Джибути: Саяси жүйе мен тәуелсіздік тарихы

Кіріспе

Джибути саясаты президенттік өкілді демократиялық республика шеңберінде жүзеге асырылады, онда атқару билігі президент пен үкімет тарапынан іске асырылады. Заң шығару билігі Үкіметке де, Ұлттық Ассамблеяға да жүктелген. Саяси партиялар жүйесі мен заң шығарушы орган социалистік Халықтың прогрестік жиналысының ықпалында. 2010 жылдың сәуір айында жаңа конституциялық түзету бекітілді. Президент мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады және тікелей сайлау арқылы алты жылдық мерзімге сайланады. Үкіметке президент жетекшілік етеді, ол премьер-министрді және Министрлер кеңесін соңғысының ұсынысы бойынша тағайындайды. Сондай-ақ, 65 мүшеден тұратын депутаттар палатасы бар, онда өкілдер бес жылдық мерзімге халық сайлауы арқылы сайланады. Әкімшілік тұрғысынан ел бес облысқа және бір қалаға, сондай-ақ қосымша он бір ауданға бөлінген. Джибути Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Араб Лигасын қоса алғанда, түрлі халықаралық ұйымдардың құрамына да кіреді.

Тарих

1958 жылы, көршілес Сомалинің 1960 жылы тәуелсіздік алуы қарсаңында, Джибутиде Сомали Республикасына қосылу немесе Франциямен бірге қалу мәселесін шешу үшін референдум өтті. Референдум Франциямен байланысты сақтап қалу жағына бұрылды, бұл ішінара үлкен афар халқы мен тұрғын еуропалықтардың «иә» деп біріккен дауысына байланысты болды. Француздар референдум басталғанға дейін мыңдаған сомалилерді елден қуды. «Жоқ» деп дауыс бергендердің көп бөлігі Сомалидің бірігуіне ынталы болған, Үкімет Кеңесінің вице-президенті Махмуд Харби ұсынған біртұтас Сомали құру идеясын қолдаған сомалилер болды. Харби екі жылдан кейін ұшақ апатында қаза тапты. Дегенмен, референдум француз билігінің дауыс беруді бұрмалау әрекеттері туралы хабарлармен дағыды. Референдумнен кейін бұрынғы Француз Сомали Жағалауы (Француз Сомали) Француз Афар және Исса аймағы болып қайта аталды. 1977 жылы үшінші референдум өтті. Сайлаушылардың 98,8 пайызы Франциядан бөлінуді қолдады, бұл Джибутидің тәуелсіздігін ресми түрде жариялады. 1958 жылғы референдумда «иә» деп дауыс беруге шақыру үшін үгіт жүргізген сомали саясаткері Хасан Гулед Аптидон елдің бірінші президенті (1977–1999) атанды. Ол дауыстардың 74 пайызын алды, ал қалған 26 пайызы Біріккен Джибути Оппозициясының (ODU) кандидатқа Мұса Ахмет Идриске бұйырды. Тәуелсіздік алғаннан бері алғаш рет сайлауды бойкоттаған топ болмады. Мұса Ахмет Идрис және ODU кейіннен сайлаудағы «бұрмалаушылықтарға» және астананың әртүрлі аудандарында «шетелдіктердің» дауыс бергені туралы мәлімдемелер негізінде нәтижелерге наразылық білдірді; алайда, халықаралық және жергілікті бақылаушылар сайлауды көбінесе әділ деп бағалады және тек шағын техникалық қиындықтарды атап өтті. Гюле 1999 жылдың 8 мамырында Джибути Республикасының екінші президенті болып ант берді. Қазіргі уақытта саяси билік сомали Исса президенті мен афар премьер-министрі арасында бөліседі, ал министрлік лауазымдар шамамен тең бөлінген. Алайда, Иссалар үкіметте, мемлекеттік қызметте және үкімші партияда басымдыққа ие, бұл сомали Иссалары мен афарлар арасында наразылық пен саяси бәсекелестікке әкеп соқты. Үкіметте сомали Исса Мамасендер басымдық етеді, олар сомали тайпаларының, әсіресе қазіргі президент әйелінің тайпасы Исаактың және Джибути саясатында екінші ең беделді сомали тайпасы Гадабуурси Дирдің қолдауына ие. 1991 жылдың қараша айының басында Джибутиде үкімет пен көбінесе афарлық көтерілісшіл топ – Бірлік және Демократияны қалпына келтіру майданы (FRUD) арасында азаматтық соғыс басталды. 1994 жылдың желтоқсан айында FRUD үкіметпен бейбіт келісімге қол қойып, қақтығысты аяқтады. FRUD-тың екі мүшесі кейіннен кабинет мүшелері болды, ал 1999 жылғы президенттік сайлауда FRUD RPP-ны қолдап науқан жүргізді. 2000 жылдың ақпан айында FRUD-тың тағы бір тармағы үкіметпен бейбіт келісімге қол қойды. 2001 жылдың 12 мамырында президент Исмаил Омар Гюэлле үкімет пен FRUD қарулы тобы арасындағы он жылдық азаматтық соғысты ресми түрде аяқтаған «соңғы бейбіт келісімге» қол қою рәсімін өткізді. Келісім 2000 жылдың 7 ақпанында Парижде басталған бейбіт процесті сәтті аяқтады, FRUD-ты Ахмед Дини Ахмед өкілдік етті. 2005 жылдың 8 сәуірінде президент Гюэлле екінші алты жылдық мерзімге ант берді, ол 78,9% қатысумен 100% дауыс алды. Оппозициялық топтар конституцияға енгізілген өзгерістерге байланысты Гюэллеге тағы да сайлауға қатысуға мүмкіндік берген сайлауды бойкоттады. 2013 жылдың 31 наурызында Гюэлле ұзақ жылдар бойы қызмет еткен премьер-министр Дилейта Мохамед Дилейтаны Президенттік көпшілік үшін одақтың (UMP) бұрынғы президенті Абдулкадер Камил Мохамедпен алмастырды. 2021 жылдың сәуірінде 1977 жылы Франциядан тәуелсіздік алғаннан бері Джибутидің екінші президенті Исмаил Гюэлле бесінші мерзімге қайта сайланды.

In 1958, on the eve of neighboring Somalia's independence in 1960, a referendum was held in Djibouti to decide whether to join the Somali Republic or to remain with France. The referendum turned out in favour of a continued association with France, partly due to a combined "yes" vote by the sizeable Afar ethnic group and resident Europeans. There was also widespread vote rigging, with the French expelling thousands of Somalis before the referendum reached the polls. The majority of those who had voted "no" were Somalis who were strongly in favour of joining a united Somalia as had been proposed by Mahmoud Harbi, Vice President of the Government Council. Harbi was killed in a plane crash two years later. However, the referendum was again marred by reports of vote rigging on the part of the French authorities. Shortly after the referendum was held, the former Côte française des Somalis (French Somaliland) was renamed to Territoire français des Afars et des Issas. In 1977, a third referendum took place. A landslide 98.8% of the electorate supported disengagement from France, officially marking Djibouti's independence. Hassan Gouled Aptidon, a Somali politician who had campaigned for a "yes" vote in the referendum of 1958, eventually wound up as the nation's first president (1977–1999). He received 74% of the vote, the other 26% going to opposition candidate Moussa Ahmed Idriss, of the Unified Djiboutian Opposition (ODU). For the first time since independence, no group boycotted the election. Moussa Ahmed Idriss and the ODU later challenged the results based on election "irregularities" and the assertion that "foreigners" had voted in various districts of the capital; however, international and locally based observers considered the election to be generally fair, and cited only minor technical difficulties. Guelleh took the oath of office as the second President of the Republic of Djibouti on May 8, 1999, with the support of an alliance between the RPP and the government recognised section of the Afar led FRUD. Currently, political power is shared by a Somali Issa president and an Afar prime minister, with cabinet posts roughly divided. However, it is the Issas who dominate the government, civil service, and the ruling party, a situation that has bred resentment and political competition between the Somali Issas and the Afars. The government is dominated by the Somali Issa Mamasen, who enjoy the support of the Somali clans, especially the Isaaq (the clan of the current president's wife) and the Gadabuursi Dir (who are the second most prominent Somali clan in Djibouti politics). In early November 1991, civil war erupted in Djibouti between the government and a predominantly Afar rebel group, the Front for the Restoration of Unity and Democracy (FRUD). The FRUD signed a peace accord with the government in December 1994, ending the conflict. Two FRUD members were subsequently made cabinet members, and in the presidential elections of 1999 the FRUD campaigned in support of the RPP. In February 2000, another branch of FRUD signed a peace accord with the government. On 12 May 2001, President Ismail Omar Guelleh presided over the signing of what is termed the final peace accord officially ending the decade long civil war between the government and the armed faction of the FRUD. The treaty successfully completed the peace process begun on 7 February 2000 in Paris, with Ahmed Dini Ahmed representing the FRUD. On 8 April 2005, President Guelleh was sworn in for his second six year term after a one man election. He took 100% of the votes in a 78.9% turnout. Although opposition groups boycotted the ballot over changes to the constitution permitting Guelleh to run again for office,

On 31 March 2013, Guelleh replaced long serving Prime Minister Dilleita Mohamed Dilleita with former president of the Union for a Presidential Majority (UMP) Abdoulkader Kamil Mohamed. In April 2021, Ismael Guelleh, the second President of Djibouti since independence from France in 1977, was re elected for his fifth term.