Кіріспе
Боливияның 51-ші президенті Уго Бансер Суарес (10 мамыр 1926 – 5 мамыр 2002) – боливиялық саясаткер және әскери шенеунік, Боливияның 51-ші президенті болған. Ол Боливия президенттігін екі рет атқарды: 1971 жылдан 1978 жылға дейін әскери диктатор ретінде, ал 1997 жылдан 2001 жылға дейін демократиялық жолмен сайланған президент ретінде. Бансер социалистік президент Хуан Хосе Торреске қарсы жасалған төңкеріс арқылы билікке келді және 1971-1978 жылдар аралығындағы диктатура кезінде еңбек ұйымдарының жетекшілерін, дін қызметкерлерін, халықтың аборигендерін және студенттерді жақтады. «Банзерато» деп аталған осы кезеңде мыңдаған боливиялықтар шетелге саяси баспана іздеуге мәжбүр болды, тұтқындалды, азапталды немесе қаза тапты. Хуан Переда бастаған төңкеріс салдарынан биліктен кеткеніне қарамастан, Бансер боливиялық саясатта ықпалды тұлға болып қала берді және бірнеше рет сайлау арқылы президенттікке үміткер болды. 1997 жылы ол халықтың 22,26% дауысымен жеңіске жетті. Конституциялық мерзімінде Бансер президенттік өкілеттіктің мерзімін төрт жылдан бес жылға дейін ұзартты және 2000 жылы Кочабамба су соғысына төрағалық етті. Ол бірнеше азаматтық құқықтарды шектеген және наразылар мен құқық қорғау органдары арасында зорлық-зомбылыққа әкеп соққан қоршау жағдайын жариялады. Өкпедегі қатерлі ісік анықталғаннан кейін Бансер 2001 жылы отставкаға кетті, ал оның орнын вице-президент Хорхе Кирога басты.
Hugo Banzer Suárez (ˈuɣo ˈβanseɾ ˈswaɾes; 10 May 1926 – 5 May 2002) was a Bolivian politician and military officer who served as the 51st president of Bolivia. He held the Bolivian presidency twice: from 1971 to 1978 as a military dictator; and then again from 1997 to 2001, as a democratically elected president. Banzer rose to power via a coup d'état against socialist president Juan José Torres and repressed labor leaders, clergymen, indigenous people, and students during his 1971–1978 dictatorship. Several thousand Bolivians were either forced to seek asylum in foreign countries, arrested, tortured, or killed during this period, known as the Banzerato. After Banzer's removal via a coup led by Juan Pereda, he remained an influential figure in Bolivian politics and would run for election to the presidency via the ballot box on several occasions, eventually succeeding in 1997 via a narrow plurality of 22.26% of the popular vote. During Banzer's constitutional term, he extended presidential term limits from four years to five and presided over the Cochabamba Water War, declaring a state of siege in 2000 that suspended several civil liberties and lead to violent clashes between demonstrators and law enforcement. After being diagnosed with lung cancer, Banzer resigned in 2001 and was succeeded by Vice President Jorge Quiroga.
Әскери және идеологиялық құрылым
Банзер Санта-Крус департаментінің ауылдық жазықтарында дүниеге келген. Ол Боливия, Аргентина, Бразилия және АҚШ-тағы әскери мектептерде оқыды, соның ішінде Техас штатындағы Форт-Худтағы бронекавалерия мектебінде. Америка мектебінде моторлы офицерлер курсын бітірді. Ол неміс иммигранты Георг Банцер Шеветерингтің ұрпағы еді. Банзер 1961 жылы полковник шеніне көтерілді, ал үш жылдан кейін генерал Рене Барриентостың үкіметінде Білім және мәдениет министрлігінің басшысы болып тағайындалды, ол оның жеке досы болған. Банзер саясатқа көбірек араласып, Боливия армиясының оңшыл қанатына қосылды. Ол сонымен қатар әскери академияның және полковник Гуальберто Вильярроэль атындағы әскери мектебінің директоры болып тағайындалды.
Сюжеттік (1970-1971)
1970 жылы президент Хуан Хосе Торрес елді солшыл бағытқа қарай бастап кетті, бұл Боливиядағы консервативті антикоммунистік топтардың наразылығын және сенімсіздігін тудырды, ең бастысы – Никсон әкімшілігінің ықпалына түсті. Ол «Халық Ассамблеясын» (Asamblea del Pueblo) шақырды, онда қоғамның нақты «пролетарлық» топтарының өкілдері (кеншілер, кәсіподақталған мұғалімдер, студенттер, шаруалар) қатысты. Ассамблея парламенттік өкілеттіктердің барлығына ие болды, бірақ үкіметке қарсы консерваторлар оны «виртуалды кеңестер» жиыны деп атады. Торрес сондай-ақ, еңбек ардагері Хуан Лечинге Боливия жұмысшылар одағының (Central Obrera Boliviana/COB) төрағасы лауазымына оралуға рұқсат берді. Бұл шаралар, Овандоның бұрын Gulf Oil компаниясының мүлігін ұлттандыруымен бірге, оның қарсыластарын – әсіресе Банзерді және оның АҚШ қолдаушыларын одан да күйдірді. 1971 жылдың басында Боливия әскерінің бір тобы жаңа президентті құлатуға әрекеттенді, бірақ сәтсіз болды. Содан кейін Банзер Аргентинаға қашып кетті, бірақ президенттікке деген ұмтылысын тастамады.
1978 жылғы демократиялық ашылу және құлату
Картер әкімшілігінің қысымы Банзерді 1978 жылы мұқият реттелген "демократиялық ашылуды" бастауға мәжбүр етті. Шектелген кешірім жарияланды және ел демократиялық сайлауға дайындық жүргізді. Боливия конституциясы сол кезде қазіргі президенттің тікелей қайта сайлануына рұқсат бермегендіктен, Банзер бастапқыда генерал Хуан Переданы үкіметтің үміткері ретінде жақтады. Переданың үкімет "көмегімен" сайлауда жеңіске жететіні, төрт жыл билік жүргізетіні, содан кейін Банзердің бейнесін жақсартып, азаматтық саясатқа өтуіне уақыт беріліп, конституциялық президент ретінде қайта оралатыны күтілді. Бірақ сайлау уақытына дейін бұрынғы президент Эрнан Силестің басқаратын солшыл коалициясының үлкен беделін жасыру мүмкін болмады. Дегенмен, 9 шілдедегі сайлауда бұрмалаушылықтар орын алды. Ресми нәтижелер бойынша Переда Силестен әлдеқайда озып кетті, тіпті президенттікке тікелей жеңіске жетіп, бірнеше мың дауыспен қанағаттанды. Алайда, үлкен қарсылық акциялары елді тоқтатты, ал тәуелсіз ұйымдардың мәлімдемесіне сәйкес, барлық шығу сауалнамалары Силестің жеңіске жеткенін көрсетті. Кейіннен белгілі болғандай, тіркелген сайлаушылардың жалпы санынан 200 мыңға жуық артық дауыс берілген. Бұрмалаушылықтардың дәлелдері тым көп болғандықтан, Банзер сайлау сотынан сайлауды жоюды талап етті. Ол сайлаудағы алаяқтықты айыптап, оны Переда мен оның қолдаушыларына таңды. Бір-екі жыл ішінде жаңа сайлау өткізілетінін мәлімдеді. Алайда, Переда мен басқа офицерлер Банзердің оларды жеке саяси мақсаттары үшін пайдаланғанын сезді. Олар 21 шілдеде Банзерді төңкеріс арқылы құлатты. Переда Банзерді алаяқтық жасағаны үшін кінәлады және болашақта сайлау өткізуге уәде берді, бірақ нақты мерзімін көрсетпеді. Бірақ Переданың өзі 1978 жылдың қараша айында демократиялық көзқарасты генерал Дэвид Падилья басқаратын офицерлер тобымен құлатылды. Соңғы айлардағы оқиғалардан ұялған және Переданың жаңа сайлауды өткізуге ниеттенбегенін күдіктенген Падилья азаматтық билікке оралу күнін нақты белгіледі.
Азаматтық саяси көшбасшы
Бэнзер биліктен кеткеннен кейін өзінің басшылығымен консервативті топтарды өзіне тартқан үлкен ұйым – ADN партиясын құрды. Банзер 1979 және 1980 жылдары сайлауға қатысып, екі жағдайда да үшінші орынға ие болды. 1979 жылғы сайлау қорытындысыз қалды, өйткені ешбір кандидат қажетті 50% дауыс жинамады, сондықтан президентті анықтау Конгресске жүктелді. Егер 1980 жылдың 17 шілдесінде төңкеріс болмағанда, заң шығарушы орган Силесті таңдап алған болар еді. Әскерилердің беделі 1980–1982 жылдардағы диктатураның шектен шығуларынан қатты зақымдалғандықтан, 1980 жылғы сайлау нәтижелерін қабылдап, сол жылы сайланған Конгрессті қайта шақыру туралы шешім қабылданды. Бұл орган Силесті президент етіп сайлады. Банзер 1982 жылдан 1985 жылға дейін созылған Силес үкіметінің қатал қарсыласы болды, бірақ 1985 жылы Виктор Паз Эстенссоро президент болып сайланғанда (конгресс арқылы, тікелей сайлау үшін қажетті 50% дауысқа қол жеткізу мүмкін болмағандықтан) келісімшілдікке көшті. Шындығында, Банзердің партиясы Паз жүзеге асырған ең маңызды неолибералдық экономикалық реформалардың авторлығын мәлімдеді. Бұл реформалар қарқынды гиперинфляцияны тоқтату, еңбек одақтарының ықпалын басу және жалпы алғанда экономиканы мемлекеттік бақылаудан азайту мақсатында жасалды. Банзер 1989 жылғы сайлауда МНР-дің Гонсало Санчес де Лозададан шамалы қалып, солшыл «Жаңа революциялық қозғалыстың» Хайме Паз Заморадан алда екінші орын алды. 1989 жылғы сайлауға дейін Банзер мен Пас Замора саяси жау болған, бірақ МНР-ге деген ортақ наразылықтары оларды келісімге келтірді. Банзер және АДН Паз Замораның болашақ сайлауда Банзерді қолдауға уәде беруі үшін, Паз Замораның президент болуына конгресте дауыс беруге келісті. Бірақ Банзер мен Кирога арасындағы қарым-қатынас көп ұзамай бұзылып, үкіметте жиі дау-жанжал туғызды. Банзер 2000 жылы Боливияның үшінші ірі қаласы Кочабамбадағы су шаруашылығын жекешелендіруге байланысты туған Кочабамба су соғысы кезінде президент болды. 1999 жылы Дүниежүзілік банк «Кочабамбадағы су бағасының өсуін жеңілдету үшін ешқандай субсидия берілмеуі керек» деп мәлімдеді. Алайда сол жылы Кочабомбада су келісімшарты Бехтельдің (АҚШ компаниясы) еншілес компаниясы – Aguas del Tunari компаниясына 2,5 миллиард долларға берілді, бұл компания жалғыз үміткер болды. Historic басылымында жазылғандай, «Федералды конгресс бұл шешімді жергілікті халықтың және олардың дербестігінің пікірін ескермей қабылдады». Келісімшартқа қол қойылғаннан кейін бір ай өткен соң Bechtel су бағасын 60%-дан астамға көтерді. Жергілікті тұрғындар жаңбыр суын да жинауға мүмкіндік болмады, өйткені жаңбыр суына құқық та компанияға берілді. 2000 жылдың қаңтарында Боливияда суды жекешелендіруге қарсы наразылықтар басталды. Полиция мен наразылардың қақтығысы зорлық-зомбылыққа әкеп соқты. Содан кейін Банзер «төтенше жағдай» жариялады. Су шаруашылығын басқару құқығын сатып алған консорциумның лауазымды тұлғалары қауіпсіздіктеріне кепілдік берілмейтінін естігеннен кейін қашып кетті, ал Банзер үкіметі 2000 жылдың сәуір айында олар жобадан бас тартқанын мәлімдеді. Оның орнына вице-президент Хорхе Кирога келді.
Өлім
Банзер 2002 жылдың 5 мамырында Санта-Крус-де-ла-Сьеррадағы медициналық клиникада өкпе рагынан 75 жасында қайтыс болды, 76 жасқа толуына бес күн қалғанда және оның президенттік мерзімінің бірінші кезегі аяқталуына шамамен екі ай бұрын. Оның денесі Санта-Крустағы Бас зиратқа жерленді.