Кіріспе
Үндістандағы кәсіподақтар «Кәсіподақтар туралы» заң (1926) бойынша тіркеледі және жылдық есептерді тапсырады. Кәсіподақтар туралы статистиканы жыл сайын Үндістан Үкіметінің Еңбек министрлігінің Еңбек бюросы жинайды. 2012 жылғы соңғы деректерге сәйкес, 16 154 кәсіподақ болған, олардың жалпы мүше саны 9,18 миллион адамды құрады (бұл 28 штат пен 9 одақтық аумақтың ішіндегі 15 штаттан алынған есептер бойынша). Үндістандағы кәсіподақ қозғалысы көбінесе саяси бағыттар бойынша бөлінеді және тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңдегі саяси партиялар мен кәсіподақтардың өзара байланысты әрекеттесу үлгісін ұстанады. Мұндай жүйенің тиімділігі мен кемшіліктері талқыланады, себебі оның артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Еңбек және жұмыспен қамту министрлігіне әртүрлі кәсіподақтар ұсынған мәліметтерге сәйкес, 2013 жылы INTUC 33,3 миллион мүшелігімен Үндістандағы ең ірі кәсіподақ болып табылады. Кәсіпорындар немесе салалық деңгейдегі кәсіподақтар көбінесе ірі федерацияларға мүше болады. Елдегі ең ірі федерациялар ұлттық деңгейде еңбек құқықтарын қорғайды және орталық кәсіподақ ұйымдары (CTUO) деп белгілі. 2002 жылы, соңғы кәсіподақ тексеруі жүргізілген кезде, Еңбек министрлігі мойындаған 12 CTUO болды.
Trade unions in India are registered and file annual returns under the Trade Union Act (1926). Statistics on trade unions are collected annually by the Labour Bureau of the Ministry of Labour, Government of India. As per the latest data, released for 2012, there were 16,154 trade unions which had a combined membership of 9.18 million (based on returns from 15 States – out of a total of 28 states and 9 union territories). The trade union movement in India is largely divided along political lines and follows a pre Independence pattern of overlapping interactions between political parties and unions. The net result of this type of system is debated as it has both advantages and disadvantages. According to the data submitted by various trade unions to the Ministry of Labour and Employment as part of a survey, INTUC with a combined membership of 33.3 million, has emerged as the largest trade union in India as of 2013. The firm or industry level trade unions are often affiliated to larger federations. The largest federations in the country represent labour at the national level and are known as central trade union organisations (CTUO). As of 2002, when the last trade union verification was carried out, there are 12 CTUOs recognised by the Ministry of Labour.
Тарих
XIX ғасырдың екінші жартысында Бомбей (қазіргі Мумбай), Калькутта (қазіргі Калькутта), Мадрас (қазіргі Ченнаи) және Сурат порт қалаларының маңында тоқыма және киім фабрикаларының құрылуы Үндістанда өнеркәсіптік жұмыс күшінің қалыптасуына бастап келді. Осы кезеңде жұмысшылар тарапынан бірнеше ереуілдер мен наразылықтар тіркелді. Үндістан жұмысшыларының алғашқы бірлестігі деп 1890 жылы Н. М. Лоханде құрған Бомбей жұмысшыларының қауымдастығы есептеледі. Бұл, сол кездегі британ үкіметінің 1881 жылы қабылдаған "Бірінші" фабрикалар заңынан кейінгі кезең болатын. Келесі жылдары бірнеше еңбек ұйымдары мен кәсіподақтар құрылды. Алғашқы ресми тіркелген кәсіподақ – 1918 жылы Б. П. Вадия құрған Мадрас еңбек одағы, ал алғашқы кәсіподақ федерациясы – 1920 жылы құрылған Бүкіл Үндістан кәсіподақ конгресі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс, Ресей революциясы және ХЕҰ құрылғаннан кейін кәсіподақтардың қарқынды өсуіне байланысты өндірістік шиеленістер күшейді және 1920-1924 жылдар аралығында 1000-нан астам ереуіл тіркелді. Ереуіл толқындары 1924 жылы танымал "Каунпур заговор ісі" бойынша көрнекті көшбасшылар мен кәсіподақ белсенділерінің қамауға алынуымен аяқталды. Одақ басшылары коммунистік революция жасауға және биліктегі британ үкіметін құлатуға тырысқандары үшін айыпталды. Содан кейін 1926 жылы Кәсіподақтар заңы қабылданды, ол кәсіподақтарды реттеу және оларды жақын бақылауда ұстау қағидаларын белгіледі. Заң қолданысқа енген алғашқы жылы 28 кәсіподақ тіркеліп, құрамында 100 619 мүше бар есептік мәліметтерді ұсынды. Одан кейін кәсіподақтардың саны тез өсті және 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алған кезде 2766 кәсіподақ тіркелді, олардың жалпы мүше саны 1,66 миллионнан асты. Бұл кәсіподақтар мен жұмысшылар ұйымдарының кең ауқымды ықпалына әкеліп, тәуелсіздіктің алғашқы онжылдығында прогрессивті әлеуметтік заңнаманың қабылдануына ықпал етті. Осы кезеңде бірнеше маңызды еңбек заңдары қабылданды.
Тәуелсіздік (1947) мен либерализация (1991) аралығы
1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін және 1950 жылы республика құрылғаннан кейін Үндістан көбінесе социалистік экономикалық бағытты ұстанды, мемлекеттік секторда жұмыс орындарын көтеруге және жұмысшылардың мүддесін қорғайтын заңдарды қабылдауға ынталандырды. Кәсіподақ қозғалысы сол кездегі басты саяси айырмашылықтарды көрсетті және негізінен социалистік және коммунистік бағыттар бойынша бөлінді. Келесі онжылдықтарда кәсіподақ мүшелігінің айтарлықтай өсімі байқалды, белсенді кәсіподақтардың саны 1970-жылдардың ортасы мен 1980-жылдардың ортасында ең жоғары шарына жетті. Үндістанда 1970-ші жылдар саяси тұрақсыздықпен сипатталса, 1980-ші жылдар нарыққа бейім саясаттың, кәсіпкерлерді қолдаудың және жұмысшыларға қатысты наразылықтың күшеюімен ерекшеленді. Осы кезеңдегі екі маңызды оқиға – 1974 жылғы Үндістандағы теміржолшылар ереуілі және 1982 жылғы Ұлы Бомбей тоқыма ереуілі болды, екіншісі ұзақ және қиын тұңғырға соқты.
Либерализация (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1991 жылы экономикалық либерализациядан кейінгі кезеңде экономикаға мемлекеттік араласудың азаюы, мемлекеттік секторда жұмыс орындарының азаюы және жеке секторды қолдауға бағытталған шаралар басым болды. Жеке секторда кәсіподақ құруға жасалған әрекеттер көбінесе қарсылыққа ұшырады, ал жұмысшыларға мемлекеттік қолдаудың тоқтатылуы олардың келіссөз жүргізу мүмкіндіктерін нашарлатты. Бұл саясаттың нәтижесінде ресми сектордағы кәсіподақ мүшелерінің саны тоқтап қалды. 1990 жылдардың соңынан бастап бейресми сектор мен "формальды сектордағы бейресми жұмыспен қамту" мәселесіне назар аударыла бастады, соның салдарынан кәсіподақтар да осы саладағы жұмысшыларға көңіл бөлді. Бұл осы жұмысшылардың кәсіподаққа жазылуының артуына және одан кейін кәсіподақ мүшелігінің өсуіне әкелді. Орталық кәсіподақ ұйымдарының (CTU) жалпы мүше саны 1989 жылы 13,21 миллионнан 2002 жылы 24,85 миллионға дейін өсті. Бүгінгі таңда, барлық Орталық кәсіподақ ұйымдарының ресми мүшелерінің кемінде 20 пайызы бейресми сектордан құралған.
Қатысушылар
2019 жылғы мерзімді еңбек күштерін зерттеу (PLFS) мәліметтеріне сәйкес, Үндістан экономикасы төрт онжылдық аралықта алғаш рет 2011-2012 жылдары 467,7 миллионнан 2017-2018 жылдары 461,5 миллионға дейін азайған. Ауыл шаруашылығында ең көп жұмыс орындары қысқарды, 29,3 миллион жұмысшы жұмысын жоғалтты. Жұмыс орындарынан айырылғандардың көп бөлігін (24,7 миллион) әйелдер құрайды.