Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық зерттеуші (1899–2001)
Norwegian explorer (1899–2001)
Хельге Маркус Ингстад (30 желтоқсан 1899 – 29 наурыз 2001) – норвегиялық зерттеуші. 1960 жылы бірнеше викингтер қоныстарын картаға түсіргеннен кейін, Ингстад пен оның әйелі, археолог Энн Стин Ингстад, Канаданың Ньюфаундленд провинциясындағы Л’Анс-окс-Медоус жерінде викингтердің қонысының қалдықтарын тапты. Хельге Ингстад 101 жасында Ослодағы Диаконхеммет ауруханасында қайтыс болды.
Helge Marcus Ingstad (30 December 1899 – 29 March 2001) was a Norwegian explorer. In 1960, after mapping some Norse settlements, Ingstad and his wife archaeologist Anne Stine Ingstad found remnants of a Viking settlement in L'Anse aux Meadows in the province of Newfoundland in Canada. Helge Ingstad died at Diakonhjemmet Hospital in Oslo at the age of 101.
Ерте өмір
Хельге Ингстад 1867-1958 жылдары өмір сүрген Олав Ингстад пен 1869-1946 жылдары өмір сүрген Ольга Мари Квамның ұлы болды. Оның әкесі Тромсёде қалалық инженер және фабрика бастығы қызметін атқарды. Ол заңгер-профессор Маркус Плуен Ингстадтың немересі еді. 1915 жылы Хельге отбасымен Бергенге көшіп, 1915-1918 жылдары Берген Катедральдік мектебінде оқыды. 1922 жылы заңгер мамандығын аяқтағаннан кейін Левангерде заңгерлік тәжірибесін бастады.
Helge Ingstad was the son of Olav Ingstad (1867–1958) and Olga Marie Qvam (1869–1946) in Meråker, Nord Trøndelag. His father was municipal engineer in Tromsø and held the title of factory supervisor. He was the grandson of lawyer professor, Marcus Pløen Ingstad. Helge and his family moved to Bergen in 1915 where he attended the Bergen Katedralskole (1915–1918), and after graduating cand. jur. in 1922 he took up a practice of lawyer in Levanger.
Мансап
Хелге Ингстад бастапқыда заңгер мамандығын меңгерген, бірақ ол әрқашан табиғатқа жақын болғандықтан, Левангердегі сәтті заң практикасын сатып, 1926 жылы Канаданың Солтүстік-Батыс аумақтарына аң аулаушы ретінде кетті. Келесі үш жыл бойы норвег "Карибу жеушілер" деп белгілі болған жергілікті үнді тайпасымен бірге саяхаттады. Норвегияға оралғаннан кейін, ол Канададағы өмірі туралы "Pelsjegerliv" ("Аң аулаушының өмірі") атты бестселлер жазды, ол ағылшын тілінде "Тоқшылық пен ашаршылық елі" (Knopf, 1933) деген атпен жарияланды. 1932-1933 жылдары, Норвегия Гренландияның шығыс бөлігін аннексиялаған кезде, Ингстад Эрик Қызыл жерінің губернаторы (Sysselmann) болды. Гаагадағы Халықаралық Әділет соты бұл жерлер Данияға тиесілі екенін шешті, сондықтан Норвегияның ресми қатысуы аяқталуға тиіс болды. Сот шешімінен кейін Ингстад үкімет тарапынан Шпицберген (Шпицберген және оны қоршаған аралдар) губернаторы лауазымына шақырылды – оның заңгерлік білімі мен Арктикада өмір сүру тәжірибесін ескере келе, бұл лауазым оған өте қолайлы болды.
Helge Ingstad was originally a lawyer by profession, but, ever an outdoorsman, he sold his successful law practice in Levanger and went to Canada's Northwest Territories as a trapper in 1926. For the next three years, the Norwegian travelled with the local Indian tribe known as the Caribou Eaters. After returning to Norway, he wrote the bestselling Pelsjegerliv ("Trapper Life") about his time in Canada, published in English as The Land of Feast and Famine (Knopf, 1933). Ingstad was the governor (Sysselmann) of Erik the Red's Land in 1932–1933, when Norway annexed that eastern part of Greenland. The Permanent Court of International Justice in The Hague decided that the lands belonged to Denmark, and so the official Norwegian presence had to end. Following the verdict, Ingstad was summoned by the government to the job as governor of Svalbard (Spitsbergen and the surrounding islands) — a position suiting him uniquely, considering his profession of law and his experience in Arctic living.
Неке
Свалбардта өткен жылдары Хельге Ингстад өзінен жиырма жылға жас кіші Энн Стин Моемен танысты. Ол оның Канада мен Гренландия туралы кітаптарын зор құрметпен оқып, зерттеушіге ғашық болды; оған хат жазды, біраз уақыт хат алмасып, кездескеннен кейін олар никелесіп, 1941 жылы үйленді. 1946 жылы Ингстадтар Норвегияның астанасы Ослоның Холменколлен аймағында өздеріне үй салды, және әлемді аралап жүрмеген кезде қалған өмірін сонда өткізді. Олардың Бенедикт есімді бір қызы болды, ол Осло университетінде медициналық антропология профессоры болды. Бенедикт жасөспірім шағынан бастап ата-анасымен бірге саяхаттарға қатысты.
During his years on Svalbard, Helge Ingstad met Anne Stine Moe, nearly twenty years his junior. She had read his books from Canada and Greenland with great admiration, and developed a crush on the explorer; she wrote to him, and after some time of correspondence and dating they were engaged, and married in 1941. In 1946, the Ingstads made themselves a home near the Holmenkollen area of Norway's capital, Oslo, where they spent the rest of their lives when not travelling the world. They had one daughter, Benedicte, who became a professor in medical anthropology at the University in Oslo. From her teenage years, Benedicte accompanied her parents on their exploration journeys.
Автор
Хельге Ингстад әлемнің шалғай жерлеріне жасаған сапары туралы кітаптарымен Норвегияда танымал болған көрнекті жазушы еді. Гренландиядан ол «Ұлы мұздықтың шығысы» («Øst for den store bre») деген кітап жазды, ал Шпицбергтен – «Салқын жағалаулары бар жер» («Landet med de kalde kyster») деген кітап шығарды. Ол сондай-ақ Мексиканың солтүстік-батысындағы Апачи индейлерін зерттеді және «Апачтар – жоғалған тайпаны іздеу» («Apache indianerne jakten på den tapte stamme») атты кітап жазды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Алясканың солтүстігіндегі Брукс жотасында Нунамиут Иньюпиаттарының арасында біраз уақыт тұрды, содан кейін «Алясканың ішкі эскимостары – Нунамиут» («Nunamiut blant Alaskas innlandseskimoer») деген кітап жазды. Оның 1931 жылы жарық көрген «Турақты жер немесе ашаршылық» («The Land of Feast or Famine») атты кітабы, қырық жылдан астам уақыт баспадан шықпағаннан кейін 1992 жылы Макгилл университетінің баспасында қайта басылды. Сегіз ғимараттың қалдықтары табылған. Олар ағаш қаңқаға қойылған саздан тұрғызылған деп саналады. Қатардағы артефакттарға сүйенсек, ғимараттар тұрғын үйлер немесе шеберханалар ретінде анықталды. Ең ірі тұрғын үй бірнеше бөлмеден тұрды. Шеберханалардың арасында: көмір балқыту пеші мен темір шлагы бар темірші шеберханасы, ағаш қалдықтарын шығаратын ағаш өңдеу шеберханасы және тозған қадаларды қамтитын қайық жөндеу аймағы болды. Темір өңдеу, ағаш өңдеу және қайық жөндеумен байланысты заттардан басқа, табылған артефакттардың ішінде күнделікті қолданылатын норвегиялық заттар да болды, соның ішінде тас май шам, доғарылған тас, қола бекіткіш штифт, сүйек тоқу инесі және тігіштің бөлігі. Тігіш пен ине болғандықтан, еркектермен қатар әйелдер де болған болуы мүмкін. Тамақ қалдықтарының ішінде майлы жаңғақтар да бар еді, олардың маңызы бар, себебі олар Жаңа Брансуиктен солтүстікке қарай табиғи түрде өспейді, ал олардың болуы норвегиялықтар оларды алу үшін оңтүстікке сапар шеккенін көрсетеді. Археологтар бұл жерді норвегиялықтар салыстырмалы түрде қысқа мерзімге мекендеген деген қорытындыға келді.
Helge Ingstad was a popular author, whose books on his visits to remote parts of the world gained him fame in Norway. From Greenland he wrote Øst for den store bre ("East of the Great Glacier"), from Svalbard he wrote Landet med de kalde kyster ("The Land With the Chilly Coasts"). He also visited the Apache Indians of northwestern Mexico, from which he wrote Apache indianerne jakten på den tapte stamme ("The Apaches The Hunt for the Lost Tribe"). After World War II he stayed for a period in the Brooks Range in northern Alaska among the Nunamiut Iñupiat, and afterwards wrote Nunamiut blant Alaskas innlandseskimoer ("Nunamiut Inland Eskimos of Alaska"). His 1931 book, The Land of Feast or Famine, was republished by McGill University Press, in 1992, after being out of print for over forty years. The remains of eight buildings were located. They are believed to have been constructed of sod placed over a wooden frame. Based on associated artifacts, the buildings were variously identified as dwellings or workshops. The largest dwelling measured and consisted of several rooms. Workshops were identified as an iron smithy containing a forge and iron slag, a carpentry workshop, which generated wood debris, and a specialized boat repair area containing worn rivets. Besides those related to iron working, carpentry, and boat repair, other artifacts found at the site consisted of common everyday Norse items, including a stone oil lamp, a whetstone, a bronze fastening pin, a bone knitting needle, and part of a spindle. The presence of the spindle and needle suggests that women were present as well as men. Food remains included butternuts, which are significant because they do not grow naturally north of New Brunswick, and their presence probably indicates the Norse inhabitants travelled farther south to obtain them. Archaeologists concluded that the site was inhabited by the Norse for a relatively short period of time.
Аталған белгілері
Хельге Ингстадтың есімімен Солтүстік Америкада екі географиялық нысан аталады. Канадада Ингстад саласы деп аталатын өзен Ұлы Құл көліне құяды. Аляскада Брукс жотасындағы 1461 метрлік Ингстад тауы 2006 жылдың 19 сәуірінде АҚШ Географиялық атаулар жөніндегі кеңесімен ресми түрде бекітілді. Бұл атау Нунамиут тайпасы Ингстадтың олар үшін жасаған еңбегіне алғыс айту үшін ұсынған. Өмірінің соңғы жылдары ол 1950 жылы Нунамиутпен бірге тұрғанда түсірген көптеген фотосуреттер мен аудиожазбаларды (141 ән) жіктеуге және түсіндіруге кірісті. Нәтижесінде "Нунамиут әндері" атты кітапша және оған қоса аудио материалдары бар дискі шығарылды. Бұл Нунамиут мәдениетін сақтауға зор үлес болды, себебі ол 20-ғасырдың ортасында жинаған көптеген материалдары қазіргі кезде жергілікті жерде жоғалып, тек оның жазбаларында ғана сақталған болып шықты.
Helge Ingstad has two geographic features in North America named after him. In Canada, a small river, Ingstad Creek, flows into Great Slave Lake. In Alaska, the 1461 meter high Ingstad Mountain in the Brooks Range was officially approved by the U. S. Board on Geographic Names on 19 April 2006. The name was suggested by the Nunamiut tribe in gratitude for Ingstad's efforts on their behalf. During the last few years of his life, he worked on categorizing and annotating the large quantity of photos and audio recordings (141 songs) he had made while living with the Nunamiut in 1950. The effort resulted in a booklet, Songs of the Nunamiut, with an accompanying CD containing the audio material. This is an extremely valuable contribution to the preservation of the Nunamiut culture, because it turned out that much of what he had gathered in the mid 20th century was now lost locally and was only preserved in his recordings.
Құрметтер
Ол Норвегия ғылым және әдебиет академиясының құрметті мүшесі болды. Сонымен қатар, Осло университеті, Канададағы Ньюфаундленд мемориалдық университеті және Миннесотадағы Сент-Олаф колледжінде құрметті докторлық дәрежесін алды. Ол 1991 жылы Корольдік Норвегиялық Сент-Олав орденінің Ұлы крестімен марапатталды (бұрын 1965 жылы 1-сыныпты кавалер, ал 1970 жылы командир болған), Ваза орденінің кавалері, сондай-ақ екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Финнмарктағы еңбегі үшін Норвегия Қызыл Крестінің құрмет белгісімен марапатталды. 1970 жылдан бастап Норвегия үкіметінен өмір бойына мемлекеттік стипендия алды. Ол 1981 жылы Канада Ұлттық кино басқармасы (NFB) түсірген «Американы ашқан адам» атты деректі фильмнің батыры болды. 1986 жылы Норвегияның Өнер кеңесінің құрметті сыйлығына ие болды. Норвегия Корольдік Теңіз күштерінің төртінші кемесі Хельге Ингстадтың есімімен аталады. 1980 жылы Чилидегі ESO-ның Ла-Силла обсерваториясында даниялық астроном Ричард Мартин Уэст ашқан 8993 Ингстад астероиді (ішкі негізгі белдеуде) оның құрметіне аталды. Атау туралы ресми хабарлама 2002 жылғы 24 маусымда Ұлы Көші-қон Комитеті (MPC) тарапынан жарияланды.
He was an honorary member of the Norwegian Academy of Science and Letters. He also held honorary doctorates at the University of Oslo, Memorial University of Newfoundland in Canada, and at St. Olaf College in Minnesota. He was awarded the Grand Cross of the Royal Norwegian Order of St. Olav (in 1991; previously Knight 1st class in 1965, and Commander in 1970), Knight of the Order of Vasa, and he was presented with the Norwegian Red Cross Badge of Honour for his efforts in Finnmark during World War II. He received a lifetime government grant from the Norwegian government from 1970. He was the subject of a 1981 National Film Board of Canada (NFB) documentary The Man Who Discovered America, In 1986, he was presented Arts Council Norway's honor award. , the fourth of the five s of the Royal Norwegian Navy was named after Helge Ingstad. The inner main belt asteroid 8993 Ingstad, discovered by Danish astronomer Richard Martin West at ESO's La Silla Observatory in Chile in 1980, was named in his memory. The official naming citation was published by the MPC on 24 June 2002 .