Альфред Наторст: швед саяхатшысы, геолог және палеоботаник

Кіріспе

Швед зерттеушісі, геолог және палеоботаник (1850–1921)

Альфред Габриэль Наторст (7 қараша 1850 – 20 қаңтар 1921) – швед Арктикасын зерттеуші, геолог және палеоботаник.

Өмір

Ол Швецияның Ведэрбрунн қаласында дүниеге келген. Геологияға деген қызығушылығын Чарльз Лайелдің "Геология принциптері" атты еңбегі оятқан. 21 жасында Натхорст 1872 жылы Англияда Лайелді кездестірді. Наторст 1873–1884 жылдары Швецияның геологиялық қызметінде жұмыс істеді. 1884 жылғы 5 желтоқсанда патша жарлығымен профессор қызметіне тағайындалды және сонымен бірге Швеция табиғи тарих мұражайындағы жаңа "Архегониялар және қазба өсімдіктер бөлімінің" кураторы болды. Ол 1917 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. Наторст 1870 жылы Шпицбергенге сапар жасады, ал 1882–1883 жылдары Адольф Эрик Норденшелд басқарған Екінші Диксон экспедициясына ("Den andra Dicksonska Expeditionen till Grönland") қатысты. 1898 жылы "Антарктика" кемесімен Медведь аралы мен Шпицбергенге, соның ішінде оқшауланған Конг Карлс жеріне экспедиция ұйымдастырды. Келесі жылы (1899 ж.) Наторст Гренландияға экспедиция басқарды. Бұл екінші экспедицияның екі мақсаты болды: географиялық картаға түсіру және 1897 жылғы С.А. Андренің Арктикадағы ауа шары экспедициясынан аман қалғандарды іздеу. Андре экспедициясы табылған жоқ, бірақ Наторст Антарктика бұғазын ашты және картаға түсірді, бұл бұғаз солтүстіктегі Кайзер Франц-Жозеф фьордын оңтүстіктегі Король Оскар фьордының басымен байланыстырады. Екі экспедицияның нәтижелері екі томдық "Två somrar i Norra Ishavet" (швед тілінде) атты еңбекте сипатталған. 1871 жылы Сканнияда табылған мұздық саздың ішіндегі макрофоссилдерден бастап, Наторст өсімдіктердің мұздықтан кейінгі дамуын зерттеді. Ол сондай-ақ Арктикадағы палеозой және мезозой, ал Жапониядағы үшінші дәуірге жататын өсімдік қалдықтарын зерттеді. Бұл зерттеулер оны палеоботаника саласындағы халықаралық деңгейдегі мойынды авторитетке айналдырды. Наторст Гренландия флорасының тарихы жөніндегі Евгений Уормингпен ғылыми пікір таласына қатысты. Уорминг флораның бір бөлігі соңғы мұз басу кезеңінде сақталған деп болжады – нунатак гипотезасы, ал Наторст бүкіл флора мұз басудан кейін жаңадан қоныстанған деп есептеді – tabula rasa гипотезасы. Ол көптеген ғылыми қоғамдардың, соның ішінде 1885 жылы Швед Корольдік ғылым академиясының сайланған мүшесі болды. 1921 жылғы 20 қаңтарда қайтыс болды.

He was born in Väderbrunn in Sweden. Nathorst's interest in geology was awakened by Charles Lyell's Principles of Geology and, at the age of 21, Nathorst visited Lyell in England in 1872. Nathorst was employed at the Geological Survey of Sweden in 1873–84. He was then appointed professor, by royal decree on the 5 December 1884, and was simultaneously made curator of the new "Department of Archegoniates and Fossil Plants" at the Swedish Museum of Natural History. He remained at this post until his retirement in 1917. Nathorst visited Spitsbergen in 1870 and in 1882–83 he participated in the Second Dickson expedition ("Den andra Dicksonska Expeditionen till Grönland") led by Adolf Erik Nordenskiöld. He led an expedition on the ship Antarctic to Bear Island and Svalbard including the isolated Kong Karls Land in 1898. The following year (1899), Nathorst led an expedition to Greenland. This second expedition had the dual purpose of geographical mapping and of searching for survivors of S. A. Andrée's Arctic balloon expedition of 1897. The Andreé expedition was not found, however Nathorst found and mapped the Antarctic Sound, a fjord branch connecting Kaiser Franz Joseph Fjord to the north with the head of King Oscar Fjord to the south. The two expeditions are described in two volumes Två somrar i Norra Ishavet (in Swedish). Starting with macrofossil deposited in glacial clay found in Scania in 1871, Nathorst investigated postglacial development in plants. He also researched plant remains from older geological eras, such as the palaeozoic and mesozoic from the Arctic and tertiary from Japan. These investigations made him an internationally acknowledged authority on palaeobotany. Nathorst had a scientific dispute with Eugen Warming over the history of the flora of Greenland. Warming hypothesised that part of the flora had survived the last glaciation – the nunatak hypothesis, while Nathorst considered that the entire flora had immigrated anew after the glaciation – the tabula rasa hypothesis. He was an elected member of many learned societies, including the Royal Swedish Academy of Sciences (1885). He died on 20 January 1921.

Мұра

Оның құрметіне көптеген өсімдік, жануар және саңырауқұлақ түрлері аталды, мысалы, Saxifraga nathorstii (Dusén) Hayek (Шығыс Гренландияның саксифрагасы) және қазба өсімдіктер түрлерінің жиынтығы, Williamsonia nathorstii Carruthers (қазба стрекоза) және Laestadites nathorstii Mesch. (қазба саңырауқұлақ). Шығыс-Орталық Гренландиядағы Наторст жері оның есімімен аталған. Шпицбергенде, Ямал аралдарындағы Наторст жері және Наторст мұзы (Nathorstbreen) оның есімімен аталған. Сондай-ақ, Бьёрноя аралындағы Альфредфеллет тауы оның есімімен аталған.