Кіріспе

Австралиядағы үшінші деңгейлі үкімет – Австралиядағы үшінші деңгейлі үкімет бөлімшесі.

Жергілікті үкімет – Австралиядағы үшінші деңгейлі үкімет, штаттар мен аумақтар шеңберінде шектеулі тәуелсіздікпен басқарылады және федералды үкіметке бағынады. Жергілікті билік Австралия Конституциясында көрсетілмеген, ал 1974 және 1988 жылдары жергілікті билікке қатысты Конституцияны өзгертуге бағытталған екі референдум сәтсіз аяқталды. Канада мен АҚШ-тағы екі деңгейлі жергілікті басқару жүйесінен өзгеше, әрбір австралиялық штат/аумақта жергілікті басқарудың бір деңгейі ғана бар, округтер мен қалалар арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Австралиядағы жергілікті үкіметті әдетте кеңес басқарады, ал оның әкімшілік аумағын Австралия Статистика бюросы жергілікті үкімет аймағы немесе LGA деп атайды, олардың әрқайсысы әртүрлі пошта кодтары бар бірнеше қала маңындағы немесе жерлерін қамтиды; алайда, "қала", "қалашық" және "шир" сияқты стильдік терминдер де географиялық немесе тарихи мағынаға ие. Кеңестің мүшелері кеңесшілер деп аталады, ал бас кеңесші – мэр. 2016 жылдың тамызына қарай Австралияда 547 жергілікті кеңес болды. Австралияда жергілікті басқарудың бір деңгейіне қарамастан, салыстырмалы түрде аз халқы бар, ешқандай белгілі бір LGA-ға кірмейтін бірнеше кең аумақтар бар. Осы инкорпорацияланбаған аумақтардағы жергілікті үкіметтің өкілеттіктерін жергілікті заңнамадан тыс құрылған, Викторияның тау шаңғы курорттарындағы сияқты, арнайы мақсаттағы басқару органдары жүзеге асыра алады; немесе тікелей штаттық/аумақтық үкіметтер басқарады, мысалы, Австралия астанасының бүкіл аумағы. Австралиядағы жергілікті кеңестердің басқару аумағы Перт қаласындағы Пепперминт Гроув Шайыры сияқты өте кішкентайдан бастап, Оңтүстік Австралиядағы Мал шаруашылығы инкорпорацияланбаған аймағы сияқты өте үлкенге дейін жетеді.

Жергілікті басқару түрлері

Жергілікті билік – алты федеративтік штаттың және Солтүстік территорияның құрамдас бөлімдері. Австралия астанасының аумағында жеке жергілікті басқару жоқ, ал Канберрадағы және оның төңірегіндегі муниципалитеттік функцияларды (әдетте басқа штаттардағы жергілікті биліктер орындайды) ACT аумақтық үкіметі атқарады. Австралия Статистика бюросы (ABS) бүкіл ACT аумағын техникалық тұрғыдан мемлекеттік деңгейдегі әкімшілік аймақ болса да, «қосылмаған» жергілікті басқару аймағы деп есептейді. Олардың барлық функциялары мен құзыреттері бірдей болғанымен, Австралияның жергілікті биліктері әртүрлі атауларға ие. ABS «жергілікті басқару аймағы» (ЖБА) терминін әртүрлі белгілеулерге қарамастан, барлық жергілікті басқару әкімшілік аймақтарын біртұтас атау үшін пайдаланады, ал жергілікті басқарушы заң шығару органы әдетте кеңес деп белгілі. Жалпы, қалалық/қала маңындағы ЖБА «қала» деп аталады, мысалы, Мельбурн қаласы, Канада шығанағы қаласы және Банбери қаласы; ал үлкен ауыл шаруашылығы/табиғи аумақты қамтитын қала сыртындағы/ауылдық ЖБА әдетте «округ» деп аталады, мысалы, Морнингтон түбегі округі, Банан округі және Лаклан округі. Кейде ЖБА атауларында «қала» немесе «округ» атауларынан басқа белгілеулер де қолданылады, және бүгінде «қала», «аудан», «муниципалитет», «район», «облыс», «қауымдастық үкіметі», «Түпкі халықтар кеңесі/округі» және «арал» сияқты стильдік атаулар да қолданылады. «Муниципалитет» сөзі кейбір штаттарда әртүрлі мағыналарда қолданылады: Жаңа Оңтүстік Уэльсте ол көбінесе ескі қалалық аймақтар үшін қолданылады, ал Оңтүстік Австралиядағы кейбір ауылдық қалалар үшін де қолданылады. Квинсленд пен Батыс Австралиядағы үлкен қалалар мен шағын қалалық аймақтардағы орталықтар «қала» терминін пайдаланады, ал Викторияда олар «ауылдық қала» деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, «аудан» сөзі Викториядағы шағын қалалар мен қала маңындағы орталықтар үшін жиі қолданылған, бірақ қазіргі уақытта бүкіл елдегі жалғыз аудан – Куинсклифф ауданы ғана қалды. Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Квинсленд кіші округтер мен ауылдық қалаларды біріктіру арқылы құрылған шеткерлі аймақтар үшін «аймақ» деген жаңа термин енгізді. Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Жергілікті басқару туралы заң белгілеуді қабылдауды міндеттемейді, сондықтан кейбір жергілікті басқару аймақтары заңды түрде «кеңес» деп танылады, мысалы, Порт Маккуари Хейстингс кеңесі, Ішкі Батыс кеңесі және Федерация кеңесі. Оңтүстік Австралиядағы кейбір ауылдық аймақтар «аудандық кеңес» деп аталады, ал Тасманиядағы бұрын муниципалитеттер болған барлық ЖБА «кеңес» деп аталды. Көптеген жергілікті кеңестердің әкімшілік функциялары мен саяси құрылымдары бірдей, олардың атауына қарамастан, тек тарихи себептермен белгілі бір атауды («округ», «аудан», «қала», «ауылдық қала») сақтайды. Оларда әдетте сайланған кеңес болады және кеңес отырыстарын жүргізуге жауапты мэр немесе округ президенті болады. Кейбір кеңестерде мэр тікелей сайланады, бірақ көбінесе мэрді кеңес мүшелері сайлайды. Мэрлердің өкілеттігі де әртүрлі: мысалы, Квинслендтегі мэрлердің кең атқарушы функциялары бар, ал Жаңа Оңтүстік Уэльстегі мэрлер көбінесе рәсімдік тұлғалар болып табылады және олардың билігі кеңестің қалауымен ғана жүзеге асырылады. Елордалық қалалардың көпшілігі тек орталық бизнес аудандарын және жақын маңдағы орталық қала маңындағы аудандарды басқарады. Ерекшелік – елдегі ең көп халқы бар ЖБА Брисбен қаласы, ол Брисбен қалалық аймағының маңызды бөлігін басқарады. Көп жағдайда қала халқының статистикасы қолданылғанда, жергілікті басқару аймағы емес, статистикалық бөлімнің халқы ескеріледі.

Билік пен міндеттері

Барлық жергілікті басқару органдары теориялық тұрғыдан тең, бірақ Брисбен және Голд-Кост сияқты ірі қалаларды қамтитын жергілікті басқару органдары халық санының көптігіне байланысты көбірек ресурстарға ие. Көптеген басқа елдердегі жергілікті үкіметтерден өзгеше, полиция, өрттен қорғау және мектептер сияқты қызметтерді жергілікті кеңестер емес, тиісті штаттар мен аумақтардың үкіметтері ұсынады. Дегенмен, жергілікті басқару органдары Квинсленд және Батыс Австралияда өрт сөндіру қызметтеріне қатысты белгілі бір жауапкершілікті сақтап тұрады. 20-шы ғасырдың бірінші жартысында кеңестердің басты міндеті жолдар, көпірлер және кәріздер сияқты физикалық инфрақұрылымды қамтамасыз ету болды. 1970 жылдардан бастап басымдық кітапханалар мен саябақтар сияқты қоғамдық нысандарға, жергілікті жолдарды күтіп ұстауға, қала құрылысы мен дамуға рұқсат беруге және қоқыс тастау сияқты жергілікті қызметтерге ауысты. Балаларға күтім, туризм және қалаларды жаңарту да жергілікті басқару органдарының қызмет аясына кіре бастады. Бұл қызметтер жергілікті жер салығы – "салықтар" және штаттық және Федералдық үкіметтерден алынатын гранттар есебінен қаржыландырылады. Олар көбінесе тек "үш Р" – салықтар, жолдар және қоқыс туралы алаңдайды деп есептеледі. Алайда, Австралиядағы жергілікті басқару органдарының рөлі жоғары деңгейдегі үкіметтер қызметтерді үшінші деңгейге жүктегендіктен соңғы кезде кеңейді. Мысалдарға қоғамдық денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну, аймақтық әуежайлар және ластануды бақылау кіреді.

Тарих

Австралия Конституциясында жергілікті билік туралы ескерілмеген, бірақ ол Австралияның түсіндірмелі Конституциясында бірнеше рет айтылады. "Муниципалды мекемелер және жергілікті басқару" 447-түсіндірмеде, ал "Колония Парламентінің өкілеттігі" 935 және 936-беттердегі "Қалдық заң шығару өкілеттіктері" бөлімінде келтірілген. Австралиядағы алғашқы ресми жергілікті басқару органы 1838 жылы құрылған Перт қалалық трасты болды, бұл британдықтардың қоныстанғаннан кейін үш жыл өткен соң болды. 1840 жылдың қазан айында Оңтүстік Австралия провинциясы Аделаида корпорациясын құрды. 1842 жылы Мельбурн қаласы мен Сидней корпорациясы құрылды. Бұл алғашқы формалардың бәрі сәтсіз аяқталды; тек 1860 және 1870 жылдары әртүрлі колониялар ауылдық және қала маңындағы аймақтарда жолдар салу үшін қаражат жинау мақсатында жергілікті басқарудың кең таралған, тұрақты формаларын құрды. Кеңес өкілдері Федерацияға дейін конвенцияларға қатысты, бірақ жергілікті басқару Конституциялық құрамға жатпайды деп есептелді.

Реформалар

1980 және 1990 жылдары маңызды реформалар орын алды, онда мемлекеттік органдар жеке секторда әзірленген көрсеткіштер мен тиімділік талдауын жергілікті басқару саласында пайдаланды. Әрбір штат 1990 жылдары кеңестерді біріктірудің пайдасын зерттеді. Академиктердің зерттеулеріне сәйкес, кеңестердің бірігуінен кейін ұсынылатын қызметтердің спектрі кеңейді, бірақ 10%-дан кем шығын үнемдеуге қол жеткізілді. Кеңестердің бірігуі кең ауқымды жұмыс орындарының жоғалуына және кейбіреулердің жұмыс жүктемесінің артуына байланысты наразылығына әкелді. ACT үкіметінің "Транспорт Канберра және қалалық қызметтер" департаменті Австралияның басқа аймақтарындағы жергілікті басқару құзыретіне жататын міндеттерді, мысалы, жергілікті жолдарды күтіп ұстау, кітапханалар және қоқыс жинауды жүзеге асырады. Канберраның көптеген аудандарында "қауымдық кеңестер" деп аталатын қоғамдық ұйымдар бар, бірақ олар үкімет құрамына кірмейді (бірақ көбінесе үкіметтен қаржыландыру алады). Олар заңдар мен саясатты өзгертуге құқығы жоқ, олардың рөлі үкіметке кеңес берумен шектеледі. Фактически, олар тұрғындардың бірлестіктері болып табылады.

Солтүстік территория

Солтүстік территорияның жалпы аумағының 1,47%-ы және халықтың 3,0%-ы қосқандағы аудандарға жатады. Бұларға Топ-Энд аймағындағы Кокс-Дали және Марракай-Дуглас-Дали аймақтары, Солтүстік территория бағалау актісінің аймағы және Дарвиндегі Дарвин су жағалауы, Гоув түбегіндегі Нхулунбуй, Грот Эйландтағы Алянгула және Орталық Австралиядағы Юлара кіреді.

Оңтүстік Австралия

Оңтүстік Австралияда штаттың 60 пайызы әкімшілік бөлініске жатпайды. Осы аймақта тұратын халық – штаттың халқының 0,2 пайызынан да аз – мемлекеттік орган, яғни Далалық аймақтарды басқару басқармасы (Outback Communities Authority) ұсынатын коммуналдық қызметтерді алады.