Махаман Оусман: Нигердің тұңғыш демократиялық сайланған президенті

Кіріспе

Махаман Усман (20 қаңтар 1950 жылы туған) – Нигер саяси қайраткері. 43 жасында Нигердің төртінші президенті болып сайланған ол Африкадағы ең жас сайланған президент. Ол сондай-ақ өз елінің демократиялық жолмен сайланған алғашқы президенті, 1993 жылдың 16 сәуірінен бастап 1996 жылдың 27 қаңтарындағы әскери төңкеріспен құлатылғанға дейін қызмет еткен. Құлатылғаннан бері ол барлық сайлауда президенттікке кандидат болып қатысып келеді және 1999 жылдың желтоқсанынан 2009 жылдың мамырына дейін Ұлттық Ассамблея төрағасы болды. 2020 жылдың сәуір айынан бері ол қазіргі уақытта оппозициядағы ірі саяси партия – Демократиялық және Республикалық Жаңару (ДРЖ Тшанджи) төрағасы. ДРЖ Тшанджи 2018 жылдың 16 желтоқсанында Махаман Усманның тағы бір саяси құралы – MNRD Hankuriмен одақ құрды.

1993 жылғы президенттік сайлау

CDS партиясының үміткері Усман 1993 жылғы 27 ақпанда өткен президенттік сайлауда қатысты. Ол 26,59% дауыс алып, Ұлттық қоғамды дамыту қозғалысы (MNSD) өкілі Танджа Мамадудан кейін екінші орынды иеленді. Алайда, «Өзгерістер күштерінің альянсы» (AFC) деп белгілі партиялар коалициясының қолдауымен Усман 27 наурызда өткен екінші турда президенттікке жеңіп, 54,42% дауыс жинады.

Төрағалық

Османның екінші мерзімінде, құрамында Османның партиясы бар AFC парламентте көпшілікке ие болды. Алайда, 1993 жылдың қыркүйегінде Осман премьер-министрдің өкілеттіктерін шектеу туралы жарлық шығарды. Осыдан кейін премьер-министр Махамаду Иссуфу отставкаға кетті, ал оның партиясы – Нигер демократия және социализм партиясы (PNDS) үкіметтік коалициядан шықты. Бұл коалицияны парламенттік көпшіліксіз қалдырды. Осман өзінің CDS одақтасы Сулей Абдулайеді премьер-министр етіп тағайындады, бірақ парламент Абдулайеге сенімсіздік білдірді. Соның салдарынан 1995 жылдың қаңтарында жаңа парламент сайлауы жарияланды. Сайлауда оппозиция жеңіске жетті, ол МНСД мен PNDS арасындағы жаңа одақтан құралды. Бұл Осман мен МНСД премьер-министрі Хама Амаду басқаратын үкімет арасындағы бірлескен өмірге алып келді. Бұл жағдай күшті бәсекелестікке және үкіметтік дағдарысқа әкелді. Сәуір айынан бастап Осман Министрлер Кеңесінің отырыстарына қатысудан бас тартты, бірақ Конституция бойынша оның қатысуы міндетті болды. Шілдеде Амаду мемлекеттік компаниялардың басшыларын алмастырды, бірақ Осман бұл шешімді кері қайтаруды қалады. Амаду сондай-ақ Министрлер Кеңесіне қатысты президенттік функцияларды өз мойнына алуға тырысты. Шиеленіс күшейе берді, Осман бір жыл өткен соң парламентті таратып, жаңа сайлау жариялауға ниетті екенін мәлімдеді (Конституция бұрынғы мерзімінен бұрын таратуға тыйым салады), бұл саяси жағдайдың тұрақсыздығымен қатар келді. Ақпан айында Осман, Амаду және Иссуфу телеарнада сөйлегенде, төңкерістің себебі саяси жүйенің кемшіліктері екенін айтты және жүйеде өзгерістер енгізуге шақырды. 1999 жылғы қазан айында Майнасараның қазасынан кейін өткен президент сайлауында Осман 22,51% дауыс жинап үшінші орынға ие болды. Ол екінші орын алған Иссуфутан аздап қалып, қарашада өткен екінші турға қатыса алмады. 1999 жылғы қарашадағы парламент сайлауында МНСД мен CDS одағы көпшілік мандат алды. Осман Зиндер сайлау округінен Ұлттық Ассамблеяға сайланды және 1999 жылдың 29 желтоқсанында Ұлттық Ассамблеяның төрағасы болып сайланды. Сонымен қатар, 2004 жылдың 15 қаңтарында ол Парламентаралық Одақтың (ПАҰ) Парламентарийлердің Адам Құқықтары жөніндегі Комитетінің төрағасы болып сайланды. 2004 жылғы қарашадағы президент сайлауында ол 17,4% дауыс жинап үшінші орын алды. Танджаның Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі референдум өткізу әрекетіне қарсылық білдіріп, CDS үкіметтен шықты. Осман CDS Конституцияны құрметтеуді қалайтынын және Танджаның "Конституциялық соттың шешіміне бағынуы керек" екенін мәлімдеді, ол референдумға қарсы шешім қабылдаған еді. Оппозицияда CDS 2009 жылғы тамыздағы Конституциялық референдумды және 2009 жылғы қазандағы парламент сайлауын бойкоттады. Оппозиция мен Танджа үкіметі арасындағы шиеленіс күшейгенде, билік Османды тұтқындауға ордер шығарды, сондай-ақ PNDS төрағасы Махамаду Иссуфу мен бұрынғы премьер-министр Хама Амадуға да тұтқындау ордерлері берілді. Сол кезде Осман Нигерден тыс жерде тұрып жатқан еді. 2009 жылдың 8 желтоқсанында Еуропалық Одақтың өкілдерімен болған келіссөздерден кейін премьер-министр Али Баджо Гамати оппозициямен диалогты жеңілдету үшін тұтқындау ордерлері тоқтатылғанын мәлімдеді. 10 желтоқсанда Осман бұл қадамды қолдайтынын айтты, бірақ үкімет саяси тұтқындар деп атағандарды босатуы қажет екенін де қосты. Алайда, екі аптадан кейін тұтқындау ордерлері қайтадан күшіне енді, бұл одан әрі диалог жүргізу үмітін азайтты. Үкімет Осман мен басқа да оппозициялық көшбасшылар Нигерге кірсе, тұтқындалатынын ескертті. Танджа 2010 жылдың 18 ақпанында әскери төңкеріс салдарынан құлатылды. Бұл Османға Нигерге тұтқындалмай оралуға мүмкіндік берді, ол 2010 жылдың 24 наурызында Абужадан келген рейсте "жайлы оралып" келді. Осман 2011 жылғы ақпан айындағы сайлауда CDS президенттік үміткері болып қайтадан тағайындалды. Ол президенттікке оралуға тағы да үміттенді, бірақ бұл жолы 8,2% дауыспен төртінші орын алды. 2016 жылғы президент сайлауында Осман 6,2% дауыспен төртінші орын алды. 2020-21 жылғы сайлауда ол екінші турға өтті, бірақ Мохамед Базумға 44,3% дауыспен жеңілді.

During the second part of Ousmane's term, the AFC, which included Ousmane's party, held a parliamentary majority. In September 1993, however, Ousmane issued a decree that reduced the powers of the prime minister; the resignation of prime minister Mahamadou Issoufou soon followed, along with the withdrawal of his party, the Nigerien Party for Democracy and Socialism (PNDS), from the governing coalition. This left the coalition without a parliamentary majority; despite this, Ousmane appointed his CDS ally Souley Abdoulaye as prime minister, but the parliament quickly passed a vote of no confidence against Abdoulaye. Consequently, new parliamentary elections were called for January 1995. These elections resulted in a victory for the opposition, composed of a new alliance between the MNSD and the PNDS, and forced cohabitation between Ousmane and a government headed by MNSD Prime Minister Hama Amadou. This resulted in sharp rivalry and government deadlock; beginning in April, Ousmane refused to attend meetings of the Council of Ministers although he was constitutionally required to do so, and in July Amadou replaced the heads of state owned companies, a move which Ousmane wanted to be reversed. Amadou also tried to assume the presidential role with regard to the Council of Ministers. Tensions continued to escalate, and Ousmane made clear his intention to dissolve the parliament and call new elections after the passing of one year (he was constitutionally prohibited from doing so sooner). pointing to the disordered political situation as justification. In February, Ousmane was put on television, along with Amadou and Issoufou, to express the view that flaws in the operation of the political system were the cause of the coup, and to call for changes in the system. Ousmane took third place, with 22.51% of the vote, in the October 1999 presidential election, which occurred after the assassination of Maïnassara; he placed slightly behind second place finisher Issoufou and therefore did not participate in the run off held in November. The November 1999 parliamentary election gave a majority to an alliance of Tandja's MNSD and Ousmane's CDS. Ousmane was elected to the National Assembly from Zinder constituency, and on 29 December 1999, he was elected President of the National Assembly. He was also elected as the President of the Committee on the Human Rights of Parliamentarians of the Inter Parliamentary Union (IPU) on 15 January 2004. He took third place in the November 2004 presidential election, receiving 17.4% of the vote. Objecting to Tandja's efforts to call a referendum on a constitutional change that could allow him to continue as President, the CDS left the government in June 2009. Ousmane stressed that the CDS wanted the constitution to be respected and that Tandja "must submit himself to the decision of the Constitutional Court", which had ruled against the referendum. In opposition, the CDS participated in an opposition boycott of the August 2009 constitutional referendum as well as the October 2009 parliamentary election. With the hostility between the opposition and the Tandja government deepening, the authorities issued a warrant for Ousmane's arrest; they also issued arrest warrants for PNDS President Mahamadou Issoufou and former Prime Minister Hama Amadou. Ousmane was living outside of Niger by that point. Following talks with officials from the European Union on 8 December 2009, Prime Minister Ali Badjo Gamatie announced that the arrest warrants were suspended to facilitate dialogue with the opposition. Ousmane said on 10 December that the move was encouraging, but that it was also necessary for the government to release those who he characterized as political prisoners. However, the arrest warrants were reactivated two weeks later, diminishing hopes for further dialogue. The government warned that Ousmane and the other opposition leaders would face arrest if they entered Niger. Tandja was ousted in a military coup on 18 February 2010. That made it possible for Ousmane to return to Niger without being arrested, and he "arrived discreetly" on a flight from Abuja on 24 March 2010. Ousmane was again chosen as the CDS presidential candidate for the February 2011 elections. He was unsuccessful in returning to the presidency again; this time coming in fourth place with 8.2% of the vote. In the 2016 presidential election, Ousmane again came fourth with 6.2% of the vote. In the 2020–21 election, he advanced to a runoff but lost to Mohamed Bazoum with 44.3% of the vote.