Кіріспе

жеке компания

Австралия сайлау комиссиясы (АЭК) – Австралияның федералды сайлауларын, қосымша сайлауларын және референдумдарын басқаруға жауапты Австралия үкіметінің тәуелсіз мемлекеттік органы және агенттігі.

Тарих

1902 жылғы Одақтастық сайлау актісі Одақтастық сайлау жүйесінің негізін қалады, ол 1916 жылға дейін Ішкі істер департаментінің бөлімшесі ретінде, 1928 жылға дейін Ішкі істер және аумақтар департаменті арқылы, 1932 жылға дейін қайта Ішкі істер департаменті арқылы және содан кейін 1972 жылға дейін Ішкі істер департаменті арқылы басқарылды. Австралиялық сайлау кеңсесі 1973 жылы Австралиялық сайлау кеңсесі туралы заңмен құрылды. AEC 1918 жылғы Одақтастық сайлау актісі бойынша құрылды және жұмыс істейді. 1984 жылдың 21 ақпанында Австралия сайлау комиссиясы (АEC) Одақтастықтың заңды органы ретінде құрылды. 2013 жылғы Батыс Австралия Сенаты сайлауының қайта санау кезінде 1400 бюллетень жоғалғаннан кейін және одан кейінгі 2014 жылғы арнайы сайлаудан кейін AEC күшті сынға ілікті, бұл комиссар Эд Киллестейннің отставкасына әкелді. 2023 жылғы Австралияның аборигендер дауысы туралы референдум кезінде сол кездегі оппозиция жетекшісі Питер Даттон Комиссияның дауыс санау процесі "бұрмаланған" деп мәлімдеді, себебі AEC "иә" деп белгіленген дауыстарды "иә" деп есептейді, ал "жоқ" деп белгіленген дауыстарды есепке алмайды, бұл бұрынғы қағидаларға сәйкес келеді. Даттонның бұл пікірлері Австралияның сайлау жүйесіне сенімді күйрету және сайлаулардың адал болуына қатысты Трамптың жалған ақпараттарын қайталау ретінде сынға ұшырады. Кейін 2023 жылы Комиссия жылдық Одақтастық үкіметінің сенім сауалында көшбасшы болды, респонденттердің 87 пайызы федералды сайлау жүйесін жүргізуде AEC-ге әртүрлі деңгейде сенім білдірді, бұл кез келген мемлекеттік орган үшін ең жоғары сенім көрсеткіші.

Құрылымы

AEC Австралия Парламентінің Сайлау мәселелері жөніндегі бірлескен тұрақты комитетіне есепті және сайлау қалай өткізілгені және сайлаулардың жалпы сәттілігі туралы баяндама беруге міндетті. 1918 жылғы Ұлттық сайлау заңына сәйкес, AEC төрағадан (Австралия Федералды сотының судьясы немесе отставкадағы судьясы), Сайлау комиссарынан және сот емес мүшеден (әдетте Австралия Статистика бюросының басшысы) тұрады. Сайлау комиссары 1999 жылғы Мемлекеттік қызмет туралы заң мен 1998 жылғы Қаржылық басқару және жауапкершілік туралы заңға сәйкес, мемлекеттік департамент хатшысының өкілеттіктеріне ие. Төраға және сот емес үшінші мүше өз лауазымдарын жартылай штат бойынша атқарады. Өкілдер палатасының әрбір сайлау округінде сайлауды округ ішінде басқаруға жауапты болып табылатын дивизиялық сайлау комиссары қызмет етеді. Әрбір штаттың Сенат сайлауын басқаруға жауапты Австралия сайлау комиссары да бар. AEC-тің Канберрадағы бас кеңсесі және әр штат пен аумақтағы кеңселері бар: Аделаида, Брисбен, Дарвин, Хобарт, Мельбурн, Перт және Сидней.

Жауапкершілік

AEC-тің негізгі рөлі – федералды сайлауларды, қосымша сайлауларды және референдумдарды өткізу, сайлау тізімін жаңарту, сайлау округтерінің шекараларын, үлестерін анықтау және қайта бөлу. Штаттар мен территориялармен бірлескен тізімдік келісім бойынша AEC Батыс Австралияны қоспағанда, штаттық және жергілікті өкімет сайлауларында қолданылатын тізімдер үшін бүкіл Австралия бойынша тіркеуді жүргізеді. AEC федералды сайлаулардың егжей-тегжейлі нәтижелерін жариялайды және сайлауда дауыс бермеген немесе бірнеше рет дауыс берген сайлаушыларды тексеріп қарастырады. AEC сондай-ақ федералды сайлауда кандидаттарды тіркеуге ниеттенген саяси партияларды тіркеуге, олардың қызметін бақылауға, оның ішінде партиялардан қаржылай көмектер мен шығындар туралы есептерді қабылдауға және осы ақпаратты жариялауға жауапты. AEC сайлау туралы білім беру жөнінде де рөл атқарады, азаматтарды өкілдерді сайлау және Австралия Конституциясын өзгерту (референдумдар) арқылы жүзеге асырылатын сайлау процесі туралы біліммен қамтамасыз етуге бағытталған. Бұған өндірістік дауыс беру және қорғалған әрекеттерге қатысты дауыс берулер (мысалы, өндірістік әрекеттер туралы дауыс беру) кіреді. Федералды сайлаулардың ережелері 1918 жылғы Ұлттық сайлау заңында, ал референдумдардың ережелері 1984 жылғы Референдум (механизмдерді қамтамасыз ету) заңында қамтылған.

Саяси партияларды тіркеу

Австралияда саяси партияларды ресми тіркеу 1981 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльсте, ал Достастық үшін 1984 жылы басталды. АЭК саяси партиялардың тізілімін жүргізуге міндетті. Партиялар кандидаттарды тіркеу, мемлекеттік қаржыландыру алу, дауыс бюллетендерінде партиялық идентификацияны көрсету және жоғарыдан билетпен дауыс беруді пайдалану үшін тіркелуі керек. Барлық юрисдикцияларда партия атауына қатысты талаптар бойынша партия атауында ең көп алты сөз болуы керек, олар ұятты емес болуы керек, басқа, байланысы жоқ партияның атына ұқсамауы керек, жасанды шатасу тудырмауы керек және «тәуелсіз» немесе «тәуелсіз партия» деген сөздерді қамтуға болмайды. Барлық австралиялық юрисдикцияларда мүшелік санының ең төменгі шегі бар, ол юрисдикцияда тіркелген адамдардың жалпы санымен салыстырғанда айтарлықтай өзгешеленеді. Бұл көрсеткіш АКТ және Тасманияда – 100, Оңтүстік Австралияда – 200, Виктория және Батыс Австралияда – 500, Достастықта – 1500, ал Жаңа Оңтүстік Уэльсте – 750 адамды құрайды. Тіркеу үшін төрт юрисдикция төлем талап етеді: Достастық, Виктория және Солтүстік территория үшін 500 доллар, ал Жаңа Оңтүстік Уэльс үшін 2000 доллар. 2013 жылғы сайлаудан кейін саяси партиялар мен кандидаттар сайлауға 58,1 миллион доллар қаржыландырылды, қаржыландыру шамасы бір дауысқа 248,800 центтен болды. Либералдық партия 23,9 миллион доллар, ал коалицияның жалпы сомасы 27,2 миллион доллар, ал Еңбек партиясы 20,8 миллион доллар алды. Басқа маңызды қаржы алушылар – Австралияның жасыл партиясы (5,5 миллион доллар), Палмердің Біріккен партиясы (2,3 миллион доллар) және Либералдық-демократиялық партия (1,0 миллион доллар). 2016 жылы 62,7 миллион доллар бөлінді, қаржыландыру шамасы бір дауысқа 262,784 центтен болды. Сол кезде 21 жастан асқан Ұлыбритания азаматтары тіркелуге міндетті болды. Әр штаттың және территорияның өз сайлау комиссиясы немесе кеңсесі болғанымен, сайлаушылар тек АЭК-те тіркелуі керек, ол тіркеу туралы мәліметтерді тиісті штаттық сайлау органдарымен бөліседі. Федералдық тізілім штаттық (Виктория және Батыс Австралиядан басқа, олар өз тізілімдерін сақтайды) және жергілікті сайлау тізімдерінің негізін құрайды. АЭК тіркеуі федералдық, штаттық және жергілікті сайлаудағы сайлаушылардың тізілімін қамтиды. Австралияда және әр штат немесе территорияда жарамды немесе жеткілікті себепсіз кез келген федералдық немесе штаттық сайлауда дауыс бермеу қылмыс болып саналады және номиналды ақшалай айыппұлмен жазалануы мүмкін. Айып мөлшері федералдық және штаттық юрисдикцияларда әртүрлі. Әдетте, дауыс бермегендерге ескерту жіберіледі және себептерін түсіндіруге мүмкіндік беріледі. Дауыс бермеудің қабылданатын себептеріне ауру, сайлау күні шетелде болу, діни сенім, түрмеде болу және т.б. жатады. «Мен ұмытып қалдым» деген жауап қабылдана алмайды. Достастық сайлау заңының 245-бабында сайлаушы дауыс бермеу себебін сұрағанда және діни сенімін білдірсе, бұл мәлімдеме ешқандай қосымша шараларсыз түпкілікті деп есептеледі. Дәстүр бойынша сайлаушылар сайлауға қатысу үшін сайлау тізімі жабылудан кейін тіркеле алмайтын. 2004 жылы Говард үкіметі сот актілері шығарылған күні сағат 20:00-ден кейін тіркеуге тыйым салатын заң қабылдады. Бұл сайлау жарияланғаннан кейін 10 күнге дейін созылуы мүмкін. Бұл заңнама кейбір австралиялықтар тарапынан даулы деп танылды, олар бұл заң алғаш рет дауыс беретін немесе тіркеуін жаңартуды ұмытып қалған сайлаушыларды сайлау құқығынан айырады деп мәлімдеді. Заң 2010 жылғы федералдық сайлау алдында адвокаттық тобы GetUp! Жоғары соттан бұл өзгерістер конституцияға қайшы екендігі туралы шешім шығарғаннан кейін күшін жойды. 16 және 17 жастағылар уақытша тіркеле алады және 18 жасқа толғанда дауыс бере алады.