Том Клэнсидің Splinter Cell видео ойындары франшизасы "Бесінші бостандық" деп аталатын ойдан шығарылған ұғымды ұсынады, ол қара операциялар агенттеріне (Splinter Cell деп аталады) басқа төрт бостандықты қорғау үшін кез келген құралдарды пайдалануға рұқсат беретін арнайы лицензия. Оны тек АҚШ Президенті ғана бере алады, және оны қолдануға өте аз Splinter Cell агенттеріне ғана рұқсат берілді, олардың ішінде сериалдың басты кейіпкері Сэм Фишер де бар.