Кіріспе

Боливияның 48-ші президенті Альфредо Овандо Кандия (6 сәуір 1918 - 24 қаңтар 1982) Боливия әуе күштерінің қолбасшысы және елші болған. Ол Боливияның 48-ші президенті қызметін екі рет, бірақ қатарынан емес атқарды: алғаш 1965-1966 жылдары Рене Барриентоспен бірлесіп, содан кейін 1969-1970 жылдары де-факто президент болып.

Алғашқы жылдар

Овандо Испанияның Экстремадура және Италияның Пьемонт аймақтарынан келген иммигранттар отбасында, жоғарғы орта тапқа жататын отбасында дүниеге келді. Ол 1930 жылдардың басында Парагвайға қарсы Чако соғысында қызмет еткен кезде ұзақ әскери мансабын бастады. Алғашқыда саяси көзқарасы белгісіз болған ол, 1952 жылғы революциядан кейін қайта құрылған Боливия Қарулы Күштерін басқаруға таңдалды, бұл революция реформаторлық Ұлттық-революциялық қозғалыс партиясын (МНР) билікке келтірді. Овандо МНР билігінің алғашқы жылдарында жеңілген боливиялық армияның салыстырмалы қиын жағдайында, бюджетінің қысқартылуы мен беделінің төмендеуіне куә болды. 1960 жылдардың басында президент Виктор Паз Эстенссоро билік еліталары арасындағы саяси жіктердің күшеюіне байланысты әскерилерге көбірек сене бастады. Осы жаңарудағы маңызды фактор – АҚШ тарапынан әскерді жаңғырту және оларды саяси рөлге дайындауға жасалған қысым болды: Куба үлгісіндегі коммунистік көтерілістермен күресу.

1964 жылғы төңкеріс және тең президенттік

1964 жылы Паз Эстенссоро қайта сайлануға мүмкіндік беру үшін Конституцияға өзгерістер енгізгенде (Боливия саясатындағы жеке тұлғаға бағытталған жүйеде бұл кеңінен сынға алынған қадам болды), генерал Овандо, вице-президент және бұрынғы Әуе күштерінің басшысы Рене Барриентоспен бірге Пазды биліктен құлатты. Олар 1966 жылдың қаңтарына дейін бірлесіп билік жүргізді (кейде "Қосар Президенттік" деп аталды), содан кейін Барриентос кандидат ретінде тіркелу үшін отставкаға кетті. Осыдан кейін Овандо жалғыз Президент болып, елді сайлауға дайындады, нәтижесінде халықтың сүйіктісі Барриентос жеңіске жетті. 1966 жылдың тамызында жаңа президент қызметке кіріскеннен кейін Овандо Боливия Әуе күштерінің командирі лауазымына қайта оралды.

Қарулы күштердің қолбасшысы және президент қызметін күтуші, 1966-1969 жылдар

Каризматик емес, бірақ жанкешті Овандо уақытын күтіп, 1970 жылы Барриентостың өкілеттігі аяқталғаннан кейін сайлауға түсуге, мүмкін, келе жатқан әкімшіліктен сайлауда "көмек" алуға үміттенеді. Бірақ көп ұзамай Овандо мен президент арасында, әсіресе 1967 жылғы маусымда Сигло XX кенішіндегі кеншілердің қырғыны және 1968 жылғы Аргедас ісіне байланысты маңызды даулар туды. 1967 жылдың басында Аргентина-Куба революционері Эрнесто "Че" Гевара басқаратын партизандық күш Боливияның оңтүстік-батысында табылды. АҚШ-тың ЦРУ басқаруымен американдық әскерилер халықтық көтерілісті басып жаншығанмен, Гевара 1967 жылғы қазан айында тұтқындалып, атылды. Бұл оқиға 1968 жылы жарияланған үлкен дау-жанжалға әкеп соқты. Сол жылы Барриентостың жақын досы және Ішкі істер министрі Антонио Аргедас тұтқындалған Че Гевараның күнделігімен бірге жоғалып кетті, ол көп ұзамай Гаванада пайда болды. Шетелде Аргедас өзінің құпия марксистік жақтас екенін мойындап, Барриентосты және оның көптеген көмекшілерін ЦРУ жалақысымен қамтылғандар деп айыптады. Бұл оқиға АҚШ Әскери мектебінің (SOA) түлегі Барриентосты АҚШ-тың бақылауындағы марионетка ретінде көрсетіп, Овандоны 1970 жылғы сайлауды ойда жүргізіп, президенттен алшақтауға итермеледі. (АҚШ-тың SOA-сы Латын Америкасының көптеген диктаторларын және өлім отрядтарын қарсы көтеріліс тактикасымен, сондай-ақ азаптау және жоғалу әдістерімен оқытқандығы мәлім). Алайда, уайымдар артық болды, өйткені Барриентос 1969 жылғы 27 сәуірде қайғылы тікұшақ апатында қаза тапты. Оның вице-президенті, көңілсіз христиан-демократ саясаткері Луис Адольфо Силес Конституцияға сәйкес көп ұзамай президент болып ант берді. Силес пен Овандоның жағдайы нашар болғандықтан, Силес Ла-Пастың танымал мэрі Армандо Эскобарды, қазіргі уақытта мақталып жүрген Барриентостың нағыз мұрагері ретінде қолдады, бұл Овандоның мұқият жоспарланған жоспарларын бұзу қаупін тудырды. Сонымен қатар, Овандо саяси өзгеріске ұшырап, 1960 жылдардың соңындағы идеологиялық тұрғыдан шиеленіскен атмосферада президенттік лауазымға ие болу үшін солға қарай жылжуы керек деген қорытындыға келді. Ол жоспарлаған өзгерістерді қарсы конгресс бар болғанда жүзеге асыру қиын болар еді. Осы себептерге байланысты Овандо сайлауды күтпеуге шешім қабылдады (оны жеңіп шығуына ешкім кепілдік бере алмады, өйткені танымал Эскобар үміткер болып бақты) және 1969 жылғы 26 қыркүйекте Силесті құлатқан төңкеріс жасады.

1969-1970 жылдардағы Овандо диктатурасы

Овандоның қысқа (13 айлық) диктатурасы қиын болды және саяси зорлық-зомбылықпен сипатталды. Ол билікке келгеннен кейін, боливиялықтардың басым көпшілігінің нашар өмір жағдайын жақсартуға бағытталған түбегейлі өзгерістерді қолдайтынын жариялады. Осы мақсатта ол АҚШ-та тіркелген Gulf Oil Corporation компаниясының Боливиядағы активтерін ұлттандырды және танымал солшыл зиялыларды өз кабинетіне шақырды. Овандо сондай-ақ Латын Америкасында кең таралған басқа да «солшыл әскери» режимдер ұстанған принциптерге саяси адалдығын білдірді, олардың ішінде Перудің Хуан Веласко және Панаманың Омар Торрихос режимдері ең бастылары болды. Овандоның популистік ұстанымы Боливия армиясының консервативті өкілдерін таң қалдырды және еңбекшілер мен студенттер сияқты солшыл күштердің күшейіп келе жатқан наразылығын толыққанды қанағаттандыра алмады. Соған қоса, армия (оның атынан әрекет еткен) поляризацияланды, кейбір бөлімдер президентті қолдап, тіпті одан да солға қарай бұрылуға шақырды (генерал Хуан Хосе Торрес), ал басқалары Овандоны сынап, консервативті, антикоммунистік және АҚШ-қа жақын тұруды ұсынды (генерал Рохелио Миранда). 1970 жылдың маусым айында Ла-Паз маңындағы жазықтарда жаңа марксистік партизандық қозғалыс пайда болды, оның құрамына негізінен заңсыз деп жарияланған Ejército de Liberación Nacional (Ұлттық азаттық армиясы, немесе ELN) тобына жататын Боливия университеттерінің студенттері кірді. Жаңа партизандық көтеріліс оңай басылды, бірақ Овандоның реакциясы тартымсыз және әлсіз болды. Мысалы, ол 1967 жылы «бас тікенекке ілу» туралы шақырған Барриентосқа қарастырарлықтай, күресін тоқтатқан партизандарға кең қауіпсіздік кепілдігін ұсынды. Оңшыл күштердің шыдауы жетті.

1970 жылғы қазан төңкерісі мен зейнеткерлік демалысы

1970 жылы 6 қазанда Боливия әскери қолбасшыларының хунтасы үкіметке қарсы төңкеріс жасады. Бірақ әскери күштер екіге бөлініп, теңдей күш көрсетті. Әртүрлі ірі қалалардың көшелерінде көп қан төгілді, гарнизондар әрбір тараптың атынан бірімен бірі соғысты. Ақырында президент Овандо барлық үміт үзілді деп санап, шетелдік елшілікке пана сұрады. Бірақ солшыл әскери күштер генерал Хуан Хосе Торрестің белсенді басшылығымен қайтадан күш алып, жеңіске жетті. Ұрыстан жылдам бас тартқанына қынжылған және 13 айлық қиын қызметтен шаршаған Овандо президенттік лауазымды досы генерал Торреске тапсыруға келісті. Торрес ант берді және Овандоны Испаниядағы Боливия елшісі етіп тағайындады. Овандо 1978 жылға дейін Мадридте тұрды, содан кейін Боливияға оралды. Өмірінің соңғы жылдарында ол бұрынғы президент Эрнан Силес басқаратын прогрессивті UDP альянсын қолдады, бірақ басқа жағдайда саяси өмірге қатыспады. Ол 1982 жылдың 4 қаңтарында Ла-Пазда 63 жасында қайтыс болды. Оның әйелі 2014 жылы қайтыс болды.