Раптор Ред: 1995 жылғы Роберт Т. Баккердің романы. Ютараптордың өмірі, динозаврлар әлемі, эволюция, мінез-құлық. Палеонтологиялық ойлар мен қиын тіршілік туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1995 жылы Роберт Т. Баккердің кітабы
1995 book by Robert T. Bakker
"Раптор Ред" – 1995 жылы американдық палеонтолог Роберт Т. Баккердің романы. Кітап – бұл Креда кезеңіндегі динозаврлар туралы үшінші тұлғадан баяндалатын оқиға, ол Utahraptor анасы – Раптор Редтің көзқарасымен айтылады. "Раптор Ред" динозаврлардың әлеуметтік мінез-құлқы, интеллектуалдық қабілеттері және олардың өмір сүрген ортасы туралы Баккердің көптеген теорияларын қамтиды. Кітап Раптор Редтің өміріндегі бір жылды көрсетеді, ол өз жұбайынан айырылып, отбасын табады және қатал ортада өмір үшін күреседі. Баккер Эрнест Томпсон Сетонның жыртқыштардың көзқарасымен өмірді қарастыратын еңбектерінен шабыттанды және ол жоғары деңгейдегі жыртқыштан жазуды ұнайтынын айтты. Баккер динозаврлар мен басқа да ежелгі жануарлардың бейнесін қазба жәдігерлеріне, сондай-ақ қазіргі заманғы жануарларды зерттеуге негіздеді. Кітап қатты мұқабалы, жұмсақ мұқабалы және аудиокнига форматтарында жарық көрді. Жарық көрген кезде "Раптор Ред" көбінесе мақтауға ие болды: Баккердің антропоморфизмі кітаптың ерекше және жағымды ерекшелігі ретінде қарастырылды. Романға қатысты сын-пікірлер кейіпкерлерді жеткілікті көрсетпеу және жазу стилінің орташа деңгейде болуын қамтиды. Палеонтолог Дэвид Б. Норман сияқты кейбір ғалымдар романға енген ғылыми теорияларға қарсы шығып, жұртшылық оларды факт ретінде қабылдауы мүмкін деп қорқып, ал Discovery Channel жүргізушісі Джей Инграм және басқалар Баккердің шығармашылық шешімдерін пікірталас тудыру және ғылымды кең аудиторияға жеткізу деп қорғады.
Raptor Red is a 1995 American novel by paleontologist Robert T. Bakker. The book is a third person account of dinosaurs during the Cretaceous Period, told from the point of view of Raptor Red, a female Utahraptor. Raptor Red features many of Bakker's theories regarding dinosaurs' social habits, intelligence, and the world in which they lived. The book follows a year in Raptor Red's life as she loses her mate, finds her family, and struggles to survive in a hostile environment. Bakker drew inspiration from Ernest Thompson Seton's works that look at life through the eyes of predators, and said that he found it enjoyable to write from a top predator's perspective. Bakker based his portrayals of dinosaurs and other prehistoric wildlife on fossil evidence, as well as studies of modern animals. The book was released in hardcover, paperback, and audiobook formats. When released, Raptor Red was generally praised: Bakker's anthropomorphism was seen as a unique and positive aspect of the book. Criticisms of the novel included a perceived lack of characterization and average writing. Some scientists, such as paleontologist David B. Norman, took issue with the scientific theories portrayed in the novel, fearing that the public would accept them as fact, while Discovery Channel host Jay Ingram and others defended Bakker's creative decisions as provoking debate and bringing science to a wider audience.
Өмірбаян
Палеонтолог Роберт Т. Баккерді «Раптор қызыл» атты шығармасын жазуға динозаврлардың мінез-құлқына деген қызығушылығы және ғылым мен ойын-сауықтың үйлесімін табуға деген ниеті жетеледі. Ол: «Табиғат – драма. Бұл ең қызықты оқиға, қандай болса сондай. Өмір мен өлім, секс және адалдық бар, ал оған ең жақсы жол – жеке жануарлар арқылы». Баккердің сөзіне сүйенсек, «Жыртқыш аңның ойына ену қызықты болды, әсіресе ең жоғары деңгейдегі жыртқыш болу шөп жеушіге қарағанда әлдеқайда қиын». Романның тағы бір мақсаты – жыртқыштарды жамандық деп есептеуге қатысты кең таралған пікірді жою және оларды құрметтеуге және түсінуге болатын жаратылыстар ретінде көрсету болды. Баккердің жыртқыштары моногамды, салыстырмалы түрде зиялы және әлеуметтік жандар ретінде бейнеленген, ол бұл тұжырымын қорғады. «Динозаврларды аулаушылардың өмірі ауыр болды. Біз қазған қаңқалардың көпшілігінде ескі жаралардың белгілері анық көрінеді», – деді ол. «Тірі қалу үшін және балаларын өсіру үшін жыртқыштарға өткір тістер мен күшті тырнақтар ғана жеткіліксіз. Оларға әлеуметтік байланыстар қажет болды». Романдағы жыртқыштар мен басқа жануарлардың мінез-құлқы қазба жәдітелер мен шимпанзелер және аллигаторлар сияқты қазіргі заманғы жануарларды бақылаудың нәтижесінде құрылды. Баккер сондай-ақ астероидтың соқтығысы динозаврларды Креда-Палеоген жойылған оқиғасында өлтірмеген, керісінше, көші-қон арқылы тараған аурулар салдарынан жойылғаны туралы теориясын ұсынды. Оқиғаны жариялағандар екі романның да «Джурасик паркі» динозаврларға деген қызығушылықты қоздырғаннан кейін, 1994 жылғы АҚШ сайлауларынан кейін американдық кітаптардағы бағыт саясатқа қарай бұрылып жатқандықтан, осы қызығушылықтың соңғы толқыны екенін атап өтті. «Раптор Ред» бастапқыда көптеп таралатын жұмсақ мұқабалы және қатты мұқабалы кітап ретінде жарық көрді, ал кейіннен Меган Галлахер оқыған Simon & Schuster Audio аудиокітабы ретінде шығарылды. Баккердің аудиокітаптан түскен гонорары 1995 жылдың қараша айына дейін кем дегенде 34 000 долларды құрады.
Paleontologist Robert T. Bakker was motivated to write Raptor Red by his interest in dinosaur behavior and his desire to marry science and entertainment, saying that, "nature is a drama. It is the most ripping yarn ever written. You've got life and death and sex and betrayal and the best way to approach it is through individual animals." According to Bakker, "It was fun to put myself in the mind of a raptor, especially since being a top predator is so challenging much harder than [being] a herbivore." One of the novel's other goals was to dispel the common perception of predators as evil and portray them as creatures to be admired and empathized with. Bakker's raptors are shown as monogamous, relatively intelligent and social creatures, an assertion he defended. "The life of dinosaurian hunters was hard. Most skeletons we excavate have clear marks of old wounds," he said. "To survive and raise their young, the predators needed more than sharp teeth and strong claws. They needed social bonds." The behavior of the raptors and other animals featured in the novel was based on a combination of fossil evidence and observations of modern animals, such as chimpanzees and alligators. Bakker also advanced his theory that an asteroid impact did not kill the dinosaurs in the Cretaceous–Paleogene extinction event, but rather diseases spread through migration. Coverage of the event noted that both novels were on the trailing end of the dinosaur fad fueled by Jurassic Park, as the new trend in American books was shifting toward politics in the aftermath of the 1994 US elections. Raptor Red was initially published as a mass market paperback and hardcover book, and was later released as an audiobook by Simon & Schuster Audio, read by Megan Gallagher. Bakker's audiobook royalties—at least $34,000 by November 1995
Орнату және кейіпкерлер
"Раптор қызыл" оқиғасы шамамен 120 миллион жыл бұрын, мезозой эрасының ерте креда кезеңінде орын алады. Ол кезде Азия мен Америка арасында құрлық көпірі пайда болған, бұл шетелдік динозаврлардың топтарына қазіргі Юта штабына енуге мүмкіндік берді; осы шетелдік түрлердің бірі – Ютараптор. "Раптор қызыл" атауы динозаврдың өзін тану үшін шабал кезінде үйренген белгілерінен шыққан. Баккер "жүн шар" (сүтқоректі) Аэгиалодонның оқиғасын ерекше атап көрсетеді; автордың сөзіне қарағанда, Аэгиалодонның адамзаттың тікелей ата-тегіне жататындығына байланысты оған көбірек мән берілген. Романның басқа да жануарлары Утараптормен уақыт және географиялық тұрғыдан жақын болғанымен, бір дәуірде өмір сүрмеген. Мысалы, Акрокантозавр мен Дейнонихке қазбалары Ютараптор табылған (Кедр тауы құрылымы) тау жыныстарынан, бірақ олардан шамамен бес миллион жылға кейінгі шөгінділерден табылған.
Raptor Red takes place approximately 120 million years ago, in the Early Cretaceous period of the Mesozoic. At the time, a land bridge had formed between Asia and the Americas, this allowed groups of foreign dinosaurs to invade present day Utah; one of these foreign species is Utahraptor. Raptor Red's name comes from the symbols the dinosaur learns as a hatchling to self identify with. Bakker prominently features the adventures of a "fur ball" (mammal), Aegialodon; according to the author, the emphasis was added because the Aegialodon is on the direct ancestral line to humans. Some of the other animals featured in the novel were closer in time and place to Utahraptor but not strictly contemporary. For example, fossils attributable to Acrocanthosaurus and Deinonychus are known from the same rock formation as Utahraptor (the Cedar Mountain Formation), but from sediments about five million years younger.
Сюжет
Кітаптың басында, басты кейіпкер мен оның серігі ірі шөп жейтін сауроподтар – Астродонның үйірін шабуылдайды. Астродондар таңғалады, олардың дене бітімі кішкентай жыртқыштарды қорқытады деп ойлайды. Бірақ, Ютарапторлар кез келген жергілікті рапторлардан әлдеқайда ірілеу, және бірлесіп жұмыс істеп Астродонды құлата бастайды. Қызылдың серігі өлген Астродонның үстіне шыққанда, мәйіті лайға батып, еркек жануардың астына қалады. Қызылдың бар күшін салғанына қарамастан, серігі тұншығып қалады. Қызыл қайғыға батып, аштықтан қалған күйде дала аралайды, себебі Ютараптор жалғыз өзі ірі жануарларды аулай алмайды. Қызыл таныс иіспен жетелесіп, үш балапаны бар жалғыз анасымен қайта табысады. Екеуі бірге аң аулап, ұяға тамақ әкеледі. Қызыл туғаннан бері көріп жүрген ақ птерозавр, ет алмасу үшін өлік пен азық табуға көмектеседі. Бір аң ауысу кезінде, екі ересек Ютараптор игуанодон үйірін аңдып келе жатқанда, Қызыл жас Ютараптордың олардың азығына қарай қарап тұрғанын көреді. Ол Қызылға құдалық биін бастайды, бірақ Қызылдың әпкесі оны ырылдап қуа жөнеледі. Оның ырылдауы игуанодонды алаңдатып, қашқызады, ал аталық асығыс кетеді. Су тасқынынан құтылу үшін ағашқа шыққанда, Қызыл тағы да сол раптормен кездеседі, ол ағаш бұтақтарына ілініп, құдалық биін орындайды. Қызылдың әпкесі еркектің балапандарынан алыс жүруі шартымен олармен бірге қалуға рұқсат береді. Біраз уақыт бойы Қызыл және оның үйіргісі су тасқынынан қалған мол өліктерді жеп, қуанышпен өмір сүреді, бірақ үйірдің тыныш өмірі ірі Акрокантозаврлардың, ет жейтін динозаврлардың шабуылымен бұзылады. Тамақ үшін бәсекелестік күшейеді, сондай-ақ бір балапанның күтпеген өлімі үйірге ауыр соққы болады. Еркек раптор мен Қызылдың әпкесі арасында төбелес шығады. Қызыл болашақ серігі мен туысының арасында қысылып, жағдайды бажайлап тырысады. Екі Акрокантозавр төбелесті көріп, Ютарапторға шабуыл жасауға мүмкіндік алады. Сол кезде, бір Кронозавр жағажайдағы балапанның бірін тұзаққа түсіріп алады. Қауіпті сезіп, Қызыл бір Акрокантозаврды терең суға сүйреп апарып, Кронозаврдың жемтігіне айналдырады. Қызыл отбасын құтқарады, бірақ серігі Қызылдың әпкесімен бірге кетуге мәжбүр болады. Акрокантозаврлардың үнемі тудыратын қауіптерінен қашып, Қызыл, оның әпкесі және балапандары тауға көтеріледі. Олар мұз бен қарды алғаш рет көреді, және үңгірде сігнозаврды өлтіріп, оны ұяға айналдырады. Үлкен балапан екі ересек раптормен бірге аң ауысуға шығады. Бір күні рапторлар бұрын-соңды көрмеген жаңа жаратылысқа тап болады – қамшыдай құйрықты диплодоцид, ол Қызыл мен оның әпкесіне жаралар сыйлайды; үлкен балапан жалғыз жолға шығып, үйірге тамақ табуға мәжбүр болады. Осы қайғылы оқиғаға сәйкес, Дионих деп аталатын ұсақ жыртқыштардың үлкен үйірі келіп жетеді. Олар ұяны қоршап алып, жараланған рапторлар әлсіреп, шабуылға болатынын күтеді. Қызылдың әпкесі қайтыс болады, ал Қызыл кішкентай динозаврларға қарсы мүгедек және қорғанышсыз болып қалады. Дионихтар жақындап келеді, бірақ кенеттен Ютараптор балапаны мен Қызылдың серігі келіп, ұяны қорғайды. Біраз уақыттан кейін, ескі ақ птерозавр Қызылдың тау бекінісі үстінде айналып, үйірдің едәуір өскенін байқайды. Қызыл мен оның немере қызының өз балалары бар, олар төбеден құлап ойнап көңіл көтереді. Қанағаттанған птерозавр жұп тапқаннан кейін ұшып кетеді.
In the book's opening, the title character and her mate ambush a herd of Astrodon, which are large herbivorous sauropods. The Astrodon are surprised, thinking that their bulk deters smaller predators. Utahraptor, however, are much larger than any resident raptor, and proceed to take down an Astrodon with teamwork. When Red's mate climbs onto the dead Astrodon, the corpse rolls in the mud, trapping the male under the bulk of the animal. Despite Red's best efforts, her mate suffocates. Despondent, Red wanders around the floodplain, nearly starving since a Utahraptor cannot successfully hunt big game on its own. Red follows a familiar scent and is reunited with her sister, a single mother with three chicks. The two hunt together and bring food back to the nest for the young. A white pterosaur, one Red has seen since she hatched, helps the two by finding carrion and prey in exchange for a helping of meat. On one hunting expedition, when the two adult Utahraptor are stalking a herd of Iguanodon, Red spies a young male Utahraptor that is watching their prey. He begins a courtship dance for Red, but Red's sister chases him off, hissing. Her growls agitate the Iguanodon, who stampede; the male hastily leaves. After climbing into a tree to escape a flash flood, Red encounters the male raptor again, who performs a courtship dance while hanging onto the tree branches. Red's sister begrudgingly allows the male to stay with them, provided he steers clear of her chicks. For a while, Red and her pack are happy, feeding off the plentiful carrion left by receding flood waters, but the pack's way of life is upset by an invasion of large Acrocanthosaurus, huge meat eating dinosaurs. The added competition for food puts strain on the pack, as does the unexpected death of one of the chicks. A fight erupts between the male raptor and Red's sister. Red, torn between a prospective mate and her kin, tries to defuse the situation. Two Acrocanthosaurus watch the commotion and take the opportunity to attack the Utahraptor. Meanwhile, a Kronosaurus ambushes one of the chicks on the beach. Seeing the danger, Red lures one Acrocanthosaurus into deep water where it is dragged under by the Kronosaurus. Red saves her family, but her consort is forced away by Red's sister. Facing continued threats from the Acrocanthosaurus, Red, her sister and the chicks are forced up into the mountains. They encounter ice and snow for the first time, and kill a segnosaur in a cave, turning the den into their nest. The older chick accompanies the two adults on hunting expeditions. One day the raptors encounter a strange creature they have never seen—a whip tailed diplodocid who inflicts wounds on Red and her sister; the older chick is forced to set off alone and find the pack's food. This calamity coincides with the arrival of a large pack of smaller raptors known as Deinonychus. They surround the nest and wait for the wounded raptors to become weak enough to attack. Red's sister dies, and Red is crippled and defenseless against the smaller dinosaurs. The Deinonychus close in but are driven back by the sudden arrival of the older Utahraptor chick and Red's consort, who defend the nest. Some time later, the old white pterosaur circles over Red's mountain stronghold, and finds the pack has grown considerably. Red and her niece have chicks of their own, who are having fun rolling down a hill. The satisfied pterosaur leaves, having found a mate as well.
Талдау
Баккер динозаврларды «Raptor Red» романында антропоморфтандырды; raptors және басқа да жабайы жануарлар интеллект пен эмоцияны таныту арқылы бейнеленеді. Доктор Патриция Э. Чу «Raptor Red» романын Джек Лондонның «Ақ тістегі» сияқты бұрынғы туындылар дәстүріндегі кинематографиялық және заманауи «жануарлар туралы әңгіме» деп жіктеді. «Raptor Red» романындағы жануарлар күшті антропоморфтандырылған болғанымен, олар жоғары техникалық немесе технологиялық терминдермен де сипатталған, мысалы, raptor миын компьютерге теңеу немесе биохимиялық сипаттамалар арқылы оның үйрену процесін түсіндіру. Toronto Star газетінің бір рецензенты: «Raptor Red динозаврларға сол сияқты табиғат жазуы бүгінгі тірі жаратылыстарға не істейтінін істейді: ол деректерді оқиғаларға айналдырады. Осы жануарларды – тіпті динозаврларды да тірілту үшін бізге оқиғалар керек» деді. Natural History журналына жазған мақаласында Джеймс Горман Баккердің басты кейіпкерін «қанға толы, тәуелсіздікке ұмтылған Джейн Остин кейіпкеріне» теңеді – отбасылық байланыстармен шектелген, жауапкершілігі зор, бірақ тәуелсіздік пен махаббатты армандаған. «Психологиялық жазба» журналындағы рецензия бұл кітапты динозаврлардың мінез-құлқына «концепциялық тұрғыдан бай және даулы» түсіндірме ретінде ұсынды. Басқа сыншылар динозаврларды антропоморфтандыру тым асыра сілтеуге ұласқан деп санайды. Басқа сын-ескертпелерге шын мәнінде қызықты көркем әдебиет үшін қажетті кейіпкерлердің жетіспеуі кірді. Рецензенттер Баккердің туындысын, жазу стиліндегі сәйкессіздіктер сияқты кемшіліктеріне қарамастан, шынайы деп сипаттады. Billboard Меган Галлахердің аудиокниганы оқуын, оның үздіксіз дыбыс эффектілері мен драмалық музыкасын «естілетін сурет» құру үшін мақтады. Бұл туындыға сын айтқан ғалымдар Баккердің драмалық еркіндігіне және белгіленген фактілерден ауытқуына қарсы болды. Палеонтолог Томас Холц Баккердің жануарлар дүниесін тікелей қазба деректерімен толық қолдау таппаған тәсілдермен біріктіргенін атап өтті; мысалы, кітапта бейнеленген бірнеше динозаврлар Utahraptor жойылғаннан кейін миллиондаған жылдар бойы өмір сүрді. Шотландияның Ұлттық мұражайларындағы омыртқалы жануарлар палеонтологиясының кураторы Майкл Тейлор «Raptor Red» романын «тек қазба жәндіктерін тірі формада реконструкциялаудағы белгісіздіктер аясында ғана дәл бейнелейді. Баккердің постскрипті бұл белгісіздіктерді ешқашан толық мойындамайды» деді. Дэвид Б. Норман бұл кітапты «балаларға арналған оқиғадан басқа ештеңе емес, тіпті нашар жазылған» деп сынға алды. «Ғылым мен фантазияның үйлесуі «Raptor Red» сияқты кітаптарда ең нашар көрінеді, себебі фактіні ойдан шығарылғаннан тек сарапшылар ғана ажырата алады; мұндай ақылсыздық білімсіз оқырманды жаңылыс оқырманына айналдырады». Discovery Channel телеарнасынан Jay Ingram жариялаған жауапта: «Ең маңыздысы, Баккердің «Raptor Red» романындағы динозаврларды бейнелеуі өте керемет – мұражайлардағы экспонаттар мен фактілерге қарағанда әлдеқайда керемет. Егер кейбір болжамдар ұзақ уақыттан кейін негізсіз болып шықса, кімге бәрібір? Боб Баккер бізге динозаврлар дәуіріне ерекше терезе берді» деді. Жоба туралы ресми хабарлама жоқ.
Bakker anthropomorphizes the dinosaurs in Raptor Red; the raptors and other wildlife are depicted as demonstrating intellect and emotion. Doctor Patricia E. Chu classified Raptor Red as a cinematic and modern "animal story" in the vein of previous works such as Jack London's White Fang. While the animals in Raptor Red are heavily anthropomorphized—Bakker has one dinosaur aware of its own mortality—they are also described in highly technical or technologic terms, such as describing a raptor's brain like a computer, or its imprinting through descriptions of biochemistry. a reviewer for the Toronto Star said that "Raptor Red does for dinosaurs what some nature writing does for creatures alive today: it turns data into stories. And stories are what all of us need to make these animals—even dinosaurs—come alive." James Gorman, writing for Natural History, compared Bakker's heroine to a "bloody minded Jane Austen character—bound by family ties, thoroughly responsible, yet longing for independence and love." A review in The Psychological Record recommended the book as a "conceptually rich and controversial" explanation for dinosaur behavior. other critics felt that the anthropomorphizing of the dinosaurs veered too far into exaggeration. Other criticisms included a lack of character needed for truly engrossing fiction. Reviewers described Bakker's work as genuine, despite flaws such as inconsistent writing. Billboard praised Megan Gallagher's narration of the audiobook, with its continuous sound effects and dramatic music to creating an "aural picture". Many critical reviews of the work came from scientists who objected to Bakker's dramatic license and departure from established facts. The paleontologist Thomas Holtz noted that Bakker combined fauna in ways not directly supported by the fossil record; for example, several of the dinosaurs featured in the books lived millions of years after Utahraptor died out. Michael Taylor, curator of vertebrate paleontology at the National Museums of Scotland, panned the book, saying that "Raptor Red is an accurate portrayal only within the context of uncertainties over the reconstruction of fossil animals as living forms Bakker's postscript never really admits these uncertainties." David B. Norman criticized the book as "no more than a children's adventure story—and a rather poorly written one at that The merging of science and fantasy is at its worst in books like Raptor Red because none but the experts can disentangle fact from fiction; this type of nonsense turns an uninformed reader into a misinformed one." Jay Ingram, from the Discovery Channel, published a rebuttal, saying, "The most important point is that Bakker's portrayal of the dinosaurs in Raptor Red is vivid—vivid in a way few museum displays or factual accounts can be. And if it turns out in the long run that some of the speculation is unwarranted, who cares? Bob Bakker has given us a unique window onto the era of dinosaurs." No official project has been announced.