Кіріспе
Төмен білікті немесе біліктілігі жоқ жұмысшы
Жұмысшы – негізінен құрылыс және зауыт өндірісі сияқты салаларда қолмен еңбек ететін адам. Жұмысшылар жалақы алатын жұмысшы табының бір бөлігі болып табылады, олардың ең маңызды материалдық құндылығы – олардың еңбегі. Жұмысшыларды жұмысқа тартатын салаларға жолдар салу, жол төсеу, ғимараттар, көпірлер, туннельдер, құбырлар, азаматтық және өнеркәсіптік құрылыстар, сондай-ақ теміржол жолдары кіреді. Жұмысшылар жарылыс құралдарымен, қол құралдарымен, электр құралдарымен, пневматикалық құралдармен және кішкентай ауыр техникамен жұмыс істейді, сонымен қатар операторлар немесе цемент қоюшылар сияқты басқа мамандықтарға көмекшілер ретінде де қызмет етеді. Біздің заманымыздан бұрын I ғасырдағы инженер Витрувий жақсы жұмысшылар тобының құрылыстың кез келген бөлігінен де құнды екенін жазған. Пневматиканы қоспағанда, жұмысшылардың тәжірибесінде көп өзгеріс болған жоқ. Жаңа технологиялар енгізілген кезде жұмысшылар осы технологияны өз жұмыс күштері ретінде пайдалануға тез бейімделді.
Құралдар мен жабдықтар
Жұмысшының өзімен бірге сақтауы тиіс құралдар: балға, бүйір кескішпен қамтылған тісте, шабуыр, өлшеуіш лента, бекіткіш тісте, айқайшы кілт, бұрауыш, қабырға шпателі, ағаш ұстасының қарындашы немесе сабын тасы, құрал белбеуі және бір қалта (сөмке). Сонымен қатар, қосымша құралдармен жабдықталған бес галлондық шелек, құрал белбеуіне ілгіш, су ыдысы және түскі ас қорабы ұсынылады. Құрылыс алаңының қауіпсіздігінің бөлігі ретінде жұмыс беруші көптеген тұтынылатын немесе жұмысқа қатысты қауіпсіздік құралдарын ұсынады, мысалы, қауіпсіздік каскасы, қорғаныш көзілдірігі, есту қабілетін қорғау құралдары, қолғаптар, құлаудан қорғау құралдары, жоғары көрінетін киім, бетон аяқ киім, тыныс алу аппараты/шаңнан қорғау маскасы және аяқ саусағының қорғағыштары. Ал жеке қауіпсіздік құралдары, мысалы, толық былғарыдан жасалған жұмысшы аяқ киімдері (кейбір тәжірибелі жұмысшылар болатты аяқ саусақтары құрылыс алаңында қауіпті деп санайды; сынған аяқ саусақтарынан гөрі, майысқан аяқ саусақтары жақсы деген сенімді бірнеше зерттеулер жоққа шығарды), жоғары беріктікке ие шалбарлар – холст немесе джинс (кейбіреулер жамбас бөлігін ескі джинс матасынан қиып алынған қосымша қабатпен күшейтеді), шұлықтар, ерінге арналған май және климатқа сәйкес сыртқы киім жеке тұлғамен қамтамасыз етіледі (егер жұмысшыларға олар әдетте тұратын климаттан өзгеше климатта жұмыс істеуге бұйрық берілмесе, мысалы, биік таулы жерлерде).
Төлем
Қол еңбегімен айналысатын мамандық ретінде, еркін жұмысшыларды тарту үшін жұмысшыларға төленетін жалақы, біліктілігі жоқ жұмысшыларға төленетін жалақыдан жоғары болады (ласы, қауіпті және ар-ұятты екенін қараңыз). АҚШ-та кәсіподақ мүшесі жұмыс істеген адамның бакалавр дәрежесі болған жағдайдағы мүмкіндіктерге қарағанда тең немесе одан да көп табыс табады. Бұл – орта мектепті бітірмеген адамның тағы да айлық жалақысын табуға мүмкіндік беретін сирек салалардың бірі. Кәсіподақ, ауыр құрылыс және тас жол құрылысындағы жұмысшылардың орташа жалақысы (2008 жылғы АҚШ деректері бойынша) сағатына 25,47 доллар, ал кәсіподаққа мүше емес жұмысшылар үшін – 13,72 доллар. Ақы төленген табысқа қоса, кәсіподақ мүшелері медициналық сақтандыру, еңбек демалысы, зейнетақы жоспарлары, қорғау және кәсіптік білім беру мектептерінен де пайда көреді; бәрі қосылғанда сағатына 45 доллар (2012 жылғы АҚШ деректері бойынша), ал ерекше білімі барлар «жоғары тарифпен» жалақы алады. Жастар инженерлердің, құрылыс менеджерлерінің және құрылыс инженерлерінің орташа жалақысы (2007 жылғы АҚШ доллары бойынша) 40 000 – 60 000 доллар болса, кәсіподақ мүшелерінің орташа жалақысы 50 000 – 80 000 долларға жетеді, бұл еңбек нарығындағы орташа көрсеткіш. Дегенмен, инженерлерден айырмашылығы, жұмысшылар көбінесе жыл бойы толық жұмыспен қамтылмайды және қауіп-қатерге жиі тап болады. Жұмысшылардың алатын қосымша жалақысы, жұмыссыз қалғандағы аз жәрдемақылармен және жарақат алғандағы мүгедектік жәрдемақыларымен теңестіріледі – көбінесе өмір бойына мүгедектікке ұшырау мүмкіндігі бар. Әрине, мұндай жәрдемақылар бар болса ғана, ал көбінесе олар кәсіподақ мүшелеріне ғана беріледі. Инженерлер де жұмыссыз қалудан қорғалмайды. Ауыр құрылыс саласында кейбіреулері жобалық негізде жұмыс істейді, ал стрестен туындаған психикалық жарақаттар – басқа, бірақ соған да алып келетін қауіп. Жұмысшылардың кең дағдылары мен күш-қуатын ғана пайдалану мүмкіндігінің арқасында, олар көбінесе тәуелсіз мердігерлер ретінде және «көлеңкедегі» жұмыстарды табады. Құрылыс саласында жұмысшылардың жалақысы соншалықты төмен, сондықтан жоспарлау мәселелерін «жұмысшылерді көптеп тарту арқылы» шешуге болады. Бұл жоспарланбаған жұмыстың қауіпті және уытты ортасына айналуы мүмкін, ол ауыр еңбек еткен жұмысшылардың қаны мен терімен ілгері жылжиды – жарақат алу көрсеткіштері көтеріледі. Жұмысшылардың атқаратын жұмысының құны және инженерлердің жоспарлауы арқасында болдырмаған жұмыстың құны мен тиімділіктің артуы – кез келген ірі жобадағы ресурстарды пайдаланудың тепе-теңдігі болып табылады.
Қауіптер мен жағдайлар
Жұмыс істеумен байланысты қауіптер бар. Жыл сайын көптеген жұмысшылар жұмыс орындарындағы апаттар салдарынан ауыр жарақат алады немесе қаза табады. Тіпті қысқа мерзімге жұмыс істегендердің көпшілігі де есту қабілетінің жоғалтылуы, артрит, остеоартрит, арқа жарақаттары, көз жарақаттары, бас жарақаттары, химиялық күйік (әсіресе әкке сезімталдық), өкпе аурулары, тырнақтардың жоғалуы және терідегі жаралар сияқты тұрақты жұмыс жарақаттарына ұшырайды. Алкоголизм, есірткі қолдану және есірткіге тәуелділік кең таралған, бірақ көптеген компаниялар барлық жаңа қызметкерлерге есірткіге тексеруден өтуді талап етеді. Егер жұмысшы жұмыс кезінде жарақаттанса, оған дереу есірткіге тексеру жасалады. Тест нәтижесі оң болған жағдайда, ол жұмысшы өтемақы алуға құқылы болмайды. Медициналық марихуана рецепті болғандықтан марихуана қолдану мәселесінде белгісіздік бар. Дәрі-дәрмек сынағынан өтпегендіктен жұмыстан босатылғандардың кейбіреулері кейіннен рецептінің болуын дәлелдеп, заңсыз босатылған деп танылып, жалақымен қайта жұмысқа орналастырылды.
Ұжымдық келіссөздер
Солтүстік Американың Халықаралық жұмысшылар одағы (LIUNA) Солтүстік Америкадағы мемлекеттік және жеке жобалардағы жұмысшыларды өкілдейді. Олардың кейбір бизнес-өкілдері – жұмыс істеуге қабілетсіз, ауыр жарақат алған бұрынғы жұмысшылар. Олар бір телефон соққанда және себепті жақсы болса, ертесіне таңертең жұмыс орнына келіп, сұрақтар қояды және жұмысшыларға жасалған қатыгездік үшін кешірім талап етеді.