Сискию – Орегон мен Калифорниядағы тау жүйесі. Атының шығу тегі белгісіз, бірақ "құйрыққыртылған жылқы" деген мағынадағы Чинук жаргоны немесе кри тілінен келген болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың Орегон және Калифорния штаттарындағы тау тізбегі.
Mountain range in Oregon and California, US
Атаулар шығу тегі
"Сысқыйу" сөзінің шығу тегі белгісіз. Бір нұсқа бойынша, бұл "құйрығы қысқа жылқы" деген мағынаны білдіреді. Тарихшы Ричард Маккидің айтуынша, "сискию" кри тілінде құйрығы қысқа жылқыны білдіреді, осы сияқты жылқының бірі 1829 жылы Александр МакЛеодтың саяхаты кезінде кейін "Сысқыйу" (қазіргі Сысқыйу асуы) деп аталған асудан өту кезінде қырылып қалған. Кри тайпасы МакЛеодтың Гудзон шығанағы компаниясы экспедициясының құрамында болды және Канаданың шығысындағы өздерінің туған жерінен алыс жерден шақырылған. 1852 жылы штат Сенатында талқыланған тағы бір нұсқа бойынша, француз тілінде "алты тас" деген мағынаны білдіретін Six Cailloux деген атты 1832 жылы Мишель Лафрамбуаз және Гудзон шығанағы компаниясының аңшылары Умпква өзеніндегі бродына берген, себебі олар өзеннен өткен жерде алты ірі тас немесе жартас жатқан. Кейбір деректерге сәйкес, Six Cailloux атауын осы аймаққа Скотт аңғарын "жаңадан ашқандығымен" танымал болған Хадсон шығанағы компаниясының тағы бір аңшысы Стивен Мик қолданған. Ал басқалары бұл атауды жергілікті американдықтардың бір тайпасына жатқызады.
The origin of the word siskiyou is unclear. One version is that it is the Chinook Jargon word for "bob tailed horse". According to historian Richard Mackie, "siskiyou" was a Cree word for a bob tailed horse, one of which perished in 1829 during Alexander McLeod's journey over a pass later named for the "siskiyou" (today's Siskiyou Pass). The Cree were in the area as part of McLeod's Hudson's Bay Company expedition, and had been recruited far away in their homeland in eastern Canada. Another version, given in an argument before the State Senate in 1852, is that the French name Six Cailloux, meaning "six stones", was given to a ford on the Umpqua River by Michel Laframboise and a party of Hudson's Bay Company trappers in 1832, because six large stones or rocks lay in the river where they crossed. According to some, the Six Cailloux name was appropriated to this region by Stephen Meek, another Hudson's Bay Company trapper who was known for his "discovery" of Scott Valley, in regard to a crossing on the Klamath River near Hornbrook. Still others attribute the name to a local tribe of Native Americans.
Тарих
1850 жылға дейін Рог өзенінің жағасында атапаска тілінде сөйлейтін халықтар тұрған. Бұл қоныстар көбінесе қысқы тұрақты орындар болған, ал халық жаздың көп бөлігін тауларда өткізген болуы мүмкін.
Natives speaking the Athapaskan Language lived along the Rogue River prior to 1850. These settlements were primarily winter residences, and the people likely spent much of the summer in the mountains.
Ертедегі барлау
Бұл аймақты зерттеудің алғашқы кезеңдері 1775 жылы испандық лейтенант Бруно де Эсета Солтүстік-Батысқа келгеннен бастап жағалаудан басталды. 1791 және 1792 жылдары капитан Джордж Ванкувер, Джеймс Бейкер және Роберт Грей сияқты басқа зерттеушілер де оған қосылды. Батыстың алғашқы құрлықтағы экспедициялары Орегон мен Калифорния шекарасындағы аймақтан жаңғақты айналып өтті. 1820 жылы Солтүстік-Батыс компаниясы, ал 1821 жылы Гудзон шығанағы компаниясы келген кезде алғашқы құрлықтағы экспедициялар жүргізілді. Сискию жолы Калифорнияның Орталық аңғарынан Сискию таулары арқылы Орегонның Уилламет аңғарына дейін созылды. Бұл жол бастапқыда өзен аңғарларымен иіліп-бұрылып өтетін, жергілікті американдықтардың қалыптасқан жаяу жолдарының негізінде салынды және 1820 жылдары Калифорния мен Орегонның алғашқы елді мекендері арасындағы ең ыңғайлы және қысқа жол болып табылды.
Most early exploration of the area came from the coast, beginning in 1775, when the Spanish lieutenant Bruno de Heceta came to the Northwest. He would be followed in 1791 and 1792 by other explorers like captain George Vancouver, James Baker, and Robert Gray. The early western overland expeditions all avoided the area around the Oregon–California border. The first land based expeditions came when the North West Company came to the area in 1820, followed by the Hudson's Bay Company in 1821. The Siskiyou Trail stretched from California's Central Valley through the Siskiyous to Oregon's Willamette Valley. Originally based on existing Native American foot trails winding their way through river valleys, the Siskiyou Trail provided the shortest practical travel path between early settlements in California and Oregon in the 1820s.
Жаңа қоныстар мен алғашқы өнеркәсіп
Қоныстанудың артуымен қатар, жаңа ынталандырулар пайда болған сайын, жергілікті тұрғындармен қарым-қатынас туралы шиеленістер күшейді. 1850 жылдары, Жеңілдікпен жер алу туралы заң қабылдағаннан кейін, кеншілер алтын іздеу үшін бұл аймаққа келді. Пайдалы кен орындары табылып, мыңдаған кеншілер аймаққа ағылып келді. Жаңа қоныстар Джексон округінің 1853 жылы Джексонвиллде орталығымен құрылуына жеткілікті болды. Ақ халықтың көптеп және кенеттен келуі аймақтағы жергілікті тұрғындармен қарым-қатынасты нашарлатты. Бұл 1855 жылғы Рог-Ривер соғыстарына әкелді, ол 1856 жылы аяқталды. Жаңа халықты қолдау үшін инфрақұрылымды жақсарту қажет болды. 1859 жылға қарай, жол ақы төленетін жолға алмастырылды. 1864 жылы таудың басына телеграф желісі салынды. 1885 жылы коммерциялық баулар отырғызыла бастады. 1887 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы Сискию жотасынан өтті. 1910 жылға қарай, өңірде өсірілетін басты жеміс ретінде алмұрт алманың орнын басты. 1927 жылы Джексон округінің орталығы Джексонвилльден әлдеқайда үлкен Медфордқа көшірілді. Голландиялық шыңы 7410 фут (2259 м), Сискию шыңы 7147 фут (2178 м) және Вагнер Бутте 7140 фут (2176 м) биіктікте орналасқан, олардың барлығы Орегон штатында. Калифорния бөлігіндегі ең биік шың – Престон шыңы, 7309 фут (2228 м). Бен Джонсон тауы сияқты бірнеше төменгі таулар да бар, оның биіктігі 4398 фут (1341 м) жетеді. Таулардағы негізгі су ағызу алаптары – Рог және Кламат өзендері.
As settlement increased with a variety of new incentives, tensions over relations with the natives increased. In the 1850s, following the Donation Land Claim Act, miners came to the area to prospect for gold. Thousands of miners flooded into the area as profitable claims were made. The new settlements grew enough for Jackson County to be founded, with its seat in Jacksonville, in 1853. The large and sudden influx of white population deteriorated the relationship with the natives in the area. This led to the 1855 Rogue River Wars, which ended in 1856. The new population needed to be supported by an improved infrastructure. By 1859, the trail had been replaced by a toll road. A telegraph line was built over the summit in 1864. Commercial orchards began to be planted in 1885. The Southern Pacific Railroad was completed over Siskiyou Summit in 1887. By 1910, pears had begun to replace apples as the major fruit grown in the region. In 1927, the Jackson County seat moved to Medford, which had become much larger than Jacksonville. Dutchman Peak at 7410 feet (2259 m), Siskiyou Peak at 7147 feet (2178 m), and Wagner Butte at 7140 feet (2176 m), all of which are in Oregon. The highest peak in the California portion of the range is Preston Peak at 7309 feet (2228 m). There are also several lower mountains, including Ben Johnson Mountain, which reaches 4398 feet (1341 m). The main drainage basins in the mountains are those of the Rogue and Klamath rivers.
Сискию шыңы
Interstate 5 Орегон мен Калифорния шекарасының солтүстігінде, Орегон штатының Ашленд қаласының оңтүстігінде орналасқан Сискию таулары арқылы өтеді. Сискию шыңы – Interstate 5 автокөлік жолындағы ең биік өткел, теңіз деңгейінен 1314 метр биіктікте. Бұл өткел – магистральдық жүйедегі ең қиын және қауіпті жолдардың бірі. Калифорния жағындағы еңіс Орегон жағына қарағанда көбірек, ал Орегон жағында автокөлік жолы шамамен 11 километрге (7 миль) 701 метрге көтеріледі немесе төмендейді. Бұған қоса, өткелде бірнеше қауіпті бұрылыстар бар, және қысқы дауылдар кезінде қар, мұз және тұман жиі кездеседі. Қыс мезгілінде, қауіпті жағдайларға байланысты көлік органдары жылына бір-төрт рет автокөлік жолын жабады. Жылдамдық шегі белгіленген, бірақ ірі көліктер үшін төменгі шектер қойылған.
Interstate 5 passes through the Siskiyou Mountains at Siskiyou Summit, located just north of the Oregon California border, and just south of Ashland, Oregon. Siskiyou Summit is the highest pass on Interstate 5, at 4310 feet (1314 m). This pass is one of the most treacherous in the Interstate highway system. The California side has a more gradual slope than the Oregon side, where the freeway climbs or descends 2300 feet (701 m) in elevation over about 7 mile (11 km). In addition, the pass includes several hazardous curves, and is frequently hit with snow, ice, and fog during winter storms. In winter, it is common for the highway to be closed one to four times per year by transportation authorities because of hazardous conditions. The speed limit is , but lower limits are set for larger vehicles.
Климат
Таулардағы климаттың ерекшелігі – жағалаудан ішкі беткейлерге дейінгі аралықта өзгеруімен сипатталады. Әдетте, тауларда ауа температурасы жағалауға жақын жерде жұмсақ болады және жауын-шашын мөлшері артады. Жағалауда жыл сайын шамамен жауын-шашын түседі, ал шыңдарда бұл көрсеткіш көтеріліп жетеді. Шығыс аймақтарда жылына шамамен жауын-шашын түседі. Калифорниялық ақ шырша (Abies concolor subsp. lowiana) 1219 м биіктіктен жоғары таулық және субальпілік ормандарда өседі. Тау ормандарында, қарлы аймақта қант қарағай (Pinus lambertiana) да кездеседі. 1524 м (5000 футтан) жоғары субальпілік ормандарда Дуглас шыршасымен қатар таулық гемолока (Tsuga mertensiana) және Шаста қызыл шыршасы (A. magnifica subsp. shastensis) өседі. Сирек кездесетін Тынық мұхитының тисы (Taxus brevifolia) төменгі биіктікте немесе су көздеріне жақын биіктікте өседі. Басқа қылқан жапырақты ағаштарға жылаушы емен (Picea breweriana) – эндемик түр және жағалаудағы қызыл ағаш (Sequoia sempervirens) жатады. Қылқан жапырақты ағаштармен қатар жапырақты ағаштар да өседі. Сискию тауларында Калифорнияның ең үлкен қара емені табылды. Көк емен (Quercus douglasii) оның үздіріспес ареалынан тысқары орналасқан; алайда, Сискию тауларында көк еменнің жекелеген топтары кездеседі. Кейбір аймақтарда инвазивті түрлер мазалап тұр. Олардың ішінде сары шырша және шотланд қызылжасылы (scotch broom) бар. Старттистл Сискиюда соңғы 20 жылда ғана проблемаға айналды. Оның мекендеу ортасына тигізер пайдасы аз және көптеген жергілікті өсімдіктерден басып озады. Қызғылт түсті боз (Purple loosestrife) – су жолдары үшін инвазивті өсімдік.
The climate of the mountains is distinctive in how it varies from the coast to the inland slopes. Generally, the mountains see milder temperatures and more precipitation nearer to the coast. The coast tends to receive about of precipitation each year, rising to at the peaks. The arid eastern areas receive around annually. California white fir (Abies concolor subsp. lowiana) occurs in montane and subalpine forests above 4000 feet (1219 m). In the montane forest, occurring in the snowzone, sugar pine (Pinus lambertiana) also occurs. The subalpine forests above 5000 feet (1524 m) include mountain hemlock (Tsuga mertensiana) and Shasta red fir (A. magnifica subsp. shastensis) in addition to Douglas fir. Rare Pacific yew (Taxus brevifolia) grow at low elevations or at higher elevations near sources of water. Other conifers include weeping spruce (Picea breweriana), an endemic species, and coast redwood (Sequoia sempervirens). Various deciduous broadleaf trees grow in addition to the conifers. The largest extant California black oak is found in the Siskiyou Mountains. The blue oak, Quercus douglasii, is beyond its contiguous range; however, there are disjunctive populations of blue oak within the Siskiyou Mountains. Invasive species have become a concern in some areas. Some of these include yellow starthistle and scotch broom. Starthistle has become a problem in the Siskiyous only in the last 20 years. It has little value to habitat and is able to outcompete many native plants. Purple loosestrife is a plant that is invasive to waterways.
Жануарлар
Өңірдегі жануарлар әртүрлілігі аймақтағы қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және құстар түрлерінің санымен анықталады. Көптеген қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылар эндемик түрлер болып табылады. Осы тау жотасында Сискию тауларының сирек кездесетін саламандрасы табылған, сондай-ақ Скотт Бар саламандрасы да бар. Таулардағы әртүрлі орталар аймақтағы құстардың көп болуына себеп болады, себебі құстарға әртүрлі мекендеу орындары қол жетімді. Бұл құстардың ішінде 1768 метрге дейінгі ормандарда тіршілік ететін, құрып кету қаупі төнген дақылды сұңқар бар. Роуг және Кламат су алаптарында құрып бара жатқан лосось өмір сүреді. Тағы бір сирек жануар – балықшы, ол ескі өсімдіктерде мекендейтін орташа өлшемді жыртқыш сүтқоректі жануар.
The diversity of fauna in the region is exhibited by the number of amphibian, reptile, and avian species in the region. Many of the amphibian and reptiles are endemic species. The eponymous endangered Siskiyou Mountains salamander is found within this mountain range; there is also the Scott Bar salamander. The variety of habitats in the mountains contributes to the number of bird species in the area, because the birds have more variety of habitat available to them. These birds include the endangered spotted owl, which lives in forests up to 5800 feet (1768 m). Endangered salmon live in the Rogue and Klamath watersheds. Another rare animal is the fisher, a predatory medium sized mammal that lives in old growth forest.
Қорғалатын аумақтар
Сискию таулары бірнеше түрде федералды қорғауға ие. Орегон үңгірлері ұлттық ескерткіші және қорығы Грантс-Пасс, Орегонның оңтүстігіндегі тау жиегінің солтүстік бөлігінде қорғалады. Каскад-Сискию ұлттық ескерткіші Сискию және Каскад тау жоталарының қиылысында орналасқан. Орегон мен Калифорнияда үш жабайы аймақ бар: Қызыл құйрық жабайы аймағы, ол ; Кальмиопсис жабайы аймағы, ол ; және Сискию жабайы аймағы, ол қорғайды.
The Siskiyou Mountains have federal protection in several forms. Oregon Caves National Monument and Preserve protects in the northern part of the range south of Grants Pass, Oregon. The Cascade–Siskiyou National Monument protects at the junction of the Siskiyou and Cascade ranges. There are three designated wilderness areas in the range in Oregon and California—the Red Buttes Wilderness, which protects ; the Kalmiopsis Wilderness, which protects ; and the Siskiyou Wilderness, which protects .