Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Африка Республикасының саясаты ресми түрде жартылай президенттік республика аясында жүзеге асырылады. Бұл жүйеде Президент – мемлекет басшысы, ал Премьер-министр – үкімет басшысы. Атқарушы билікті үкімет жүзеге асырады. Заң шығару билігі үкімет пен парламентке жүктелген. Соңғы жылдары үкіметте үш түрлі жолмен өзгерістер болды: зорлық-зомбылық, келіссөздер және сайлаулар. Франсуа Бозизе мен Мишель Джотодия президенттікке зорлықпен ие болды; алайда, 2005 жылдың наурыз айында сайлау өтті және 2013 жылы сайлау өткізілетіні уәделенді. 2013 жылдың қаңтар айында қол қойылған атысты тоқтату келісімі көп партиялық бірлік үкіметін құруды көздеді. 2003 жылдың 13 наурызында Бозизе басқаратын күштер үкіметті құлатты. Бозизе 18-30 айдың ішінде сайлау өткізуге уәде берді. 2003 жылдың 1 сәуірінде жаңа кабинет құрылды. Сайлау 2005 жылдың 13 наурызында өтті. 2013 жылдың 11 қаңтарында президент Бозизе үкіметін құлатуды мақсат еткен «Селека» көтерілісшілер коалициясы атысты тоқтату туралы келісімге қол қойды. Осы келісімге сәйкес, жаңа бірлік үкіметі құрылатын еді. Президент оппозициялық партиялардан жаңа премьер-министрді тағайындайтын болды, ал Орталық Африка Республикасының Ұлттық Ассамблеясы таратылып, он екі ай ішінде жаңа заң шығарушы сайлаулар өткізілетін еді. Алайда, екі айдан кейін «Селека» көтерілісшілері талаптары орындалмай отырғанын сезінді және Орталық Африка азамат соғысының қақпасы кезінде астана Бангиге шабуыл жасап, басып алды. Президент Бозизе 2013 жылдың 24 наурызында Конго Демократиялық Республикасы арқылы көршілес Камерунға қашып кетті. 2015 жылдың 14 желтоқсанында референдум арқылы жаңа конституция қабылданды және 2016 жылдың 27 наурызында ратификацияланды. 2016 жылдың 30 наурызынан бастап Фаустин Арханж Туадера Орталық Африка Республикасының президенті болып табылады.
The politics of the Central African Republic formally take place in a framework of a semi presidential republic. In this system, the President is the head of state, with a Prime Minister as head of government. Executive power is exercised by the government. Legislative power is vested in both the government and parliament. Changes in government have occurred in recent years by three methods: violence, negotiations, and elections. Both François Bozizé and Michel Djotodia assumed the Presidency through takeover by violent means; however, elections were held in March 2005 and promised in 2013. A ceasefire agreement in January 2013 called for a multipartisan unity government. The government was deposed on 13 March 2003 by forces under the rebel leader Bozizé, who promised elections in 18 to 30 months. A new cabinet was set up on 1 April 2003. Elections were held on 13 March 2005. On 11 January 2013, a ceasefire was signed by the Séléka rebel coalition, which had aimed to bring down the government of President Bozizé. According to this agreement, a new unity government would be formed. The President would appoint a new prime minister from the opposition parties, and the National Assembly of the Central African Republic would be dissolved and new legislative elections would be held within twelve months. However, two months later, the Séléka rebels felt their terms were not being met, and at the culmination of the Central African Civil War, they attacked and took the capital, Bangui. The president, Bozizé, fled to neighboring Cameroon via the Democratic Republic of Congo on 24 March 2013. On 14 December 2015, a new constitution by referendum and ratified on 27 March 2016. Since 30 March 2016, Faustin Archange Touadéra is the president of the Central African Republic.
Заң шығарушы билік
2016 жылдың 27 наурызынан бастап Орталық Африка Республикасы Парламенті екі органнан құралды: Ұлттық Ассамблея және Сенат. Ұлттық Ассамблеяның (Assemblée Nationale) екі кезеңді (немесе Run off) жүйе арқылы бес жылға сайланатын 105 депутаты бар. Сенаттың (Sénat) мүшелері бес жылға жасырын дауыс беру арқылы сайланады.
Since 27 March 2016, the Parliament of the Central African Republic is composed of two bodies: the National Assembly and the Senate. The National Assembly (Assemblée Nationale) has 105 members, elected for a five year term using the two round (or Run off) system. The Senate (Sénat) will have members, elected for a five year term using an indirect vote.
Сот тармағы
Жоғарғы Сот, немесе Cour Supreme, президент тағайындаған судьялардан құралған. Конституциялық сот та бар, оның судьяларын да президент тағайындайды.
The Supreme Court, or Cour Supreme, is made up of judges appointed by the president. There is also a Constitutional Court, and its judges are also appointed by the president.
Әкімшілік бөлімшелер
Орталық Африка Республикасы 14 префектураға (префектураларға), 2 экономикалық префектураға* (prefectures économiques) және 1 коммунаға** бөлінеді: Баминги-Бангоран, Банги**, Бассе-Котто, Грибинги*, Жоғарғы Котто, Жоғарғы Санга, Жоғарғы Мбому, Кемо-Грибинги, Лобай, Мбому, Нана-Мамбере, Омбелла-Мпоко, Уака, Ухам, Ухам-Пенде, Санга*, Вакага.
The Central African Republic is divided in 14 prefectures (prefectures), 2 economic prefectures* (prefectures economiques), and 1 commune**; Bamingui Bangoran, Bangui**, Basse Kotto, Gribingui*, Haute Kotto, Haute Sangha, Haut Mbomou, Kemo Gribingui, Lobaye, Mbomou, Nana Mambere, Ombella Mpoko, Ouaka, Ouham, Ouham Pende, Sangha*, Vakaga.