Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған келісімшарт

Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған келісім 1918 жылғы 11 қарашадағы келісім – Компиеньге жақын орналасқан Ле-Франпортта қол қойылған, Бірінші дүниежүзілік соғыста Антанта мен олардың соңғы қарсыласы Германия арасындағы құрлықта, теңізде және әуедегі қарулы қақтығыстарды тоқтатқан келісім. Бұрын Болгария, Осман империясы және Австро-Мажарстанмен де келісімдер жасалған болатын. Бұл келісім неміс үкіметінің АҚШ президенті Вудро Вильсонға, оның жақындағы сөйлеген сөзі мен бұрын жарияланған «Он төрт тармақ» негізінде шарттарды келісу туралы хабарлама жібергеннен кейін қол қойылды. Бұл «Он төрт тармақ» кейіннен Париж бейбіт конференциясында Германияның бас иелігіне айналды, ол келесі жылы өтті. Бұл келісім сондай-ақ 5:45-те Достас елдерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы, француз маршалы Фердинанд Фош қол қойған жерінің атымен «Компиень келісімі» (Compiègne, Waffenstillstand von Compiègne) деп те белгілі. Ол 1918 жылғы 11 қарашада сағат 11:00-де Орталық Еуропа уақыты бойынша күшіне енді және Антантаның жеңісімен, Германияның жеңілісімен аяқталды, бірақ бұл ресми бас иелік емес еді. Шарттардың көп бөлігін Фош жазған болатын, оларға Батыс майдандағы жауыздықтарды тоқтату, Рейн өзенінен батысқа неміс әскерлерін шығару, Рейн аймағын және одан шығысқа қарайғы көпір бастыларын Антантаның басып алуы, инфрақұрылымды сақтау, ұшақтарды, соғыс кемелерін және әскери жабдықтарды тапсыру, одақтас әскери тұтқындар мен ұсталған азаматтарды босату, сондай-ақ соғыс өтемақы төлеу, неміс тұтқындарын босату және Германияға қатысты теңіз блокадасын жеңілдету кірді. Келісім үш рет ұзартылды, ал бейбіт шарты бойынша келіссөздер жалғасты. 1919 жылғы 28 маусымда ресми түрде қол қойылған Версаль келісімі 1920 жылғы 10 қаңтарда күшіне енді. 1918 жылғы 11 қарашада сағат 11:00-ге дейін шайқас жалғасты, соғыстың соңғы күні 2738 адам қаза тапты.

Немістердің жағдайы нашарлауда

Орталық державалардың әскери жағдайы 1918 жылдың тамызының басындағы Амиен шайқасынан кейін күрт нашарлап, неміс әскерлерінің Гинденбург шебіне шегінуіне және неміс көктемгі шабуылының нәтижесінде басып алған аумақтарды жоғалтуына алып келді. Одақтастардың кейін "Жүз күндік шабуыл" деп аталған әрекеті 28 қыркүйекте жаңа кезеңге енді, АҚШ және Франция әскерлері Маас-Аргонн шабуылын бастарды. Солтүстікте британдықтар Сент-Квентин каналына шабуылға дайын тұрды, бұл алып қысқыш қозғалысын қауіптеді. Осы уақытта Осман империясы құлдырауға жақын болды, Австро-Венгрия империясы хаоста болды, ал Македония майданында болгар армиясының қарсылығы күйреп, 29 қыркүйекте Салоника соғыс тоқтату шарты жасалды. Болгарияның құлдырауымен және Витторио-Венето шайқасында Италияның жеңісімен Германияға оңтүстіктен Австрия арқылы басып кіруге жол ашылды. Неміс майданындағы әскерлердің рухы жақсы болғанымен, майдандағы қазалар, азық-түлік тапшылығы және испан қызбасы адам күшінің күрт азаюына себеп болды, ал шақырылған жаңа сарбаздар соғыстан шаршап, көңілсіз болды.

1918 жылдың қазан айындағы жеделхаттар және одақтастар арасындағы келіссөздер

1918 жылдың 29 қыркүйегінде Германияның Жоғарғы әскери басшылығы, оккупацияланған Бельгиядағы Спадағы Императорлық армия штабында, император Вильгельм II және императорлық канцлер Георг фон Гертлингке Германияның әскери жағдайының үмітсіз екенін хабарлады. Генерал-квартирмейстер Эрих Людендорф майданның тағы екі сағатқа төзуіне кепілдік бере алмайтынын мәлімдеді. Болгарияның құлауы Батыс майданға бағытталған әскерлерді сол жаққа аудару қажеттігін білдірді, бұл «Батыс майдандағы шабуылдарды ескере отырып, жағдайды түбірінен өзгертті» деп атап өткен Людендорф, Антантадан дереу қару тоқтатуды сұрауды талап етті. Сонымен қатар, ол АҚШ президенті Вудро Вильсонның негізгі талаптарын (он төрт пункт) қабылдауды ұсынды, оның ішінде Императорлық үкіметті демократиялық негізде құру және бейбітшілік шарттарының жақсырақ болуына үмітттенді. Бұл оған Императорлық Германия армиясының абыройын сақтап қалуға және капитуляция мен оның салдары үшін жауапкершілікті демократиялық партиялар мен парламентке жүктеуге мүмкіндік берді. Ол 1 қазанда штабының офицерлеріне өз пікірін білдірді: «Енді олар біз үшін жасаған төсекте жатуы керек». 1918 жылдың 3 қазанында либерал Баден князі Максимилиан Германияның канцлері болып тағайындалды, ол Георг фон Гертлингтің орнына қару тоқтату шартына келіссөздер жүргізу үшін келді. Кайзермен ұзақ әңгімелесуден және Рейхтегі саяси және әскери жағдайды бағалаудан кейін, 1918 жылдың 5 қазанында Германия үкіметі президент Вудро Вильсонға оның жақында сөйлеген сөзі мен бұрын жарияланған «Он төрт пункт» негізінде шарттарды келісу туралы хабарлама жіберді. Келесі екі әңгімеде Вильсонның айғақтары «Кайзердің орнынан түсуі бейбітшілік үшін маңызды шарт екенін көрсете алмады. Рейхтің жетекші мемлекет қайраткерлері мұндай қорқынышты мүмкіндікті қарастыруға дайын емес еді». Келіссөздер жүргізудің алғышарты ретінде Вильсон Германияның барлық оккупацияланған аумақтардан шығып кетуін, су асты кемелерінің қызметін тоқтатуын және Кайзердің отставкаға кетуін талап етті. Ол 23 қазанда былай деп жазды: «Егер АҚШ үкіметі Германияның әскери билеушілерімен және монархиялық автократтарымен қазір немесе кейіннен неміс империясының халықаралық міндеттемелері бойынша мәміле жасауы керек болса, ол бейбіт келіссөздерді емес, капитуляцияны талап етуі керек». 1918 жылдың қазан айының соңында Людендорф кенеттен пікірін өзгертті және одақтастардың талаптарын қабылдауға болмайтынын мәлімдеді. Ол енді өзі бір ай бұрын жеңілген деп жариялаған соғысты қайта бастауды талап етті. Алайда, бұл кезде неміс армиясының моральдық жағдайы нашарлап, дезертирліктер көбейді. Императорлық үкімет өз бағытында қалды және Людендорфты император қызметінен босатып, оның орнына генерал-лейтенант Вильгельм Гренер тағайындалды. 1918 жылдың 3 қарашасында тұмаудан сауығып, ұйықтауға көмектесетін дәрінің артық дозасын ішкеннен кейін 36 сағат комада жатқан принц Макс Түркия мен Австро-Мажарстанның одақтастармен қару тоқтату шартына келгенін білді. Генерал фон Галлвиц бұл жағдайды бірнеше апта бұрын канцлермен болған әңгімелесуде «шешуші» деп сипаттаған, өйткені бұл Австрия аумағы оңтүстіктен Германияға қарсы одақтастардың шабуылына серпіліс тақтасы болады дегенді білдіреді. Келесі күні Германияда революция және Германияның Ашық теңіз флотында бүлік болды. 5 қарашада одақтастар соғыс біту туралы келіссөздер жүргізуге келісті, сонымен қатар Германиядан өтемақы төлеуді талап етті. Президент Вильсонның соңғы хаты 1918 жылдың 6 қарашасында Берлинге жетті. Сол күні Матиас Эрцбергер басқаратын делегация Францияға аттанды. Кайзердің орнынан түсуі одақтастармен келіссөздердегі қиындық және Германиядағы революцияға түрткі болғанын білген Макс ханзада өз өкілеттігімен Кайзердің орнынан түскенін және билікті 9 қарашада Социал-демократиялық партияның Фридрих Эбертіне тапсырғанын жариялады. Сол күні социал-демократ Филипп Шейдеман Германияны республика деп жариялады. Немістер Вильсонның 14 тармағы бойынша келіссөздер жүргізуге тырылса, француз, британ және итальян үкіметтері оларды және президент Вильсонның кейінгі біржақты уәделерін қабылдауға ниеттенген жоқ. Мысалы, олар Вильсон ұсынған әскерилендіру орталық державалармен ғана шектеледі деп болжады. Соғыстан кейінгі жоспарларымен де қарама-қайшылықтар болды, олар ұлттық өзін-өзі анықтау идеалын дәйекті түрде жүзеге асырмады. Чернин атап көрсеткендей:

On 29 September 1918, the German Supreme Army Command at Imperial Army Headquarters in Spa of occupied Belgium informed Emperor Wilhelm II and the Imperial Chancellor, Count Georg von Hertling, that the military situation facing Germany was hopeless. Quartermaster General Erich Ludendorff claimed that he could not guarantee that the front would hold for another two hours. Stating that the collapse of Bulgaria meant that troops destined for the Western Front would have to be diverted there, and this had "fundamentally changed the situation in view of the attacks being launched on the Western Front", Ludendorff demanded a request be given to the Entente for an immediate ceasefire. In addition, he recommended the acceptance of the main demands of US president Woodrow Wilson (the Fourteen Points) including putting the Imperial Government on a democratic footing, hoping for more favorable peace terms. This enabled him to save the face of the Imperial German Army and put the responsibility for the capitulation and its consequences squarely into the hands of the democratic parties and the parliament. He expressed his view to officers of his staff on 1 October: "They now must lie on the bed that they've made for us." On 3 October 1918, the liberal Prince Maximilian of Baden was appointed Chancellor of Germany, replacing Georg von Hertling in order to negotiate an armistice. After long conversations with the Kaiser and evaluations of the political and military situations in the Reich, by 5 October 1918 the German government sent a message to President Woodrow Wilson to negotiate terms on the basis of a recent speech of his and the earlier declared "Fourteen Points". In the subsequent two exchanges, Wilson's allusions "failed to convey the idea that the Kaiser's abdication was an essential condition for peace. The leading statesmen of the Reich were not yet ready to contemplate such a monstrous possibility." As a precondition for negotiations, Wilson demanded the retreat of Germany from all occupied territories, the cessation of submarine activities and the Kaiser's abdication, writing on 23 October: "If the Government of the United States must deal with the military masters and the monarchical autocrats of Germany now, or if it is likely to have to deal with them later in regard to the international obligations of the German Empire, it must demand not peace negotiations but surrender." In late October 1918, Ludendorff, in a sudden change of mind, declared the conditions of the Allies unacceptable. He now demanded the resumption of the war which he himself had declared lost only one month earlier. By this time however the German Army was suffering from poor morale and desertions were on the increase. The Imperial Government stayed on course and Ludendorff was dismissed from his post by the Emperor and replaced by Lieutenant General Wilhelm Groener. On 3 November 1918, Prince Max, who had been in a coma for 36 hours after an over dose of sleep inducing medication taken to help with influenza and only just recovered, discovered that both Turkey and Austria Hungary had concluded armistices with the allies. General von Gallwitz had described this eventuality as being "decisive" to the Chancellor in discussions some weeks before, as it would mean that Austrian territory would become a spring board for an Allied attack on Germany from the south. Revolution broke out across Germany the following day, together with a mutiny in the German High Seas Fleet. On 5 November, the Allies agreed to take up negotiations for a truce, now also demanding reparation payments. The latest note from President Wilson was received in Berlin on 6 November 1918. That same day, the delegation led by Matthias Erzberger departed for France. Aware that the refusal of the Kaiser to abdicate was a sticking point in negotiations with the Allies as well as an impetus to revolution within Germany, Prince Max on his own authority announced that the Kaiser had abdicated and handed over power to Friedrich Ebert of the Social Democratic Party on 9 November. The same day, Philipp Scheidemann, also a Social Democrat, declared Germany a republic. Whilst the Germans sought negotiations along the lines of Wilson's 14 points, the French, British and Italian governments had no desire to accept them and President Wilson's subsequent unilateral promises. For example, they assumed that the de militarization suggested by Wilson would be limited to the Central Powers. There were also contradictions with their post War plans that did not include a consistent implementation of the ideal of national self determination. As Czernin points out:

Бұл тұйыққа шығу үшін Вильсон әскери басшылармен кеңесуді ұсынды. Британ күштерін ұсынған Дуглас Хейг, «Германия әскери мағынада жеңілген жоқ» және «Германия қабылдай алатын жағдайлар бергеніміз қажет» деп мәлімдеп, мұндайттылықты ұсынды. Ол оккупацияланған аумақтарды және Эльзас-Лотарингияны беру «жеңіске қол жеткізу үшін жеткілікті» болады деді. Британдықтар неміс армиясы коммунистік ағымның таралуына қарсы тұру үшін мобилизацияланған күйінде қалдырылуы керек деп сақтық шараларын қабылдады. Француз күштерін ұсынған Фердинанд Фош Хейгпен келісіп, немістер «әрине, жаңа позицияны ала алады және біз бұған жол беруге болмайды» деді, бірақ Хейгтен өзгеше, Рейн өзенінен одақтас көпірлерімен Рейн өңірін оккупациялау және үлкен мөлшерде әскери материалды тапсыру сияқты қатаң шарттарды ұсынды. Американдық күштердің командирі Першинг немістерге ешқандай қару тоқтатуға келіспеді. Бұл пікірлердің жиынтығы Вильсонның 14 тармағын жойды.

Неміс революциясы

1918 жылдың 29-30 қазан түнінде Вильгельмшафен портында болған теңізшілер көтерілісі бірнеше күн ішінде Германияға тарады және 9 қарашада республика жарияланды, сондай-ақ Вильгельм II тақтан басқанын мәлімдеді. Жұмысшылар мен сарбаздар кеңестері Эльбаның батысындағы көптеген ірі қалаларды, Берлинді қоса, бақылауға алды. Берлинде жаңа Рейх үкіметі – социалистер басымдығы бар Халық депутаттары кеңесі, толық қолдау тапты. Кеңестердің басты мақсаты соғысты дереу тоқтату болды. 9 қарашада Макс фон Баден канцлер лауазымын Фридрих Эбертке тапсырды, ол сол күні Халық депутаттары кеңесінің тең төрағасы болды. Екі күннен кейін, жаңа үкімет атынан Католик Орталық партиясының өкілі Маттиас Эрцбергер Компиеньдегі келісімге қол қойды. Неміс жоғарғы басшылығы капитуляция үшін кінәні әскерден ауыстырып, басқаларға, соның ішінде Берлиндегі үкіметті қолдаған және басқарған социалистерге таңды. Неміс оңшылдарының пікірінше, 1919 жылы құрылған Веймар республикасы кінәлі болды. Бұл жаңа республикадағы тұрақсыздыққа алып келді.

Келіссөздер процесі

Атыс тоқтату шарты асығыс және үмітсіз процестің нәтижесі болды. Матиас Эрцбергер басқаратын неміс делегациясы бес автомобильмен майдан шебінен өтіп, Солтүстік Франциядағы соғыстың қираған аймағы арқылы он сағат бойы жол тартты және 1918 жылғы 8 қарашаның таңында келді. Одан кейін оларды Компиень орманүндөгі теміржол бұтағында тоқтатылған Фердинанд Фоштің жеке вагонымен құпия орынға жеткізді. Фош үш күнге созылған келіссөздер барысында екі рет қана пайда болды: бірінші күні неміс делегациясынан не қалайтындарын сұрады, ал соңғы күні қол қою рәсімін қадағалады. Неміс тарапына одақтастардың талаптарының тізімі ұсынылып, келісуге 72 сағат мерзім берілді. Неміс делегациясы одақтас шарттарды Фошпен емес, басқа француз және одақтас офицерлерімен талқылады. Атыс тоқтату шарты неміс әскерін күрт әлсіздетуді көздеді (төмендегі тізімді қараңыз), ал одақтастар оған аз ғана уәде берді. Германияға қатысты теңіз блокадасы толық бейбіт келісімге қол жеткізілгенге дейін толығымен күшін жойған жоқ. Келіссөздер өте аз болды. Немістер бірнеше орындалмайтын талаптарды түзетуге (мысалы, флотындағыдан көптеген суасты қайықтарын жою туралы) және әскер шығару кестесін ұзартуға, сондай-ақ одақтастардың қатал талаптарына ресми наразылық білдіруге үлкерді. Бірақ олар қол қоюдан бас тартуға жағдайлары болмады. 1918 жылғы 10 қарашада немістерге император тақтан бас тарғанын хабарлайтын Париж газеттері көрсетілді. Сол күні Эберт Эрцбергерге қол қоюды бұйырды. Кабинет бұрын Германияның Жоғарғы Бас қолбасшысы Пол фон Гинденбургтен хат алған еді, онда одақтастардың талаптары жақсармаса да, атыс тоқтату шартына қол қою қажеттігі туралы айтылған. Атыс тоқтату шарты 1918 жылғы 11 қарашада сағат 05:00-де келісілді, ол CET уақытымен сағат 11:00-де күшіне енді, осы себепті осы оқиға кейде «он бірінші айдың он бірінші күнінің он бірінші сағаты» деп аталады. Қолтаңбалар CET уақытымен сағат 05:12 мен 05:20 аралығында жасалды.

The Armistice was the result of a hurried and desperate process. The German delegation headed by Matthias Erzberger crossed the front line in five cars and was escorted for ten hours across the devastated war zone of Northern France, arriving on the morning of 8 November 1918. They were then taken to the secret destination aboard Ferdinand Foch's private train parked in a railway siding in the Forest of Compiègne. Foch appeared only twice in the three days of negotiations: on the first day, to ask the German delegation what they wanted, and on the last day, to see to the signatures. The Germans were handed the list of Allied demands and given 72 hours to agree. The German delegation discussed the Allied terms not with Foch, but with other French and Allied officers. The Armistice amounted to substantial German demilitarization (see list below), with few promises made by the Allies in return. The naval blockade of Germany was not completely lifted until complete peace terms could be agreed upon. There were very few negotiations. The Germans were able to correct a few impossible demands (for example, the decommissioning of more submarines than their fleet possessed), extend the schedule for the withdrawal and register their formal protest at the harshness of Allied terms. But they were in no position to refuse to sign. On Sunday, 10 November 1918, the Germans were shown newspapers from Paris to inform them that the Kaiser had abdicated. That same day, Ebert instructed Erzberger to sign. The cabinet had earlier received a message from Paul von Hindenburg, head of the German High Command, requesting that the armistice be signed even if the Allied conditions could not be improved on. The Armistice was agreed upon at 5:00 a. m. on 11 November 1918, to come into effect at 11:00 a. m. CET, for which reason the occasion is sometimes referred to as "the eleventh hour of the eleventh day of the eleventh month". Signatures were made between 5:12 a. m. and 5:20 a. m., CET.

Рейнландты одақтастар басып алды

Рейн өлкесінің оккупациясы қаруды тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін болды. Оккупациялық әскерлер американдық, бельгиялық, британдық және француздық күштерден тұрды.

Салдары

Британдықтар қару тоқтату туралы ресми хабарламамен таңғы сағат 10:20-да хабардар болды. Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж: «Қару тоқтату туралы келісімге бүгін таңғы сағат бесте қол қойылды, және жаулық әрекеттер бүгін таңғы сағат 11-де барлық майданда тоқтатылады», - деп мәлімдеді. АҚШ-тың ресми коммюникесі сағат 14:30-да жарияланды: «Қару тоқтату шартының талаптарына сәйкес, американдық әскерлер майданындағы жаулық әрекеттер бүгін таңғы сағат 11-де тоқтатылды». Атыс тоқтатудың ресми түрде жариялануы туралы хабар Парижде таңғы сағат 9:00-де тарады. Бір сағаттан кейін Фош британдық адмиралдың сүйемелдеуімен Соғыс министрлігіне келді, онда оны Франция премьер-министрі Жорж Клемансо қабылдады. 10:50-де Фох мынадай бұйрық шығарды: «11 қарашада сағат 11-де [Орталық Еуропа уақыты бойынша] барлық майданда жаулық әрекеттер тоқтатылады. Одақтас әскерлер, басқа бұйрық берілгенге дейін, сол күні және сол сағатта жеткен шекарадан әрі өте алмайды». Бес минуттан кейін Клемансо, Фош және британдық адмирал Елисей сарайына барды. Эйфель мұнарасынан бірінші оқ атылды, Соғыс министрлігі мен Елисей сарайында тулар көтерілді, ал Париж қаласының шіркеулері қоңыраулар соқты. Бес жүз студент Министрліктің алдына жиналып, Клемансоны шақырып, ол балконда пайда болды. Клемансо «Франция жеңіске жетті!» деп айғайлады, ал көпшілік оны қайталап айтты. Таңғы сағат 11:00-де Мон-Валериен бекінісінен бірінші бейбіт оқ атылды, ол Париж халқына қару тоқтату туралы хабарлады, бірақ халық оны бұрын-ақ ресми өкілдер мен газеттерден білген еді. Кездейсоқ атысты тоқтату туралы ақпарат майданның көп бөлігінде белгіленген уақытқа дейін тарады. Таңғы сағат 11-де екі тараптың арасында шамалы бауырластық орын алды, бірақ жалпы алғанда, реакциялар шамалы болды. Британдық сержант: «Немістер окоптарынан шығып, бізге иіліп, содан кейін кетіп қалды. Міне, барлығы сонда болды. Бізде тойлауға тәтті печеньеден басқа ештеңе болмады», - деп хабарлады. Одақтас тарапында эйфория мен қуаныш сирек кездесті. Бірнеше шапалақтаулар мен сүйсінулер болды, бірақ басым сезім – 52 айлық соғыстан кейін үнсіздік пен бослық болды. АҚШ-тың бірінші дивизиясының барлау офицері Томас Р. Гоуенлоктың сөзіне сүйенсек, екі тараптан оқ ату күнінің соңына дейін жалғасты, тек қараңғы түскенде ғана тоқтады. Одақтастар мен Германия арасындағы бейбітшілік 1919 жылы Париж бейбітшілік конференциясы және сол жылы Версаль келісімшарты арқылы реттелді.

The British public was notified of the armistice by a subjoined official communiqué issued from the Press Bureau at 10:20 a. m., when British Prime Minister David Lloyd George announced: "The armistice was signed at five o'clock this morning, and hostilities are to cease on all fronts at 11 a. m. to day." An official communique was published by the United States at 2:30 pm: "In accordance with the terms of the Armistice, hostilities on the fronts of the American armies were suspended at eleven o'clock this morning." News of the armistice being signed was officially announced towards 9:00 a. m. in Paris. One hour later, Foch, accompanied by a British admiral, presented himself at the Ministry of War, where he was immediately received by Georges Clemenceau, the Prime Minister of France. At 10:50 a. m., Foch issued this general order: "Hostilities will cease on the whole front as from November 11 at 11 o'clock [Central European Time]. The Allied troops will not, until further order, go beyond the line reached on that date and at that hour." Five minutes later, Clemenceau, Foch and the British admiral went to the Élysée Palace. At the first shot fired from the Eiffel Tower, the Ministry of War and the Élysée Palace displayed flags, while bells around Paris rang. Five hundred students gathered in front of the Ministry and called upon Clemenceau, who appeared on the balcony. Clemenceau exclaimed "Vive la France! "the crowd echoed him. At 11:00 a. m., the first peace gunshot was fired from Fort Mont Valérien, which told the population of Paris that the armistice was concluded, but the population were already aware of it from official circles and newspapers. Although the information about the imminent ceasefire had spread among the forces at the front in the hours before, fighting in many sections of the front continued right until the appointed hour. At 11 a. m., there was some spontaneous fraternization between the two sides but in general, reactions were muted. A British corporal reported: " the Germans came from their trenches, bowed to us and then went away. That was it. There was nothing with which we could celebrate, except cookies." On the Allied side, euphoria and exultation were rare. There was some cheering and applause, but the dominant feeling was silence and emptiness after 52 exhausting months of war. According to Thomas R. Gowenlock, an intelligence officer with the U. S. First Division, shelling from both sides continued during the rest of the day, ending only at nightfall. The peace between the Allies and Germany was subsequently settled in 1919, by the Paris Peace Conference and the Treaty of Versailles that same year.

Соңғы құрбандар

Көптеген артиллерия бөлімшелері запастағы оқ-дәрілерін алып кетуден аулақ болу үшін неміс нысаналарына оқ атуды жалғастырды. Одақтастар соғыстың қайта басталуы мүмкін болған жағдайда, ең қолайлы жағдайда болуды қамтамасыз етуді де қалады. Осының салдарынан соғыстың соңғы күні 10 944 адам қаза тапты, оның ішінде 2738 адам көз жұмды. Одақтастардың соңғы минутқа дейін қысымды сақтап, сондай-ақ, келісім шарттарын қатаң сақтауға бейімділігінің мысалы – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұзақ қашықтықтағы 14 дюймдік теміржол зеңбіректерінің 4-ші батареясы Верден аймағынан сағат 10:57:30-да соңғы оғын атты. Бұл оқ жоспарланған келісімге дейін неміс фронтының артына түсуі тиіс болды. Аугустин Требухон – атыс тоқтағаннан кейін ыстық сорпа берілетінін Мес өзенінен шабуылға шығуға тырысқан әріптес сарбаздарына хабарлауға бара жатқанда атып өлтірілген соңғы француз. Ол сағат 10:45-те қаза тапты. Марсель Туссен Терфве – неміс пулеметтерінен жараланған соңғы бельгиялық сарбаз. Ол өкпе жарақатынан сағат 10:45-те көз жұмды. Одан бұрын, сол күні сағат 9:30 шамасында Бельгияның Монс маңында барлау жүргізу кезінде 5-ші Корольдік Ирландиялық Лансерлердің Джордж Эдвин Эллисон есімді соңғы британдық сарбазы қаза тапты. Канаданың және Ұлтақтар достастығының соңғы қаза тапқан сарбазы, Джордж Лоуренс Прайс, Монстан солтүстікке қарайғы Виль-сюр-Эн қаласына басып кіруге дайындалып тұрған күштің бір бөлігі ретінде сағат 10:58-де келісімге екі минут қалғанда мергеннің қолынан қаза тапты. Американдық Генри Гунтер Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан соңғы сарбаз ретінде танылады. Ол келісімге жақын екенін білетін неміс әскерлеріне шабуыл жасағанда, келісім күшіне енуге 60 секунд қалғанда қаза тапты. Ол жақындағы төмендетілген шеніне ренжігендіктен, беделін қайтаруға тырысқан болуы мүмкін. Германияның Африкадағы әскерлеріне, солтүстіктегі Родезияда (қазіргі Замбияда) әлі де соғысып жатқандарға, келісім туралы хабар екі аптадан кейін жетті. Германия мен Ұлыбритания қолбасшылары өзара келісімге келгеннен кейін, олардың келісім рәсіміне қатысты хаттамаларды бекітті. Соғыстан кейін соғыстың соңғы күні, әсіресе келісімге қол қойылғаннан кейін, бірақ күшіне енбеген бірнеше сағаттан кейін көптеген сарбаздардың қаза тапқанына өте қайғырысты. АҚШ Конгресі неге осылай болғанын және Джон Першингті қоса алғанда, Америка экспедициялық күштерінің басшыларына кінә тағу керек пе, жоқ па, соны анықтау үшін тергеу жүргізді. Францияда 11 қарашада қаза тапқан француз сарбаздарының көптеген қабірлері 10 қарашаға дейін өзгертілді. Келісімді тойлау соғыс туралы естеліктердің орталық бөлігіне айналды, сондай-ақ беймәлім сарбазға жасалған құрметпен бірге. Ұлттар қаза тапқандар мен батыр сарбаздарға ескерткіштер орнатты, бірақ көбінесе генералдар мен адмиралдарды мақтан тұтқан жоқ. 11 қараша көптеген елдерде әр түрлі атаулармен атап өтіледі, мысалы, Келісім күні, Еске алу күні, Ардагерлер күні, ал Польшада – Тәуелсіздік күні. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Франция шайқасындағы жеңісінен кейін Адольф Гитлер Франциямен жаушылықты тоқтату туралы келіссөздерді 1918 жылғы конференция өткен Компиеньдегі сол вагонда өткізуді ұйымдастырды. 1940 жылғы 22 маусымдағы келісім Германияның бұрынғы жеңілісі үшін кек алу ретінде көрсетілді, ал келісім жасалған орынның орны көбінесе қиратылды. Қытайдағы Екінші дүниежүзілік соғыс (Екінші Қытай-Жапон соғысының соңы) 9 қыркүйекте сағат 9:00-де (тоғызыншы айдың тоғызыншы күнінің тоғызыншы сағатында) ресми түрде аяқталды. Бұл күн 1918 жылғы келісімді еске алу үшін (он бірінші айдың он бірінші күнінің он бірінші сағатында) және "тоғыз" саны қытай тілінде "ұзаққа созылған" сөзімен омофон болғандықтан (бейбітшілік мәңгілікке созылатынын білдіру үшін) таңдалды.

Many artillery units continued to fire on German targets to avoid having to haul away their spare ammunition. The Allies also wished to ensure that, should fighting restart, they would be in the most favourable position. Consequently, there were 10,944 casualties, of whom 2,738 men died, on the last day of the war. An example of the determination of the Allies to maintain pressure until the last minute, but also to adhere strictly to the Armistice terms, was Battery 4 of the US Navy's long range 14 inch railway guns firing its last shot at 10:57:30 a. m. from the Verdun area, timed to land far behind the German front line just before the scheduled Armistice. Augustin Trébuchon was the last Frenchman to die when he was shot on his way to tell fellow soldiers, who were attempting an assault across the Meuse river, that hot soup would be served after the ceasefire. He was killed at 10:45 a. m.

Marcel Toussaint Terfve was the last Belgian soldier to die as he was mortally wounded from German machine gun fire and died from his lung wound at 10:45 a. m.

Earlier, the last British soldier to die, George Edwin Ellison of the 5th Royal Irish Lancers, was killed that morning at around 9:30 a. m. while scouting on the outskirts of Mons, Belgium. The final Canadian, and Commonwealth, soldier to die, Private George Lawrence Price, was shot and killed by a sniper while part of a force advancing into the Belgian town of Ville sur Haine just two minutes before the armistice to the north of Mons at 10:58 a. m.

Henry Gunther, an American, is generally recognized as the last soldier killed in action in World War I. He was killed 60 seconds before the armistice came into force while charging astonished German troops who were aware the Armistice was nearly upon them. He had been despondent over his recent reduction in rank and was apparently trying to redeem his reputation. News of the armistice only reached Germany's African forces, still fighting in Northern Rhodesia (today's Zambia), about two weeks later. The German and British commanders then had to agree on the protocols for their own armistice ceremony. After the war, there was a deep shame that so many soldiers died on the final day of the war, especially in the hours after the treaty had been signed but had not yet taken effect. In the United States, Congress opened an investigation to find out why and if blame should be placed on the leaders of the American Expeditionary Forces, including John Pershing. In France, many graves of French soldiers who died on 11 November were backdated to 10 November.]] The celebration of the Armistice became the centrepiece of memories of the war, along with salutes to the unknown soldier. Nations built monuments to the dead and the heroic soldiers, but seldom aggrandizing the generals and admirals. 11 November is commemorated annually in many countries under various names such as Armistice Day, Remembrance Day, Veterans Day, and in Poland, it is Independence Day. During World War II, after German success in the Battle of France, Adolf Hitler arranged that negotiations for an end of hostilities with France would take place at Compiègne in the same rail car as the 1918 conference. The Armistice of 22 June 1940 was portrayed as revenge for Germany's earlier defeat, and the Glade of the Armistice was mostly destroyed. The end of the Second World War in China (end of the Second Sino Japanese War) formally took place on 9 September 1945 at 9:00 a. m. (the ninth hour of the ninth day of the ninth month). The date was chosen to echo the 1918 Armistice (on the eleventh hour of the eleventh day of the eleventh month), and because "nine" is a homophone of the word for "long lasting" in Chinese (to suggest that the peace won would last forever).

Арқаға ұрып-соғу туралы аңыз

1918 жылдың қарашасында одақтастар Германияға басып кіру үшін жеткілікті әскер мен материалдық ресурстарға ие болды. Сонымен қатар, Австрия-Мажарстанның құлауымен Альп таулары арқылы Мюнхенге қарсы шабуыл дайындалып жатты, Польшада тәртіпсіздік күшейді, ал Треншард басқаратын Тәуелсіз әуе күштері Берлинге қарсы әуе шабуылын жоспарлап жатты. Дегенмен, келісімге қол қойылған кезде Батыс майданы Берлинден әлі де шалқары қашықтықта болды, ал кайзердің әскерлері майданнан жақсы ұйымдасқан күйде шегінді. Осы факторлар Гинденбург пен басқа да жоғары тұрған неміс басшыларына өз әскерлерінің шын мәнінде жеңілмегенін таратуға мүмкіндік берді. Бұл Германияның жеңілісін олардың күресуді жалғастыра алмауына емес (1918 жылғы тұмау пандемиясы салдарынан миллионға жуық сарбаз соғысуға жарамсыз болса да), халықтың «отандық міндетке» жауап бермеуіне және соғыс күшін саботажға салуға, әсіресе еврейлер, социалистер мен большевиктер тарапынан байланыстырды. Германия армиясының Социал-демократиялық үкімет тарапынан «арқадан шабуылға ұшыраған» деген аңыз неміс баспасөзіндегі британдық генерал-майор Фредерик Мористің «Соңғы төрт ай» кітабына жасалған қате интерпретациялар арқылы одан әрі күшейді. "Людендорф Хинденбургті осы сын-пикирлерге сендіру үшін пайдаланды".