Кіріспе

Ақ түсті белгілері бар қоңыр түсті жануар

Пиебальд немесе пид жануар – бұл пигментсіз (ақ) дақтардың шаш, қауырсын немесе қабыршақ түстегі пигменттелген фонда кездесетін өрнегі. Мысалы, қара-ақ итті қара иттің үстінде ақ дақтар бар деп санауға болады. Ақ фон астындағы жануардың терісі пигменттелмеген. Пигментсіз дақтардың орналасуы меланобластардың (бастапқы пигмент жасушаларының) жүйке гребенінен ерте эмбрионның терісіндегі жұпталған екі жақты орналасқан жерлерге қозғалуына байланысты. Нәтижесіндегі өрнек симметриялы болып көрінеді, егер меланобластар жұптың екі орнына да қозғалса және екі жерде де бірдей дәрежеде көбейсе. Егер даму кезіндегі дақтардың ішіндегі меланоциттердің (пигмент жасушаларының) көбеюі соншалықты күшті болса, симметрия жойылуы мүмкін, сонда дақтардың көлемі кейбір дақтар бірігіп кеткенше ұлғаяды, нәтижесінде дақтар арасында және аяқ-қолдардың ұштарында ақ түстің кішкентай бөліктері ғана қалады. Бұл өрнекке ие жануарларға құстар, мысықтар, мал, иттер, түлкілер, жылқылар, киттер, бұғылар, шошқалар және жыландар жатады. Кейбір жануарлардың көздің ирисінің түсі қоршаған теріге сәйкес келеді (қызғылт теріге көк көздер, қараңғы теріге қоңыр көздер). Бұл құбылыстың генетикалық себебі лейцизм деп аталатын жағдаймен байланысты. Ортағасырлық ағылшын тілінде "пид" костюм немесе геральдикадағы ливреялық құрылғының бөліктерін құрайтын қарама-қарсы түстерді білдірген.

Этимология

"Пиалд" сөзі "пи" (қарақұйрықтан), және "балд" (ақ дақ немесе жамақ) деген сөздердің қосылуынан туындаған. Бұл қарақұйрықтың ерекше қара-ақ реңді қауырсынына сілтеме жасайды.

Жылқылар

Британ ағылшын тілінде пибалд (қара және ақ) және скьюбалд (ақ және қарадан басқа кез келген түс) бірге «түсті» деп аталады. Солтүстік Америка ағылшын тілінде осы түс үлгісін «пинто» дейді, ал «пейнт» деген арнайы термин американдық тоқпан жылқысы немесе таза қанды жылқының әуежайларына ие, дақты болғаннан басқа, ал «пинто» кез келген тұқымның дақты жылқысын білдіреді. Америкадағы жылқы әуесқойлары көбінесе «пибалд» терминін қолданбайды, оның орнына пибалд үшін «қара және ақ», «қоңыр және ақ» немесе «бей және ақ», скьюбалд үшін «қоңыр пинто», «соррел пинто», «букскин пинто» сияқты түс сипаттамаларын қолданады. Генетикалық тұрғыдан қарақылды жылқының түсі қарадан басталады, содан кейін жылқыға үш негізгі дақты үлгінің біріне жататын аллель қосылады. Ең көп таралған түсті дақты үлгі – «тобиано», ол доминантты ген. Тобиано ірі және дөңгелек дақтарды жасайды, көбінесе тік бағытта, жылқының арқасын кесіп өтетін ақ түс, аяқтарында ақ, ал басы көбінесе қара болады. Үш сирек кездесетін дақты ген – сабино, фрейм және сплэш-оверо гендері, олар көбінесе қараңғы, тік дақты, көбінесе көлденең бағытта, басында ақ түсті түрлі үлгілерді жасайды. Фрейм нұсқасының аяқтары қара немесе аз белгіленген. Сабино үлгісі өте минималды болуы мүмкін, әдетте аяқтардан ішке немесе бүйірге қарай ақ түс қосылады, ақ түстің шетінде «лақты» немесе роан, сонымен қатар көзге, жаққа немесе екеуіне де созылатын ақ түс болады. Оверо және сабиноның генетикасы әлі толыққанды түсініксіз, бірақ олар екі түсті ата-ананың ұрпақтарында пайда болуы мүмкін, ал тобианода әрқашан кем дегенде бір тобиано ата-анасы болуы керек.

Иттер

Көптеген ит тұқымдарында Пиебалд гені жиі кездеседі. Жүннің ақ бөліктері пигменттелген түс үлгілерін бөліп тұрады. Денесі толығымен ақ немесе басқа да біртұғырлы түсті болса, ал басы мен мойнында дақтар мен жаңқалары бар, көп түсті немесе дақты болған иттер көбінесе пиебалд деп аталады. Аллель S локусында sP деп белгіленеді және MITF генімен байланысты. Бұл рецессивті ген, сондықтан гомозиготалы жекелегендер осы түс үлгісін көрсетеді, ал гетерозиготалы тасымалдаушылар біртұғырлы түсте болуы мүмкін.

Басқа жануарлар

Құсқұрттың әртүрлі түрлері аяқ түстің атауын оларға берді. Аққұйрық бүркітінің аты, ақ басы мен құйрығының қара денесімен контрастына байланысты "пибальд" сөзінен шыққан. Надин Гордимер "The Conservationist" романында балықшыларды сипаттағанда осы терминді қолданды. Көптеген басқа жануар түрлері де "пид" немесе пибальд болуы мүмкін, оның ішінде, бірақ олармен шектелмейтін, құстар мен сорылар. Иллинойс университетінің Урбана-Шампийн қаласындағы Pinto Bean аталған шығыс сұр соры, көптеген студенттер оның суреттері мен бейнелерін интернетте бөліскеннен кейін танымал болды. Жыландар, әсіресе шарлы питон мен жүгері жыландары, пігментсіз және пигментті қабыршақтардың әртүрлі дақтарын көрсетуі мүмкін. 2013 жылы Суматрада пибальд қанды питон табылды. Ресей цитология және генетика институтында туған үйретілген түлкілердің кейбіреулерінде де осы түс болуы мүмкін. Екі түсті мысықтар ақ дақты генді (бұрыс пібальд гені деп аталады) тасымалдайды. Мысықтарға қатысты осы үлгі, егер ақ дақты ген шын мәнінде пибальд болса және иттерде кездесетін басқа ақ түсті ген болмаса, иттерге де қатысты. Пибальд гені сиырларда, мысықтарда, үй ешкілерінде, алтын балықтарда, теңіз шошқаларында, хомяктарда, қояндарда және әшекейлі егеуқұйрықтарда да кездеседі. Холштейн және Симменталь тұқымдық ірі қара мал көбінесе пибальдизмді көрсетеді.