Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуди ой-пікірлері мен дәстүрлері мектебі
School of Jewish thought and tradition
Рабиндік ғалымдар Соловеичиктер әулеті мен олардың шәкірттері Талмудты зерттеудің Брискер әдісін қалыптастырды, оны Бриск иешиваларындағы олардың ізбасарлары қолданады. Бұл әдіс Соловеичиктердің Беларусьтің қазіргі аумағында орналасқан Брист (Брест-Литовск) қаласындағы шығу тегіне байланысты осылай аталады. Алғашқы Соловеичик раввиндерінің көптегені Брист қаласының ресми раввиндері болды, және олардың әрқайсысы "Бриск Ров" деп белгілі болды. Бүгінде Бриск атауы Соловеичик отбасының мүшелері құрған Израиль мен АҚШ-тағы бірнеше иешиваларды білдіреді, олардың ішінде: ‘Brisk Proper’ (қазір R’ Абрахам Йехусуа Соловеичик басқарады), R’ Довидтің, Томо (Торас Моше) және басқалары бар.
The Soloveitchik dynasty of rabbinic scholars and their students originated the Brisker method of Talmudic study, which is embraced by their followers in the Brisk yeshivas. It is so called because of the Soloveitchiks' origin in the town of Brisk, or Brest Litovsk, located in what is now Belarus. Many of the first Soloveitchik rabbis were the official rabbis of Brisk, and each in turn was known as "the Brisker Rov". Today, Brisk refers to several yeshivas in Israel and the United States founded by members of the Soloveitchik family, including: ‘Brisk Proper’(Now run by R’ Abraham Yehousua Soloveitchik),R’ Dovid’s, Tomo(Toras Moshe), and others.
Соловеичиктер әулеті
Соловейчиктер отбасына көптеген маңызды раввиндік ата-бабалар кіреді, мысалы Симха Раппапорт және Воложиннің Хаим, белгілі Талмудшы және Воложин ешивасының негізін қалаушы. Воложиннің Хаим Вильна ғалымының шәкірті болған. Соловейчиктер әулеті раввин Йосеф Дубер Соловейчикпен басталды, ол Бейс Халеви деп аталды, себебі ол Брисктің Соловейчик фамилиясын алған тұңғыш раввині болды. Көбірек айтарлық жайт, төменде сипатталатын "Брискер стилі" Бейс Халевидің еңбектерінде қандай да бір деңгейде кездеседі, ал одан бұрынғы ата-бабаларында мұндай емес. Соловейчиктер отбасының барлық мүшелері Леви тайпасынан тарағандықтан, кейде ХаЛеви деп аталады. "Соловейчик" тегі славян тілдеріндегі "көкөлік" деген сөзден шыққан; отбасы оны таңдаған себебі, Иерусалим ғибадатханасындағы левилердің басты міндеті ән салу болған.
The Soloveitchik family includes many significant rabbinical forebears, such as Simcha Rappaport and Chaim of Volozhin, famed Talmudist and founder of the Volozhin yeshiva. Chaim of Volozhin was a student of the Vilna Gaon. The Soloveitchik dynasty began with Rabbi Yosef Duber Soloveitchik known as the Beis HaLevi, as he was the first rabbi of Brisk surnamed Soloveitchik. More significantly, the "Brisker style" described below can already be found to some degree in the Beis HaLevi's works, which is not the case for earlier ancestors. All members of the Soloveitchik family are descended from the Tribe of Levi and thus sometimes go by the descriptor HaLevi. The surname "Soloveitchik" comes from the word for nightingale in Slavic languages; it was chosen by the family because the primary duty of the Levites in the Temple in Jerusalem was singing.
Беис Халеви
Раввин Йосеф Дубер Соловейчик (1820–1892) өмірінің көп бөлігінде Бриск қаласының раввині болды. Оның Мишне Тора және еврей Киелі кітабының алғашқы бес кітабы бойынша жазған еңбектері «Беис Халеви» (иврит тілінде «Леуіліктер үйі») деп аталды. Сондықтан көптеген адамдар оны жай ғана Беис Халеви деп атайды, бұл оның екі белгілі шөбересімен толық есімдерінің шатасуын болдырмау үшін жасалады: (1) Рабби Моше Соловейчиктың ұлы, Рабби Йосеф Соловейчик (1903–1993), ол АҚШ-қа көшіп кеткен; және (2) Рабби Ицхак Зев Соловейчиктың ұлы, Израильде тұратын Рабби Берел Соловейчик. 1876 жылы рабби Ехошуа Лейб Дискин Иерусалимге көшіп кеткен кезде Соловейчик Бриск раввині лауазымына тағайындалды. Бұрын ол Слуцк қаласының раввині болған, ал одан бұрын Воложин ешивасында оқытушы болып жұмыс істеген.
Rabbi Yosef Duber Soloveitchik (1820–1892) served as rabbi of Brisk for much of his life. His works on the Mishneh Torah and first five books of the Hebrew Bible which Yosef Duvber Soloveitchik authored were titled Beis HaLevi (Hebrew for "House of the Levites"). Many people therefore refer to him simply as the Beis HaLevi, which also avoids the confusion with two of his prominent great grandsons who shared the same full name: (1) Rabbi Moshe Soloveichik's son, Rabbi Joseph Soloveitchik (1903–1993) who moved to the United States; and (2) Rabbi Yitzchak Zev Soloveitchik's son, Rabbi Berel Soloveitchik, who lived in Israel. Soloveitchik succeeded Rabbi Yehoshua Leib Diskin as rabbi of Brisk when the latter moved to Jerusalem in 1876. He had previously served as the rabbi of Slutzk, and before that, on the faculty of the Volozhin yeshiva.
Раввин Хаим Соловеич
Беис Халевидің орнын оның ұлы Хаим Соловеич (1853–1918 жж.) иеленді. Ол көбінесе «Рев Хаим Брискер» (Бриск Рабині Хаим) деп танылады, ол еврей заңын нақты анықтаулар мен жіктеулерге негізделген Талмудты талдау арқылы зерттеу әдісін енгізді. Оның негізгі еңбегі – «Чидушеи Рав Хаим Халеви», Мишне Тораға арналған түсіндірмелер жинағы, онда көбінесе Талмудты жаңаша түсіну ұсынылады. Оның үш ұлы болды: Ысқақ Зев, Мұса және үлкен ұлы – Исраэль Гершон.
The Beis HaLevi was succeeded as rabbi of Brisk by his son, Rabbi Chaim Soloveitchik (1853–1918). He is most commonly known as "Reb Chaim Brisker" (Rabbi Chaim from Brisk) where he implemented an analytic method of studying Talmud that focuses on precise definition/s and categorization/s of Jewish law His primary work was Chidushei Rav Chaim HaLevi, a volume of insights on the Mishneh Torah which often would suggest novel understandings of the Talmud as well. He had three sons, Yitzchak Zev and Moshe and his oldest, Yisroel Gershon.
Раввин Жозеф Б. Соловеич
Раввин Жозеф Б. Соловейчик Моше Соловейчиктың ұлы болды. Ол әкесінен кейін Нью-Йорктегі RIETS-тің аға Рош Ешивасы болды. Қазіргі православие яһудилігінің маңызды көшбасшысы ретінде өсіп, ол жарты ғасырға жуық уақыт бойы 2000-ға жуық раввинді құрметтеп, осылайша "Рав" мәртебесін нығайтты – өйткені ол «рабилердің раввині» еді. 1935 жылы Таня Левитт Соловейчикпен бірге Бостонға келгеннен кейін, Бостонның үлкен еврей қауымының мара д'атрасы болды және 1937 жылы Нью-Йорк аймағынан тыс алғашқы еврей күндізгі мектептерінің бірі – Маймонид мектебін құрылғаннан бастап күндізгі білім беру қозғалысын бастады. Бүгінде Маймонид Равтың көптеген радикалды білім беру принциптерін сақтайды, оның ішінде бірлескен білім беру және әйелдердің Талмудты оқуы да бар. Ол көбінесе яһудилердің халахик өмір салтын ұстануы және қазіргі заманды қабылдауы керек дейтін иудаизм ағымы – Қазіргі православиенің негізін қалаушы ретінде танылады. Ол өзінің танымал "Кол Доди Дофек" еңбегінде сионистік қозғалысқа қажетті қолдау көрсетті. Ол негізінен ұлы талмудист болғанымен, оның "Жалғыз сенім адамы", "Катарсис", "Халахик адам" және "Увиккаштем Мишам" атты ең танымал еңбектері көбінесе философиялық сипатта. "Жалғыз сенім адамы: Жозеф Б. Соловейчиктың өмірі мен мұрасы" атты фильм Равтың өмірлік еңбегі мен тұлғасын толыққанды көрсетеді.
Rabbi Joseph B. Soloveitchik was a son of Moshe Soloveichik. He succeeded his father as the senior Rosh Yeshiva of RIETS in New York. As he rose to become an important leader of Modern Orthodox Jewry, he ordained close to 2,000 rabbis over the course of almost half a century thereby strengthening his status as "The Rav"—as he was 'the rabbis's rabbi'. He began the day school movement when he established Maimonides School as one of the first Jewish day schools outside the New York area in 1937 after arriving in Boston with Tanya Levitt Soloveitchik in 1935 to be the mara d'atra of the greater Boston Jewish community. Today, Maimonides maintains many of the Rav's radical educational posits including co education and female Talmud study. He is often accredited with being a primary founder of Modern Orthodoxy, a movement of Judaism which holds that Jews must both practice a Halakhic life and embrace modernity. He also gave much needed validity to the Zionist effort in his famous work "Kol Dodi Dofek". Although he was primarily a brilliant Talmudist, his most famous works of "Lonely Man of Faith", "Catharsis", "Halachic Man", and "Uvikkashtem Misham" are largely philosophical. A film called The Lonely Man of Faith: the Life and Legacy of Joseph B. Soloveitchik documents the Rav's lifework and personality in greater detail.
Раввин Ахрон Соловеичик
Раввин Ахрон Соловейчик рабби Моше Соловейчиктің ұлы болды. Ол Месивта раввин Хаим Берлинде, содан кейін Ешива университетінде сабақ берді. Кейін Чикагоға көшіп, Еврей теологиялық колледжінде рош ешива болды және 1974 жылы Чикагоның Ешивас Брискесін құрды. Ағасы Джозеф ауырып қалғаннан бастап, 1986 жылдан Нью-Йоркке RIETS-те дәріс оқуға барып тұрды. Раввин Ахрон Соловейчик 2001 жылы қайтыс болды, ал Чикагодағы Ешива Бриска бірнеше жылдан кейін месивта ретінде жабылды, бірақ бүгін Рабби Ахронның үлкен ұлы, Рабби Моше Соловейчик басшылығымен бет-медраш ретінде әлі де жұмыс істеп келеді. Оның немерелерінің арасында раввин Шмуэль Маркус, философ раввин доктор Меир Соловейчик және саяси сарапшы Нехама Соловейчик бар. Раввин доктор Дэвид Эпплбаум оның ең көрнекті және берілген шәкірттерінің бірі деп есептелді.
Rabbi Ahron Soloveichik was a son of Rabbi Moshe Soloveitchik. He taught at Mesivta Rabbi Chaim Berlin and then at Yeshiva University. He eventually moved to Chicago and became rosh yeshiva at the Hebrew Theological College and in 1974 founded his own yeshiva Yeshivas Brisk of Chicago. After his brother Joseph became ill, beginning in 1986 he began to commute to New York City to lecture at RIETS as well. Rabbi Ahron Soloveichik died in 2001, and Yeshivas Brisk of Chicago became defunct a few years later as a Mesivta but remains active today as a Beth Medrash under Rabbi Ahron's eldest son, Rabbi Moshe Soloveichik. His grandchildren include Rabbi Shmuel Marcus, philosopher Rabbi Dr. Meir Soloveichik, and political analyst Nechama Soloveichik. Rabbi Dr. David Applebaum was considered one of his most outstanding and devoted disciples.
Жалпы
Хасидтік қозғалыстан өзгеше, барлық Соловеичик раввиндері Литва ешива қозғалысының құрамына кірді, сондықтан олар дәстүрлі Талмуд біліміне және белгілі бір деңгейде сезімге қарағанда ақыл-ойына берік сенді. Дегенмен, раввин Йосеф Дов Соловеичик өзінің Хасидизммен тығыз байланыста екенін, бірнеше жыл Хаславичте тұрғанын, ал ол жердің халқы көбінесе Хасидтер болғанын мәлімдеді.
In contrast to the Hasidic movement, all of the Soloveichik rabbis were a part of the Lithuanian yeshiva movement, and thus were strong believers in a traditional Talmudic education and, to a certain degree, intellect over emotion. However, Rabbi Yosef Dov Soloveitchik made it clear that he was very much in touch with Hasidism, having lived for several years in Chaslavich, which was mostly Hasidic.
Халахтық
"Бриск әулеті" және олардың ізбасарлары ("Брисктер" деп аталады) Халахада (иудей заңдарында) қатаңдыққа бейімдігімен белгілі; егер екі раввиндік пікірдің арасында күмән туындаса, "Бриск жолы" көбінесе қатаң пікірді ұстанады. Олар Халаханы бір пікірді екіншісінен жоғары қоюға біздің мүмкіндігіміз жоқ деп санайды. Олардың орнына, ертедегі халахик билік өкілдерінің барлық пікірін орындауға тырысатындай қатаңдық көрсетеді. Мысалы, көптеген ешива студенттері Таурат талап еткендей, пайоттарын (жақ сымы) шашудан ғана емес, сонымен қатар бүкіл аймақты ұзақ өсіруге рұқсат береді, оларды кейбір ертедегі халахик биліктердің талабы бойынша құлақтарының артына жинап қояды. Бұлар "Брискер пейос" немесе "Брискерлер" деп аталады. Реб Вельвель ("Брискер Рав"; жоғарыда қараңыз) ізімен, Израильдегі көптеген Брискерлер ырымдық ондықтарға ("trumos uma'asros" ивритше) өте қатаң. Олар Киелі кітаптағы пәрменді орындауға көз жеткізу үшін, "Криас Шеманы" әртүрліше айтылу мүмкіндіктерімен бірнеше рет қайталайды.
The "Brisk dynasty" and their followers (known as "Briskers") are known for a tendency towards strictness in the Halacha (Jewish law); if there is ever a doubt between two rabbinic opinions, the "Brisk way" is more likely to follow the more stringent one. They maintain that we are unable to determine Halacha as following one opinion over another. They instead are stringent in the sense that they will look to fulfill the opinion of all early Halachic authorities. For example, many yeshiva students will not only not shave their payot (sidelocks), as required by the Torah, but will also let the entire area grow very long, which they tuck behind their ears as required by certain early Halachic authorities. These are known as "Brisker Peyos", or "Briskers". Following the Reb Velvel (the "Brisker Rav"; see above), many Briskers in Israel are very stringent in ritual tithes ("trumos uma'asros" in Hebrew). They repeat the Krias Shema many times, each time with a different possible pronunciation, in order to make sure they fulfill the Biblical command.
Талмудтық
Талмудтық талдаудың инновациялық Бриск немесе "концептуалды" стилі Брискер әдісі туралы мақалада сипатталған.
The innovative Brisk, or "conceptual", style of Talmudic analysis is described in the Brisker method article.
Саяси
Бриск раввиндерінің саяси көзқарастарына қатысты үлкен пікір таласы туды. Израильге көшіп келген раввин Ицхак Зев Соловейчик және оның ұрпақтары, секулярлық сионистік мемлекетке қарсы екендерін және Израиль үкіметін қолдамайтындарын анық айтты. Олар ешкімнің ықпалына ермей, мемлекетке қатысты пікірлерін әрбір жағдай бойынша жеке-жеке шешеді, соның салдарынан қандай да бір саяси фракцияға, тіпті антисионистік топтарға да қосылудан аулақ болып, мемлекетпен қарым-қатынас жасау қажет болғанда мұқият ойланып шешім қабылдауға ұмтылады. Әдетте, олар мемлекетті қолдамайды, бірақ саяси антисионистік көзқарасты да қолдамайды. Мысалы, олар Израиль үкіметінен қаржы алмайды. Сондай-ақ, олардың пікірінше, иешива студенттерінің секулярлық жоғары білім алуына қарсы. Олардың аталарына жүгінсек, раввин Хаим Брискер сионизмге қатысты бірнеше қатал мәлімдемелер жасаған, бірақ ол харедилердің антисионизмі кең таралған дәуірде өмір сүрген. Дегенмен, жалпы алғанда, олар осы мәселе бойынша Брискер пікірінің нағыз мұрагерлері деп есептеледі. Керісінше, АҚШ-қа көшіп келген Соловейчиктердің көпшілігі, соның ішінде раввин Иосиф Соловейчик және оның інісі раввин Аарон Соловейчик, Израиль мемлекетін және олардың ойынша, жан-жақты жоғары білімді қатты қолдады. Олар американдық ультра-ортодоксал яһудилерге қарағанда мемлекетті күштірек қолдады. Раввин Иосиф Соловейчик қазіргі православие қозғалысының танылған басшысы болды, ал ол басқарған Ешива университеті қазіргі православиелік білім берудің жетекші орталығына айналды. Раввин Иосиф Соловейчик діни сионистер ұйымы – Мизрахитің американдық басшысы болды. Оның ізбасарлары көбінесе Мизрахимен өзін-өзін сәйкестендіреді және Израиль мемлекетін сергек қолдайды. Раввин Соловейчик бір кезде Тель-Авивтің бас раввині лауазымына үміткер болған, бірақ раввин Моше Авигдор Амиелдің жақтастары одан басым түсті. Феминизмге қатысты, раввин Йосеф Дов Соловейчик ата-анасының үйлену тойына шақыру қағазында ата-бабаларының есімдері бір жолда "Хайм және Лифша" деп, ал келесі жолда "Соловейчик" деп жазылғанын мақтан тұтады, бұл олардың есімдерінің арасында орталықтандырылған. Бұл, бүгінгі күнгі көптеген харедилік шақыруларда кездесетін "Рабби және әйелі" (немесе еврейше, "Плони бен Плони және оның әйелі") сияқты емес, феминистік көзқарасқа ие болуы мүмкін. Алайда, діни тұрғыдан айыптау мағынасында, яғни, Тораның толық емес немесе әділетсіз екендігіне күмән келтірілген немесе айыпталған жағдайларда, раввин Йосеф Дов мұны дінге қарсылық деп санайды, оның жақын шәкірттері осы көзқарасты жиі келтіреді. Бірақ, қазіргі күні Израильдегі Соловейчиктердің көпшілігі жалпы израильдік харедилердің, яғни, қатаң консервативті көзқарасын, еврей біліміндегі және қоғамдық өмірдегі әйелдердің рөліне қатысты ұстанады. Раввин Йосеф Дов Соловейчик және оның көптеген шәкірттері мен ұрпақтары, керісінше, әйелдерге мүмкіндік беруге ашық, тіпті раввин Соловейчик өзі Ешива университетінің әйелдер колледжінде Талмуд бойынша ашылу лекциясын оқыған.
A great deal of controversy has erupted regarding the political views of the rabbis of Brisk. Rabbi Yitzchak Zev Soloveitchik and his descendants, who settled in Israel, have made their opinion clear that they oppose a secular Zionist state and thus show no support for the Israeli government. They do not follow anyone's lead and decide their opinions regarding the state on a case to case basis, therefore avoiding joining any political faction, including those who are anti Zionist, preferring to make an informed decision on their every interaction necessary with the state. Generally, they do not support the state but nor do they support the political anti Zionist bias. For example, they do not accept any money from the Israeli government. They are also opposed to yeshiva students having a secular college education. Turning to their forebears, Rabbi Chaim Brisker is quoted with some harsh statements against Zionism, though he lived in an era when Haredi anti Zionism was far more prevalent. Generally speaking, however, they are viewed as the true heirs to the Brisker opinion on this matter. In contrast, most of the Soloveitchiks who moved to the United States, including Rabbi Joseph Soloveitchik and his brother Rabbi Aaron Soloveitchik, were very supportive of the State of Israel, as well as what they perceive as a well rounded college education. They were far more supportive than the general ultra Orthodox American Jewry. Rabbi Joseph Soloveitchik became the accepted leader of the Modern Orthodox movement, with the yeshiva he headed, Yeshiva University, becoming the Modern Orthodox flagship institution. Rabbi Joseph Soloveitchik was the American head of Mizrachi, the organization of religious Zionists. His followers generally identify themselves with Mizrachi, and are strong supporters of the State of Israel. Rabbi Soloveitchik was even a candidate for Chief Rabbi of Tel Aviv at one point, but was outvoted by supporters for Rabbi Moshe Avigdor Amiel. With regards to feminism, Rabbi Yosef Dov Soloveitchik was proud to point out that on his parents' wedding invitation, his grandparents are listed as "Chaim & Lifsha" on one line, with "Soloveitchik" on the next line, centered between their names. This could be seen as more feminist than the "Rabbi & Mrs. So And So" (or in Hebrew, "Ploni BenPloni V'Rayaso") seen in many Haredi invitations today. However, in regard to feminism in areligiously accusing sense, i. e., where the Torah is questioned or accused of being incomplete or unfair, Rabbi Yosef Dov held that this was heresy, this outlook is quoted by many of his closest students. Today, however, most adherents of the Israeli Soloveitchiks follow the general Israeli Haredi, i. e., strongly right wing, worldview regarding women's role in Jewish education and communal life. Rabbi Yosef Dov Soloveitchik, and many of his students and descendants, on the other hand, have been guardedly more open to opportunities for women, Rabbi Soloveitchik himself delivering the opening Talmud lecture at Yeshiva University's Stern College for Women.