Кіріспе

Боливиялық заңгер, экономист және саясаткер (1882–1938)

Хосе Луис Техада Сорзано (12 қаңтар 1882 – 4 қазан 1938) – 1934-1936 жылдар аралығында Боливияның 34-ші президенті болған боливиялық заңгер, экономист және саясаткер. Либералдық партияның мүшесі болған соңғы президент Техада Сорзано бұрын 1931-1934 жылдар аралығында Боливияның 23-ші вице-президенті қызметін атқарған.

Ерте өмір

Хосе Луис Техада Сорсано 1882 жылдың 12 қаңтарында Ла-Пас қаласында Наполеон Техада Гусман мен Жозефа Руис де Сорсано Мендоса отбасында дүниеге келді. Ол бастауыш білімін Сан-Каликсто иезуит мектебінде аяқтады.

Футбол мансабы

1901 жылдың соңында Техада Сорзано, Боливия Рейнджерс клубының құрылуына бастама берген студенттер тобының ішінде болды. Бастапқы құрам толығымен жергілікті ойыншылардан тұрды және он бес футболшыдан құралды: Хумберто Куэнка, Мануэль Эстрада, Лизандро Вильянуэва, Дэвид Медейрос, Карлос Фарфан, Виктор де ла Пенья, Хосе Луис Техада Сорсано, Мигель Ларрабуре, Карлос Бустиллос, Макс де ла Вега, Оскар Нуньес дель Прадо, Мигель Соларес, Аугусто Кусиканки, Луис Майдана және Хулио Зуасу Куэнка. 1903 жылдың 20 желтоқсанында Техада Сорзано Боливия Рейнджерс клубының президенті ретінде Ла-Пас ФК-мен ойынға қатысты. Рейнджерс 2:0 есебімен жеңіске жетті, осыған орай El Comercio de Bolivia газетінен диплом алды. Бірнеше жыл өткен соң, ол және оның бұрынғы командаластары тағы бір студенттік жобаға қатысып, Ла-Паздағы тарихи Thunder Football Club-ты құрды. 1905 жылдың қыркүйегінде Thunder клубы Ла-Пас облысының әкімшілігі тарапынан Боливия тарихындағы алғашқы облыстар аралық футбол матчында Оруро Рояль клубына қарсы облыстың намысын қорғау үшін таңдалды. Бұл матч Оруро-Вьяча темір жолының салынысы мен ашылуын тойлау мақсатында өткізілді.

Саяси мансап

Үкімет Palabras Libres-ті қудалағанына қарамастан, Техада Сорзано өмір бойы Либералдық партияның мүшесі болды, либералдық идеяларды жаңғыртуға ұмтылды және азаматтардың мүддесіне қарсы келетін тау-кен олигархиясының артық әрекеттерін сынады. Заңгер мамандығы бойынша білімі бар ол өте ерте жасынан саясатқа қатысты және 1914 жылы Ұлттық конгресске депутат болып сайланды. 1919 жылдың 21 наурызында президент Хосе Гутьеррес Гера оны Қаржы министрі етіп тағайындады, ол сол жылдың қазан айына дейін осы лауазымда қызмет етті.

1931 жылғы жалпы сайлау

1931 жылы әскерилер Эрнандо Силес Рейестің отставкасына байланысты жаңа сайлау жариялады. Оппозицияны құраған Либералдық және Нағыз Республикалық партиялар бірыңғай коалиция құруға келісіп, Даниель Саламанканы Нағыз Республикалық партиясынан президенттікке кандидат етіп, ал Хосе Луис Техада Сорзаноны оның Либералдық партиядан вице-президенттікке кандидат етіп ұсынды. Екеуі қарсы кандидат болмаған сайлауда 100% дауыс алып, 1931 жылдың 5 наурызында қызметке кірісті.

Вице-президент (1931-1934 жж.)

1932 жылдың 17 маусымындағы Жоғарғы Жарлықпен президент Саламанка Боливия Ұлттық Олимпиада Комитетін құрды. Вице-президент Техада Сорзано, Чако соғысының басталуы жаңа мекеменің қызметін кейінге жылдырғанымен, ұйымның бірінші президенті болып тағайындалды. Вице-президенттікке көп араласпаған, денелі Техада барлық мәселелерде Саламанкаға бағынды және вице-президенттік қызметін атқару кезінде өзін ерекше көзге шығармады. Либералдардың нақты басшысы жетпіс жастағы, екі рет сайланған бұрынғы президент Исмаэль Монтес болғандықтан (ол 1933 жылы қайтыс болды), ол тіпті партия ішінде де "екінші адам" сияқты көрінді. Бірақ, президент Саламанка 1934 жылдың 27 қарашасында әскер тарапынан, соғысты жүргізу мәселесіндегі жоғары командамен ұзақ жылдар бойы жиналған келіспеушіліктердің нәтижесінде күрт қызметтен алынғанда жағдай өзгере бастады. Әскер түрлі себептермен демократиялық сыртқы көріністі сақтап, билікті өз қолына алуды уақытша тоқтатты және Саламанка отставкаға кеткеннен кейін Техада президент болды. Әскерилер Техаданың президенттікке келуіне оның Саламанкаға қарағанда жоғары команданың тілектеріне көбірек мойынсұнып, ыңғайлы болатынын түсініп келіскенін айтуға болады. Осылай да болды.

Президент (1934-1936 жж.)

Техада президент болған соң, либералдар 14 жылдан кейін алғаш рет билікке оралды. Техада бірден Конгресте Боливияға ауыр соққы келтірген соғысты аяқтау үшін өкілеттігін бір жылға ұзартуды ұйымдастырды. Соғыстың соңына қарай аз ғана жетістіктер (көбінесе қорғаныс сипатында) 1935 жылғы маусымда атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілген кезде Парагвайдың даулы аймақтың көп бөлігін бақылауына кедергі келтірмеді. Дегенмен, боливиялық әскери және саяси жетекшілер ағымдағы жағдайды ескере отырып, болашақта жақсы шарттарға қол жеткізу мүмкін емес деген шешімге келді. Соңында, соңғы бейбіт шарты бойынша Чаконың көп бөлігі Парагвайға берілді, бұл Боливияның аумағын айтарлықтай қысқартты. Барлық ниеттеріне қарамастан, Техаданы боливиялық әскери жетекшілер бастан-ақ ұнатпаған сияқты. Ол Боливияны жауапсыз демагогиясымен соғысқа бастап кеткен саяси элитаның бір бөлігі деп есептелді (мысалы, Саламанканың Боливияның «Чакода тұғырлы тұруы» қажеттігі туралы талабы және даулы аймақта Парагваймен тікелей бәсекелесе отырып, көбірек бекіністер салу туралы бұйрықтары), содан кейін қақтығысты жеңу үшін қажетті материалдық қолдау көрсетуден бас тартты. Олар Парагвайдың, тіпті Боливиядан да кедей және кішірек болғандықтан, одан да нашар жабдықталғанын түсіндіре алмады, бірақ олар жақсы тактика мен жоғары басшылық арқасында шайқас алаңында жеңіске жетті. Осыған байланысты Боливияның жеңілісіне байланысты екі түсінік пайда болды: біреуі, маңызды азаматтық саяси элиталар (бірақ президент Техада емес) қолдаған, барлық кінәні жеке амбицияларын арттыруға құштар және тіпті Республика Президентін құлатуға дайын тәртіпсіз, жеке бағынышты боливиялық командирлерге жатқызды (1934 жылы болғандай), соғысты жүргізуде барлық күшін жұмсаудың орнына. Екінші түсінік, жеңілген қарулы күштерден шыққан (құлдырауды қалайда түсіндіруге тиіс болғандықтан), саясатшылар қарапайым, адал сарбаздарды соғысқа асығып алып, содан кейін жеңіске жету үшін лайықты жабдықтап бермегенін айтты. Екеуінің ішінде соңғысы халыққа көбірек ұнады және Техадаға деген ашуарлық сезім күшейді. Сонымен қатар, Техада ұзақ соғыс салдарынан нашарлаған ауыр экономикалық қиындықтармен де күресіп жатты. Бұған қоса, ол қақтығыс кезінде АҚШ-та орналасқан Standard Oil Corporation-ның рөліне байланысты дағдарысқа тап болды. Ең болмағанда, Standard соғыстың ең қиын сәттерінде Боливияға көмектесуден бас тартты, ал ең жаман жағдайда Боливия үкіметінің қалауына және мүддесіне қайшы келетін заңсыз әрекеттерге кінәлі болды. Екі мәселені де шеше алмаған Техада, боливиялық әскерилердің наразы жас офицерлеріне Конституциялық тәртіпті құлатып, билікке келуге қажетті сылтау берді. Бұл оларға боливиялық қарулы күштердің беделін «тазалауға» және соғысты формадағы адамдар емес, саясатшылар жеңіп шықты деген мифті одан әрі таратуға мүмкіндік берді. Осылайша Техада майор Герман Буш бастаған және 1936 жылғы 22 мамырда полковник Давид Тороны Боливияның де-факто президенті етіп тағайындаған төңкеріс нәтижесінде қызметтен алынды.

Өлім

Техада елден қуылғаннан кейін, 2 жыл өткен соң, 1938 жылғы 4 қазанда Чилидің Арика қаласында қайтыс болды.