Кіріспе

Құс түрлері

Кеп марқұмы (Larus dominicanus), сондай-ақ Доминикан марқұмы деп те аталады, Оңтүстік жарты шардың көп бөлігіндегі жағалаулар мен аралдарда көбейетін марқұм. L. d. dominicanus – Оңтүстік Америка, Австралияның бір бөлігінде (Тынық мұхитының марқұмымен қабаттасатын жерлерде) және Жаңа Зеландияда (онда ол қара арқалы марқұм, оңтүстік қара арқалы марқұм, моллихок – әсіресе жас құстар, немесе маори тіліндегі karoro атауымен белгілі) кездесетін түрі. L. d. vetula (Кейп марқұмы деп белгілі) – Оңтүстік Африка аймағында таралған түр. Түрдің атауы Доминикан орденінің монахтарынан шыққан, олар қара және ақ киім киеді.

Сипаттама

Кельп-қайың Атлант мұхитының солтүстігінде кездесетін екі қайыңға – кіші қараарқалы қайың мен үлкен қараарқалы қайыңға сырттай ұқсас, және осы екі түрдің мөлшері арасында орналасады. Бұл түрдің жалпы ұзындығы , қанаттарының ені және салмағы аралығында болады. Ересек еркектердің және ұрғашылардың орташа салмағы тиісінше және құрайды. Стандартты өлшемдер бойынша қанаттың ені , тұмсығы және табан сүйегі - . Ересек кельп-қайыңның жоғарғы жағы мен қанаттары қара түсті. Басы, төсі, құйрығы және қанат ұштарындағы кішкентай "көзгелектер" ақ түсті. Тұмсығы сары, қызыл дақпен, ал аяқтары жасыл-сары (көбейтілген кезде жарқырап, сарырақ, көбейтілмеген кезде күңгірттеу және жасыл). Дауысы өткір "ки-ох" болып келеді. Жастардың аяқтары күңгірт, тұмсығы қара, құйрығында қара жолақ және денесі тығыз ақшыл шеттері бар сұр қоңыр қауырсынмен жабылған, бірақ олар тұмсықтарының табанына және басы мен төсіне ақ түс тез арада келтіреді. Олар толық жетілуіне үш-төрт жыл уақыт керек.

Кіші түрлер

Кельп-қалуанның бес түрі бар. Африкалық L. d. vetula түрін кейде Кейп-қалуан, L. vetula деп бөліп қарастырады. Оның басы бұрыштырақ, өсірігі кішкентай және қысқа. Ересеген құстың көзі қараңғы, ал негізгі кельп-қалуанның көзі көбінесе ақшыл болады. Жас Кейп-қалуанның қауырсыны жасы жақын кельп-қалуанның қауырсынынан ажырату қиын. L. d. dominicanus, (Лихтенштейн, 1823): Оңтүстік Америка, Фолкленд аралдары, Оңтүстік Георгия, Австралия және Жаңа Зеландия. L. d. vetula, (Bruch, 1853): Оңтүстік Африка. L. d. judithae, (Jiguet, 2002): Үнді мұхитындағы суантарктикалық аралдар. L. d. melisandae, (Jiguet, 2002): Оңтүстік және оңтүстік-батыс Мадагаскар. L. d. austrinus, (Fleming, 1924): Антарктика және Антарктика аралдары. Кельп-қалуан АҚШ-қа сирек келеді, алғашқы кездесу 1989 жылы Луизиана штатындағы Шанделер аралдарында тіркелді. Олар осы аралдарда американдық шағалақайлармен шағылысып, аралас белгілері бар ұрпақтар тудырған, олардың кейбіреулері қайтадан бірінші ата-аналарына ұқсас болуы мүмкін. 2005 жылы «Катрина» дауілінен кейін екі түрдің және олардың будандарының көбейетін популяциялары аралдан қоныс аударды, бірақ басқа жерлерде де гибридтер кездесетіні хабарланды және олар басқа теңіз жағалау колонияларының нәтижесі болуы мүмкін.

Мінез-құлық

Кельп-қалулар көптеген Larus қалулары сияқты бәсенді жейді, сонымен қатар қоқыс іздейді және қолайлы шағын жемтің көзін табуға тырысады. Олар қоқыс жиналатын жерлерге жиналады, сондықтан халықтың күрт өсуі нашарлаған қоршаған ортаның белгісі саналады. 1996 жылдан бері кельп-қалудың тірі киттермен қоректенгені байқалды. Кельп-қалу өзінің күшті мүсінімен тері мен майға сантиметрлерге дейін шоқып, көбінесе киттерде жарты метрге дейін диаметрі жететін үлкен жаралар қалдырады. Бұл жыртқыштық мінез-құлық Аргентина суларында тіркелген. Оңтүстік Африка жағалауындағы тасты жерлерде, мысалы, Кейптаун қаласындағы Боулдерс жағалауында кельп-қалулар (Larus dominicanus vetula) моллюскаларды жинап, бірнеше метрге көтеріліп, оларды төмендегі тастарға тастап, қабықтарын бұзуға тырысады. Сонымен қатар, Намибия жағалауында олар топтасып жүрген соқыр төл буналарды шабуылдамас бұрын, олардың көздерін жұлып алады. Ұясы – өсімдіктер мен қауырсындармен төселген жердегі беткей ойыс. Аналық әдетте 2-3 жұмыртқа салады. Екі ата-ана да жас құстарды тамақтандырады.

Кейп-калуш (Larus dominicanus vetula немесе Larus vetula)

Кейп-қаусы басқа кельп-қаусы түрлерінен қараңғырақ қабыршығымен, денесінің және тұмсығының үлкендігімен ерекшеленеді. Оңтүстік Африкадағы популяциясы 11 000 көбейіп тұрған жұптан тұрады және кеңейіп жатыр.