Батыс Африканың Кру халқының тарихы мен теңізшілік шеберлігі
Kru people
Батыс Африкадағы Кру тайпасы: маңызы, тарихы, Либерия мен Кот-д'Ивуардағы таралуы. Кру теңізшілер ретінде де белгілі. Кру тайпалары туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Африкадағы этникалық топ
Ethnic group in West Africa
Кру, Крао, Кроо немесе Кру – Батыс Африкадағы этникалық топ, олар Батыс Ақтабан (Кот-д'Ивуар) және Шығыс Либерияның түпкі тұрғындары. Еуропалық және американдық жазушылар көбінесе теңізшілер ретінде қызмет еткен кру эркектерін крумендер деп атаған. Олар Батыс Африка жағалауының әртүрлі аймақтарына, әсіресе Фритаунға (Сьерра-Леоне), сондай-ақ Ақтабан мен Нигерия жағалауларына көшіп, қоныстанды. Кру тілінде сөйлейтін халық – Либерия мен Ақтабандағы бірнеше кіші этникалық топтардан құралған ірі этникалық топ. Либерияда Кру тайпаларының 48 тармағы бар, оның ішінде Jlao Kru да бар. Бұл тайпаларға Бете, Басса, Крумен, Гюре, Гребо, Клау/Крао, Дида, Крахн және Джабо халықтары кіреді.
The Kru, Krao, Kroo, or Krou are a West African ethnic group who are indigenous to western Ivory Coast and eastern Liberia. European and American writers often called Kru men who enlisted as sailors or mariners Krumen. They migrated and settled along various points of the West African coast, notably Freetown, Sierra Leone, but also the Ivorian and Nigerian coasts. The Kru speaking people are a large ethnic group that is made up of several sub ethnic groups in Liberia and Ivory Coast. In Liberia, there are 48 sub sections of Kru tribes, including the Jlao Kru. These tribes include Bété, Bassa, Krumen, Guéré, Grebo, Klao/Krao, Dida, Krahn people and Jabo people.
Тарих
Атлантикалық құл саудасы кезінде Кру халқы құлдық еңбекке қарағанда құл кемелерінде саудагерлер мен теңізшілер ретінде бағалырақ саналды, ал Кру ауызша дәстүрлері олардың ешқашан құл болмағанын күшпен айтады. «Еркін адам» мәртебесін сақтау үшін олар маңдайларына және мұрын түбіне индиго бояуымен татуировка жасауды бастады, бұл оларды құл еңбегінен ажыратуға мүмкіндік берді. Еуропалықтар оларды көбінесе Крумен деп атады және құл саудасында да, тауар саудасында да еуропалық кемелерде еркін теңізшілер ретінде жұмысқа алды. Кру теңізшілері Атлантика мұхитында кеме жүргізу және теңізде жүзу шеберлігімен әйгілі болды. Олардың теңіз тәжірибесі Африканың батыс жағалауында қалыптасты, онда олар балықшылар мен саудагерлер ретінде күнкөріс жасады. Африканың батыс жағалауының жағалау суларын жақсы біліп, теңіз тәжірибесіне ие болғандықтан, олар құл саудасына қарсы қолданылған құл кемелерінде, сауда кемелерінде, сондай-ақ американдық және британдық әскери кемелерінде теңізшілер, навигаторлар және аудармашылар ретінде жұмыс істеді. Бұл оқиғалар, әдетте, 18 ғасырда болған және сол кезде аймақтағы саудаға Еуропаның қызығушылығының күшеюімен байланысты деп саналады. Іштен келген алғашқы қоныс салушылар ақырында бес қала құрды: Кіші Кру, Сетра Кру, Кру Бар, Нана Кру және Король Уилл қаласы, олар өздерінің туған жері ретінде қарастырылды, бірақ көп ұзамай жағалау бойында, әсіресе Фритаунда, Сьерра-Леонеде басқа да тармақтар пайда болды.
During the Atlantic slave trade, Kru people were considered more valuable as traders and sailors on slave ships than as slave labor, and Kru oral traditions strongly hold that they were never enslaved. To ensure their status as “freemen,” they initiated the practice of tattooing their foreheads and the bridge of their nose with indigo dye to distinguish them from slave labor. Many were called Krumen by Europeans, and hired as free sailors on European ships in both the slave trade and trade in goods. The Kru sailors were famous for their skills in navigating and sailing the Atlantic. Their maritime expertise evolved along the west coast of Africa where they made a living as fishermen and traders. Knowing the in shore waters of the western coast of Africa, and having nautical experience, they were employed as sailors, navigators and interpreters aboard slave ships, trading ships, and American and British warships used against the slave trade. These events likely occurred in the 18th century and are believed to be connected to more intensive European interest in trade in the region at this time. The original settlers from the interior eventually established five towns: Little Kroo, Setra Kroo, Kroo Bar, Nana Kroo and King Will's Town, that came to be regarded as their home district, though soon other offshoots developed along the coast, and particularly in Freetown, Sierra Leone.
Теңізшілдік
XVIII ғасырдың соңынан бастап кру тайпасынан шыққан адамдар (Крумен атауы осыдан туындаған) еуропалық кемелерде жұмыс істей бастады. 1790 жылдары олардың туған жерінің тұрғындары еуропалық кемелерге еркін теңізшілер ретінде жалданатын болды. XIX ғасырда құл саудасының орнына «заңды сауда» қалыптасып, Батыс Африка жағалауындағы сауда өскен сайын, көптеген кру теңізшілері жаңа кемелерге матростар ретінде қабылданатын. Осы процестің нәтижесінде кру қауымдастықтары жағалаудағы ірі сауда орталықтарының маңында, Сьерра-Леонеден Конго өзенінің сағасына дейін құрылды. Оңтүстік Африканың Саймонстаун қаласындағы Сифорт ескі зиратында 20-30 аралығындағы кру адамының қабірі сақталған, олардың қабір тастарында «Крумен» деп жазылған. Олар 1820 жылдан 1924 жылға дейін Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен; мысалы, сол жылдың маусым айында 12 кру адамымен бірге лагерь құрылған. Көптеген крулар кемежайда жұмыс істесе, қалғандары Корольдік теңіз күштерінің кемелерінде матростар болып қалды. Кемедегілер оларға батыстық немесе кішірек есімдер берді, мысалы Том Ропман, «Пиво шешесі» және Уилл Тарақан. Олардың көптеп жұмысқа алынғаны анық, сондықтан берілген есімдер түпнұсқа емес еді, мысалы, зиратта Том Смит №1-дің қалдықтары бар, оны басқа Том Смиттен ажырату үшін. Кру теңізшілері кіші топтарға бөлініп, басшының жетекшілігімен жұмыс істеді. Олар онға жуық шақырымдай қашықтықтағы теңізге каноэмен шығып, келген кемелермен кездесіп, сол жерде жұмыс шарттарын келіседі. Басшылар бұрынғы жұмыстарынан алған құжаттарын қораптарда немесе басқа ыдыстарда сақтайтын. Келіссөздер жылдам жүргізілетін. XIX ғасырдың басында шетелдік байқаушылар круларды адалдығы, батылдығы, тиімділігі және еңбекқорлығы үшін жоғары бағалаған. Бірақ кейінірек олар олар туралы сыни пікірлер айтты, алайда қандай болса да, Африка суларында көптеген кру теңізшілері жоқ кемелердің саны азая берді. Бастапқыда кру тайпасынан шыққандар теңізшілер жұмысына ғана қызығушылық танытса, кейіннен олардың кейбіреуі Африканың Сьерра-Леонеден Конго өзенінің сағасына дейін өскен сауда орталықтарында түрлі жұмыстар атқарып, құрлықта жұмыс істеуге көшті. Олар сонымен қатар әскерге шақырылып, қара жұмысшылар ретінде жұмыс істеді, кейбіреулері Үндістан мен Малайя түбегіне дейін барды. Кру жұмысшылары француздық жұмыс берушілерге Панама каналын қазуға тырысқанда көмектесті, ал басқалары Ямайкада жұмыс істеді.
From the late eighteenth century onward, Kru men (from whence the term Krumen derives) began working on European ships. By the 1790s the inhabitants of their original region were being hired as free sailors on European ships. As the so called "legitimate trade" replaced the slave trade in the nineteenth century and as trade along the West Africa coast increased, many Kru sailors signed on to the new vessels as seamen. In the process there developed Kru communities around all the major trading factories of the coast, from Sierra Leone around to the mouth of the Congo River. A number of Kroomen (between 20 and 30) are buried in the Seaforth Old Burial Ground in Simon's Town, South Africa, where their graves can still be seen, and Kroomen is the name used to describe them on their gravestones. They were active in the Royal Navy from 1820 to as late as 1924; for example, landed a camp party with 12 Krumen in Elephant Bay in June of that year. Many Kroomen joined the dockyard staff, while others remained on board RN ships as seamen. They were given Westernized or diminutive names by the men on the ships, Tom Ropeman, Bottle of Beer, and Will Cockroach amongst them. They were clearly commonly employed, and the names bestowed were not original, since the cemetery contains for example the remains of Tom Smith Number 1, to distinguish him from another Tom Smith. Kru sailors were organized as small companies under a headman. They would paddle in small canoes as far as a dozen miles out to see to meet ships as they arrived and negotiated their employment on the spot. Headmen often carried credentials from previous stints of employment in boxes or other containers, and negotiations were conducted rapidly. During the earlier part of the nineteenth century foreign observers often gave the Kru high praise for their honesty, courage, efficiency and willingness to do hard work. Later observers, however, had more disparaging comments to make, though either way, few ships plied African waters without many Kru sailors on board. Although initially Kru men were interested only in sailor's work, in time some took up land based employment doing all sorts of work in the many trading factories that grew up all along the African coast from Sierra Leone to the mouth of the Congo River. They were also recruited as soldiers and common laborers, some traveling as far as India and the Malayan peninsula to the east. Krumen workers served French employers in the French attempt to dig the Panama Canal, others were employed in Jamaica.
Мәдениет
ХІХ ғасырдың соңында Кру тайпасы шағын бірлестіктерге бөлінгенін, әрқайсысында мұрагерлік басшы болғанын, оның міндеті – тек қана сырттан келгендермен қарым-қатынаста халықты ұсыну ғана еді деп хабарлады. Көптеген анклавтарда бұл күй бүгінге дейін сақталған. Билік ақсақалдар қолында болды, олар өздерінің мәртебесін білдіретін темір жүзіктерді аяқтарына тақты. Олардың төрағасы діни билікке де ие болды, ол ұлттық нышандарды сақтады, ал оның үйі кінәсі дәлелденгенге дейін қылмыскерлерге пана болды. Әрбір отбасы жеке мүлікті бірлесіп пайдаланады. Жер де ортақ, бірақ оны өңдемеген жағдайда оған құқығы жойылады.
In the late nineteenth century, reports described the Kru as divided into small commonwealths, each with a hereditary chief whose duty was simply to represent the people in their dealings with strangers. This remains the case in many enclaves today. Power was vested in the elders, who wore as insignia iron rings on their legs. Their president, who held religious authority as well, guarded the national symbols, and his house was sanctuary for offenders until their guilt is proved. Personal property is held in common by each family. Land also is communal, but the rights of the actual cultivator cease when he fails to farm it.
Дін
Кру дінінің негізгі тобының алғашқы сипаттамаларын миссионерлер, әсіресе Джеймс Коннолли жасады. Бірақ бұл мәліметтерді жақын орналасқан Палмас мүйісіндегі Гребо тайпасының толыққандырақ сипаттамаларымен де байытуға болады, олар тіл және мәдени жағынан байланысты болған. Бұл аймақтың рухани әлемінің орталық элементтеріне миссионерлердің жоғары, Жаратушы Құдай деп атаған Ньесоа есімді тұлға, аумақтармен байланысты рухтар немесе құдайлар, ку деп аталатын туыстық рухани қорғаушылар және соңында, жақын маңда қалып, оқиғаларға ықпал ете алатын кеткендердің жандары – кви кірді. Бұл рухани тұлғалармен «дея» деп аталатын адамдар тобы арқылы байланыс жасалды, олар ұзақ және арнайы оқудан және тәлімгерлікten өтіп, осы лауазымды атқарды. Олар дәрі-дәрмек пен рухани жолдарды қолданып, медициналық және рухани мәселелерді шешті.
The first descriptions of core group of Kru religion were done by missionaries, notably James Connolley, But these accounts can also be augmented by more detailed accounts of the Grebo of nearby Cape Palmas who were linguistically and culturally related. The central elements of the spiritual universe of this region included a figure identified by missionaries as a high, creator God, named Nyesoa, spirits or deities associated with territories called, familial spiritual guardians called ku and finally kwi or the souls of the departed who remained near by and could influence events. These spiritual entities were contacted through a class of people called deya, who underwent long and specialized training and apprenticeship to take up their office. They addressed problems both medical and spiritual using pharmaceutical and spiritual remedies.
Кру тілі
Вильгельм Блик Кру тілін мандинго тілдер тобына жатқызды, және оған Р. Г. Латам қосылды; ал С. В. Коелл, 1854 жылы Кру тілінің грамматикасын жариялаған болатын, оған қарсы шықты. Монровияның бұрынғы мэрі Мэри Брах, Кру және Басса тайпаларының аралас тегінен шыққан. 1951 жылы Либерия президентіне үміткер болған судья және саясаткер Дидху Тве Кру тайпасының ұрпағы еді.
Wilhelm Bleek classified the Kru language with the Mandingo family, and in this he was followed by R. G. Latham; S. W. Koelle, who published a Kru grammar (1854), disagreed. Mary Broh, the former mayor of Monrovia, is of mixed Kru and Bassa ancestry. Didwho Twe, a judge and politician, who ran for President of Liberia in 1951 was of Kru heritage.