Кіріспе

Жұмыс ортасындағы шу – қызметкер жұмыс істеген кезде оның есту жүйесіне түсетін дыбыстық энергия мөлшері. Кәсіби шу немесе өндірістік шу – еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау салаларында жиі қолданылатын термин, себебі ұзаққа созылған әсер есту қабілетіне қайтымсыз зақым келтіруі мүмкін. Кәсіби шу дәстүрлі түрде кеме жасау, кен өндіру, теміржол саласы, дәнекерлеу және құрылыс сияқты шулы өнеркәсіптермен байланысты кәсіби қауіп ретінде қарастырылады, бірақ қауіпті шу бар кез келген жұмыс орнында кездесуі мүмкін.

Реттеу

АҚШ-та Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау институты (NIOSH) және Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау басқармасы (OSHA) жұмыс орнындағы шу деңгейіне қатысты стандарттар мен ережелерді әзірлеу үшін бірлесіп жұмыс істейді. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH), Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (OSHA), Шахта қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (MSHA), Федералдық темір жол басқармасы (FRA) өздерінің салаларындағы қауіпті кәсіптік шуға қатысты стандарттарды белгіледі. Әрбір саланың ерекшеліктері бар, себебі жұмысшылардың міндеттері мен жабдықтары әртүрлі, бірақ көптеген ережелер шу деңгейі 85 децибелден асса, 8 сағаттық жұмыс уақытында (кәдімгі жұмыс сменасы) қауіпті болады деген келісімде. Шу деңгейі мен әсер ету уақыты арасындағы бұл қатынас әрекет ету шегі (EAV) немесе рұқсат етілген әсер ету шегі (PEL) деп аталады. EAV немесе PEL өндірістік шудың қарқындылығына сәйкес бөлінген әсер ету уақытын өзгертетін теңдеулер ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл теңдеу кері экспоненциалды қатынас бойынша жұмыс істейді. Өндірістік шудың қарқындылығы артқан сайын, қауіпсіздікті сақтау үшін берілетін әсер ету уақыты азаяды. Демек, 100 децибел шу деңгейіне 15 минут бойы ұшыраған жұмысшы, 8 сағат бойы 85 децибел шу деңгейіне ұшыраған жұмысшымен бірдей тәуекел деңгейінде болады. Осы математикалық қатынасты пайдаланып, жұмыс беруші өз қызметкерлерінің шуға тым көп әсер етуіне көз жеткізе алады. Егер қызметкер PEL-ге жететіні немесе одан асып кететіні күдіктенілсе, жұмыс беруші сол қызметкерге қатысты мониторинг бағдарламасын енгізуі керек. Жоғарыда аталған PEL және EAV есептеулері осы өндірістік шудың қарқындылығын анықтау үшін жасалған өлшемдерге негізделген. Адамның есту қабілетіне зиян келтіретін шу деңгейін анықтау үшін салмақты өлшемдер қолданылады. Сондай-ақ, стандарттармен белгіленген Leq мәнін (эквивалентті дыбыс қысымы деңгейі) беру үшін белгілі бір уақыт аралығында шуды жинақтайтын арнайы әсер ету өлшегіштері де бар.

Кәсіптік есту қабілетінің төмендеуі

Кәсіптік шу, егер ол ұзақ мерзім бойы қайталап, жоғары қарқындылықпен әсер етсе, шудан туындаған есту қабілетінің төмендеуіне (NIHL) алып келуі мүмкін, бұл кәсіби есту қабілетінің төмендеуі ретінде жіктеледі. Көбінесе, бұл сенсориневральді есту қабілетінің төмендеуінің түрі болып табылады. Өндірістік шу контекстінде, шу адамның есту қабілеті үшін қауіпті, себебі оның жоғары қарқындылығы ұзақ уақыт бойына қайталап әсер етеді. Шу жұмыскердің есту қабілетін нашарлату үшін, оның жеткілікті түрде жақын, жеткілікті түрде қатты болуы және есту жүйесіндегі шашты жасушаларды зақымдауға жететіндей ұзаққа созылуы керек. Осы факторлар басқарушы еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау ұйымы тарапынан тиісті салалар үшін қауіпті шу деңгейін және оның ұзақтығын анықтау үшін ескерілген. Шу сондай-ақ қызметкердің және басқалардың қауіпсіздігіне де әсер етуі мүмкін. Шу еңбек оқиғаларының себебі болуы мүмкін, өйткені ол қауіптерді және ескерту сигналдарын жасырып, концентрацияға кедергі келтіреді. Жоғары қарқындылықтағы шу маңызды жұмыс орындарындағы байланысқа бөгет жасайды, бұл оқиғалардың ықтималдығын арттырып, өнімділікті төмендетеді. Шу басқа қауіптермен бірлесіп, жұмыскерлерге зиян келтіру қаупін арттыруы мүмкін. Атап айтқанда, уытты заттар (мысалы, кейбір еріткіштер, металдар, тұншықтырғыштар және пестицидтер) есту функциясына әсер ететін ототоксикалық қасиеттерге ие. Еңбек қауіпсіздігі мен денсаулық сақтау саласындағы қазіргі заманғы көзқарас шуды жұмыскерлердің қауіпсіздігі мен денсаулығына қауіпті деп санайды. Бұл қауіп түрлі жұмыс орындарында және әртүрлі көздерден кездеседі.

Кішірейту

Қауіпті шудың әсерін шектеудің бірнеше жолы бар. Бақылау иерархиясы – қауіпті шуды азайту жөніндегі нұсқаулық. Шуды азайту бағдарламасын бастамас бұрын, бастапқы шу деңгейлері тіркелуі керек. Одан кейін компания шу көзін жоюға кіріседі. Егер шу көзін жою мүмкін болмаса, компания шуды азайту үшін басқа да шаралар қолдануы тиіс. Бұл процесс акустикалық демпфирлеу деп аталады. Акустикалық демпфирлеу – тербелістерді жою арқылы машиналардың шуын азайту процесі, осылайша олар бақылаушыға жетпейді. Компания белгілі бір машинаны машинаға немесе жұмысшы мен машинаның арасына материалдар орналастыру арқылы оқшаулай алады, бұл жұмысшының құлағына жететін сигналдың күшін азайтады. Егер шуды жою және ауыстыру шу әсерін азайту үшін жеткіліксіз болса, жұмыс беруші инженерлік бақылау шараларын енгізуі керек. Инженерлік бақылау әдетте жұмыс орнының физикалық ортасын өзгертеді. Шуды азайту үшін инженерлік бақылау шу көзі мен қызметкердің арасына кедергілер қою сияқты қарапайым нәрсе болуы мүмкін. Инженерлік бақылау шу шығаратын машинаны ауыстыруды да қамтиды. Идеалды жағдайда, көптеген машиналар шуды азайтуды ескере отырып жасалуы керек, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Өнеркәсіптік процесте қолданылатын машиналарды ауыстыру мүмкін болмауы мүмкін, бірақ бұл шуды оның көзінен азайтудың тиімді тәсілі. Жұмысшының қауіпті шуға ұшырауын азайту үшін компания әкімшілік бақылауды қолдануы мүмкін, мысалы, жұмысшының шуға ұшырау уақытын шектеу. Бұл жұмыс кестелерін өзгерту және жұмыскерлерді шулы аймақтан ауыстыру арқылы жасалуы мүмкін. Жұмыс беруші сондай-ақ жұмыскерлерге жұмыс орнындағы шудың қауіптері туралы білім беру үшін оқу бағдарламасын енгізе алады. Басқа әкімшілік бақылаулар шулы аймақтарға кіруді шектеу және осы аймақтардың маңына ескерту белгілерін орналастыруды қамтиды. Егер басқа барлық бақылаулар жұмыс ортасындағы шуға ұшырауды қанағаттанарлық деңгейге дейін азайта алмаса, естуді қорғау құралдарын пайдалану керек. Шуды қауіпсіз деңгейге дейін азайту үшін қолданылатын әртүрлі құлаққап түрлері бар. Құлаққап түрлеріне мыналар жатады: бір рет қолданылатын құлаққаптар, қайта пайдалануға болатын құлаққаптар және жолақты құлаққаптар. Жұмыстың сипатына және жұмыскерлердің қажеттіліктеріне байланысты құлаққаптар да жақсы нұсқа болуы мүмкін. Құлаққаптардың шуды азайту көрсеткіші (NNR) құлаққаптарға қарағанда төмен болуы мүмкін, бірақ егер шу әсері тым жоғары болмаса немесе жұмыскер құлаққаптарды кие алмаса, олар пайдалы болуы мүмкін. Өкінішке орай, практикада ДҚҚ-ның (естуді қорғау құралдарының) денсаулыққа зиян келтіру қаупін азайту мүмкіндігі нөлге жуық.

Бастамалар

Жұмыс ортасындағы шудың зиянды екені анықталғаннан бері, АҚШ-тың "Buy Quiet" бағдарламасы сияқты шуға ұшырауды реттеу немесе одан аулақ болуға бағытталған бағдарламалар мен бастамалар іске қосылды. "Buy Quiet" бастамасы, шу аз шығаратын құралдар мен жабдықтарды сатып алуға көмектеседі және өндірушілерді шу аз машиналар жасауға ынталандырады. Бұған қоса, есту қабілетінің жоғалуына қарсы бағдарламалар мен бастамалардағы жетістіктерін мойындау мақсатында Safe In Sound Award сыйлығы тағайындалды.