Кіріспе

Жыл сайын Чикаго қаласында (АҚШ) өтетін жүгіру жарысы. Чикаго марафоны – қазан айында Иллинойс штатының Чикаго қаласында өткізілетін марафондық жарыс. Бұл әлемнің алты үздік марафонының бірі және World Athletics Label Road Race статусына ие. Чикаго марафоны – әлемдегі финиш сызығын кесіп өткендер саны бойынша төртінші ірі жарыс. 1905 жылдан 1920 жылдарға дейін жыл сайын Чикаго марафондары өткізілген, бірақ қазіргі сериядағы алғашқы жарыс 1977 жылдың 25 қыркүйегінде «Мэр Дейли марафоны» деген бастапқы атаумен өтті, онда 4200 жүгіруші қатысты. 1987 жылы жартылай марафон ғана өткізілген және 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан басқа, жарыс содан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Жарыс, ішінара, жеке және әлемдік рекордтарды жаңаруға мүмкіндік беретін жылдам әрі тегіс трассасының арқасында, әлемдегі ең қарқынды дамып келе жатқан марафондық жарыстардың біріне айналды. Жарыс элиталық мәртебесіне жеке рекордтар жасауға және әлемдік рекордтарды жаңаруға ынталандыратын жүлде қоры ұсынатын демеушілермен байланыс орнату арқылы қол жеткізді. 2008 жылдан бері жарыс Bank of America компаниясының демеушілігімен ұйымдастырылады және ресми түрде Bank of America Chicago Marathon деп аталады. Жарысқа шамамен 50 000 жүгіруші қатыса алады, ал тек 6,5 сағат ішінде финиш сызығын кесіп өткендердің нәтижесі ресми тіркеледі. Қатысуға ниет білдірушілер уақыттық талаптарға сай келуі немесе жалпы лотерея арқылы іріктеуден өтуі керек. Жарысқа қатысушылар саны шектеулі болғамен, элиталық жүгірушілер, үздік нәтиже көрсеткендер және қайырымдылық ұйымдарының өкілдеріне ерекше жағдайлар жасалады. Көбінесе, жергілікті, ұлттық және халықаралық қайырымдылық ұйымдары мен гуманитарлық мекемелер қаражат жинау мақсатында шараға демеушілікпен қатысуға шақырады.

Тарих

1896 жылы Грекияда өткен I Олимпиада ойындарындағы алғашқы заманауи марафон осы спортқа қызығушылықты арттырып, көптеген батыс елдерінде және АҚШ-та ұқсас жарыстардың өтуіне әкелді. Нью-Йорк және Сент-Луис қалаларында марафондар эпизодты түрде өткенімен, Бостон марафоны 1897 жылы жыл сайынғы жарыс ретінде орнықты, одан кейін Чикаго марафоны да жыл сайын өткізіле бастады. 1905 жылдан бастап Чикаго марафоны (1905-1909 жылдары Иллинойс атлетика клубы ұйымдастырса, 1910 жылдан кейін Чикаго Daily News газетінің демеушілігімен) 1920 жылдардың басына дейін жыл сайын өткізілді. Чикагодағы алғашқы марафон 1905 жылдың 23 қыркүйегінде өтті. Көрермендердің 100 000-нан астам өкілі таңғажайып оқиғаға куә болды: Чикаголық Руд Метзнер соңғы сәтте сүйікті саналған Луи Маркстан жеңісті ұрлап алды. 1960 жылдардағы денсаулыққа қатысты сананың артуы ғана марафонның дамуына қоғамдық назар аударуға мүмкіндік берді. Фрэнк Шортердің 1972 жылғы XX Олимпиада ойындарындағы марафондағы жеңісі американдық орта таптың көптеген идеалдарының бірігуін көрсете білді. Ал 1976 жылғы Нью-Йорк марафоны, бес ауданды қамтиған алғашқы жарыс ретінде, ірі қалалық марафондарды танымал етті. Нью-Йорк марафоны 1970 жылдарда қарқынды өскен кезде Чикаго марафоны Нью-Йорк марафонына басты қарсылас ретінде құрылды. 1980 жылдардың ортасында бұл жарыс «Американың марафоны / Чикаго» деп аталды және қатысушыларға сыйлық беруге жол ашты. Джоан Бенуа Сэмюэлсон 1980 жылдардың ортасындағы Чикаго марафонын «Әлемнің марафоны» деп сипаттады. Bank of America Chicago марафонына қатысу үшін уақыт талабы қойылмайды. Чикаго қаласының мэрі Ричард Дэйли марафонды қолдады. Мэр Дэйли қайтыс болғаннан кейін, оның орнына келген Майкл Энтони Биландик жарысты мақұлдап, Келлиді де қатыстырды. 1977 жылдың 25 қыркүйегінде Майкл Биландик және оның әйелі марафонның бірінші жарысында жүлдегерлерге медальдар тапсырды. Бұл қазіргі Чикаго марафонының алғашқы жарысы «Мэр Дэйли марафоны» деп аталды. Флаэрти бірінші жарыстың шығындарын төледі, онда демеушілер болған жоқ. 1978 жылы жарыс тағы да «Мэр Дэйли марафоны» деп аталды. 1979 жылы Beatrice Foods компаниясы алғашқы демеуші болды. Алғашқы жылдары Чикаго марафоны тамыз айында өткізілді. Алайда 1979 және 1980 жылдары жарыс әуесқой жүгірушілердің кездесуі ретінде қала берді. 1982 жылы жарысқа әлемдік деңгейдегі спортшыларды тартуға жеткілікті жүлде қоры жиналды. 1982 жылы Грег Мейер 2:10:59 көрсеткішімен бірінші орынды иеленді. 1986 жылы 8000 қатысушының арасында 40 әлемдік деңгейдегі жүгіруші болғанымен, нәтижелер салыстырмалы түрде төмен болды. Beatrice компаниясы 1987 жылы демеушіліктен бас тартты. Осыған байланысты сол жылы жартылай марафон ғана өткізілді, соның нәтижесінде Heileman Brewing Company компаниясы 1988 жылғы Old Style Chicago марафонына демеушілік етті. Жарыс қорытындысы бойынша 1988 жылғы XXIV Олимпиада ойындарына қатыспаған үш әйел бірінші орында тұрды. 1991 жылы Heileman компаниясы демеушіліктен бас тартты, нәтижесінде жүлде қоры және көрсеткіштер төмендеді. 1992 жылы жарысқа демеуші болған жоқ, бірақ 1993 жылы жаңа демеуші – LaSalle Bank компаниясы келді. 1994 жылы жарыс LaSalle Bank Chicago марафоны деп аталды. 1996 жылы LaSalle Bank үш жыл бұрын Флаэртиден жарысты сатып алған Major Events, Inc. компаниясынан Чикаго марафонын сатып алды. 1998 жылы жарыста транспондерлік уақыт өлшеу жүйесі қолданыла бастады. 2001 жылы Кэтрин Ндереба әйелдердің марафондағы әлемдік рекордын жаңартқанда, ерлер мен әйелдердің сол кездегі әлемдік рекордтары Чикаго марафонында орнатылған болатын. 2007 жылы Bank of America LaSalle Bank-тың бас компаниясы ABN AMRO Солтүстік Американы сатып алып, жарыстың атаулық демеушілігін өз мойнына алды. 2007 жылғы жарыста тұңғыш рет CEO марафоны өткізілді. Жарыста жылдық кірісі кем дегенде 5 миллион доллар (әйелдер үшін 2,5 миллион доллар) болатын компаниялардың бас директорлары, президенттері, компания иелері және топ басшылары арасында арнайы бәсекелестік ұйымдастырылды. 2007 жылғы жарыс төрт жарыстың үшеуінің (ерлер, әйелдер және ерлер коляскасы) соңғы 100 метрде шешілгенімен де тарихи оқиғаға толы болды. Температура ерекше ыстық 88 °F (31 °C) -ге жеткендіктен, жарыс үш жарым сағаттан кейін жартылай тоқтатылды, бұл Чикаго марафонының және Чикагоның ресми рекордтарын да асып кетті. Рекордтық температурада жүгіруден 10 000-нан астам қатысушы бас тартса, 10 934 адам жарысты аяқтамады (көптегендері қауіпсіздік үшін жарыс ерте жабылғаннан кейін шақырылды).

Курс

Марафон жолы – Грант паркінде басталып, аяқталатын айналмалы жол. Одан бастап, қазіргі жол қаланың 29 ауданынан өтеді. Жол шеңберін жалпы алғанда үш бөлікке бөлуге болады: Солтүстік, Батыс және Оңтүстік. Осы бөліктердің әрқайсысында қаланың үш ірі стадионы жолдың бұрылыс нүктелеріне жақын орналасқан: солтүстікке қарай Wrigley Field; батысқа қарай United Center; оңтүстікке қарай Guaranteed Rate Field. Қаланың төртінші кәсіби стадионы, Солдат алаңы, старт/финиш аймағының жанында орналасқан. Алғашқы үш мильдік қашықтықты жүгірушілер Чикагоның орталық аймағынан өтеді. Соңында олар ЛаСалл көшесімен солтүстікке бет бұрады. Жүгірушілерге 12 000-нан астам еріктілер көмек көрсетеді, олар жол бойында, соның ішінде шамамен 1-3 миль сайын орналасқан 20 көмек көрсету бекетінде де жұмыс істейді. Қиын жағдайға түскен жүгірушілер үшін көмек көрсету бекеттерінде медициналық қызметкерлер болады және жедел жәрдем бригадалары жол бойына орналасқан. Цифрлық таймерлер әрбір 5 шақырымда және жартылай жолда орнатылған.

Жазбалар

Чикагода әлемдік рекордтар алты рет жаңаланды. 1984 жылы Стив Джонс 2:08:05 уақытпен жаңа әлемдік рекорд көрсетті. 1999 жылы Халид Ханнуши 2:06:00 шегінен өтіп, 2:05:42 уақытпен бірінші болды. 2013 жылы өткен жарыста Денис Киметто 2:03:45 уақытпен ерлер арасындағы трасса рекордын жаңартты. 2023 жылдың 8 қазанында Кельвин Киптум 2:00:35 уақытпен трассаны аяқтады, соның салдарынан жаңа әлемдік рекордты орнатты. Әйелдер арасындағы рекорд екі жыл қатарынан жаңаланды. 2001 жылы Кэтрин Ндереба 2:18:47 уақытпен рекордты жаңартты, ал Паула Рэдклифф келесі жылы 2:17:18 уақытпен одан да жоғары нәтиже көрсетті. 2019 жылы Бригид Косгей 2:14:04 уақытпен әлемдік рекордпен жеңіске жетті, ал 2023 жылы Сифан Хассан 2:13:44 уақытпен жаңа трасса рекордын орнатты.

Экономикалық әсері

Марафонның көп бөлігі туризм индустриясының әсерінен туындайды. 2010 жылы марафонға қатысқан 10 000-нан астам адам Чикагоға алғаш рет келгенін мәлімдеді. Олардың 6 000-ы 100 елден келді. Саяхатшылардың арқасында марафон кезінде қонақүйлердің толу деңгейі артады. Иллинойс университетінің тәуелсіз зерттеуіне сәйкес, 2015 жылғы марафон Чикаго экономикасына шамамен 277 миллион АҚШ доллары көлемінде әрекет етті, бұл 1 948 жұмыс орнына балама.