Альберт Джей Нок: Американдық жазушы, теоретик және сыншы

Кіріспе

Альберт Джей Нок (13 қазан 1870 – 19 тамыз 1945) – американдық жазушы, әлеуметтанушы және сыншы. Ол либертариандық автор, алдымен "The Freeman" және кейін "The Nation" журналдарының редакторы, білім беру теориясының маманы, геогрист және 20 ғасырдың басы мен ортасындағы әлеуметтік сыншы болды. Ол «Жаңа мәміле» саясатына қарсы күрескен және қазіргі либертариандық және консервативтік қозғалыстарға үлкен ықпал еткен, ал Уильям Ф. Бакли кіші оны өз ықпалы ретінде атады. Ол өзін «либертариан» деп мойындаған алғашқы американдықтардың бірі еді. Оның ең белгілі кітаптары – «Жоқ адамның естеліктері» және «Біздің жауымыз – мемлекет».

Өмір және жұмыс

Нок өмір бойы жеке өмірінің көптеген егжей-тегжейін жұмыс әріптестерімен бөліспейтін, өте жасырын адам болды. Ол Пенсильвания штатының Скрантон қаласында Эмма Шелдон Джей мен Джозеф Альберт Ноктың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Бруклинде өсті. Нок 1884-1888 жылдары Сент-Стефен колледжінде (қазір Бард колледжі деп аталады) оқыды, онда ол Сигма Альфа Эпсилон студенттік қауымдастығына қосылды. Бітіргеннен кейін ол кішкентай лигада бейсбол ойнады, содан кейін діни семинарияға түсті және 1897 жылы епископ діни қызметкері болып тағайындалды. Нок 1900 жылы Агнес Грумбайнға үйленді, олардың Фрэнсис және Сэмюэл есімді екі баласы болды (екеуі де колледж профессоры болды). 1909 жылы Нок дін қызметін, сондай-ақ әйелі мен балаларын тастап, журналист болды. 1914 жылы Нок сол кезде либералды капитализмге жақын болған The Nation журналының штатына қосылды. Нок ықпалды саясаткер және шешен Уильям Дженнингс Брайанмен таныс болды, 1915 жылы ол Брайанның арнайы тапсырмасымен Еуропаға барды, ол сол кезде Мемлекеттік хатшы болып жұмыс істеді. Нок сонымен қатар георгизм қозғалысының көптеген жетекші жақтастарымен достық қарым-қатынас жасады. Дегенмен, Нок Генри Джорждың өмір бойына бағалағанмен, сол жаққа қарайтын қозғалыстағы басқа георгистермен жиі келіспейтін. Сонымен қатар, неміс социологы Франц Оппенгеймердің антиколлективистік жазбалары Нокқа әсер етті, оның ең танымал еңбегі Der Staat 1915 жылы ағылшын тілінде жарық көрді. Өзінің жазбаларында Нок кейін Оппенгеймердің адамның мақсатын іске асыруды екі түрге бөлуге болатыны туралы пікірін негізге алды: өндірістік немесе экономикалық құралдар және паразиттік, саяси құралдар. 1920-1924 жылдар аралығында Нок The Freeman журналының редакторларының бірі болды. The Freeman бастапқыда бірыңғай салық қозғалысының құралы ретінде жоспарланған. Оны журналдың басқа редакторы Фрэнсис Нилсонның бай әйелі қаржыландырды, бірақ Нок та, Нилсон да бірыңғай салық төлеуші емес еді. The Freeman журналына Чарльз А. Бирд, Уильям Генри Чемберлин, Томас Манн, Льюис Мамфорд, Бертран Рассел, Линкольн Стеффенс, Луи Унтермейер, Торстейн Веблен және сенатор Роберт М. Ла Фоллетттің либертариандық туысы Сюзанна Ла Фоллетт үлес қосты. Сынаушы Х. Л. Менкен былай деп жазды: 1924 жылы пайдасыз The Freeman журналы жабылып қалғаннан кейін Нок Нью-Йорк қаласында және Бельгияның Брюссель қаласында бос журналист ретінде жұмыс істеді. 1922 жылы жарық көрген "Күнәлі ұлттың аңызы" Альберт Джей Ноктың соғысқа қарсы алғашқы кітабы болды, ол өмір бойы либертариандық көзқарастың маңызды бөлігі ретінде қолдады. Кітаптың мақсаты – американдық соғыс пропагандасының жалған екенін дәлелдеу. Ноктың пікірінше, Бірінші дүниежүзілік соғыстың мақсаты Еуропаны және әлемді неміс империализмі мен қауіп-қатерлерінен азат ету емес еді. Егер де сонда да құпияласу болған болса, онда ол одақтас мемлекеттердің өздерінің дипломатиялық жеделхаттарымен мүлдем қайшы келетін хабарды таратуы еді. Соған қоса Германияны шайтан еліне айналдыру үшін жасалған соғыс пропагандасы да пайда болды. 1920-ші жылдардың ортасында шағын топ бай американдықтар Ноктың әдеби және тарихи жұмысын қаржыландырып, оған өз мүдделерін жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Көп ұзамай ол Томас Джефферсонның өмірбаянын жариялады. 1928 жылы Джефферсон басылып шыққанда, Менкен оны "Джефферсонның сүйектері үстіне көтерілген ұлы доктриналық қоқыс тауынан тазартып, Джефферсон жүйесінің айқын және жан-жақты есебін ұсынады" және "оның мәні – Джефферсон бүкіл адамзатты екі сыныпқа, өндірушілер мен қанаушыларға бөлді, ал ол біріншісі үшін бірінші, соңғы және әрқашан болды" деп бағалады. Менкен бұл кітапты дәл, ақылды, жақсы ұйымдастырылған және сүйкімді деп санады. "Атлантик айлық" журналында жарық көрген және 1962 жылдың шілдесінде "Экономикалық білім беру қоры" кітапша түрінде қайта басылған Нок қазіргі жүйені реформалау идеясына деген толықтай көңілсіздігін білдірді. Жалпы халықтың үлкен бөлігін дұрыс жолға көндіру мүмкін емес деп сеніп, зорлық-зомбылық төңкерісіне қарсылық білдірген Нок либертариандықтар "Қалдық" деп атаған нәрсені тәрбиелеуге назар аударуы керек деп мәлімдеді. Ноктың пікірінше, "Қалдық" мемлекет пен қоғамның табиғатын түсінген шағын азшылықтан тұратын және қазіргі қауіпті бағыт толығымен және айқын түрде ұсталмас болғаннан кейін ғана ықпалды бола алатын, бұл жағдай болашақта ғана болуы мүмкін. Ноктың "Қалдық" философиясына әлеуметтік сыншы Ральф Адамс Крамның 1932 жылғы "Неге біз адам сияқты мінез-құлық танытпаймыз" деген мақаласындағы терең пессимизм мен элитизм әсер етті. "Артық адамның естеліктерінде" Нок өзінің білім берушілері туралы жасырмайды:

Throughout his life, Nock was a deeply private man who shared few of the details of his personal life with his working partners. He was born in Scranton, Pennsylvania, the son of Emma Sheldon Jay and Joseph Albert Nock, who was both a steelworker and an Episcopal priest. He was raised in Brooklyn, New York. Nock attended St. Stephen's College (now known as Bard College) from 1884 to 1888, where he joined Sigma Alpha Epsilon fraternity. After graduation he had a brief career playing minor league baseball, and then attended a theological seminary and was ordained as an Episcopal priest in 1897. Nock married Agnes Grumbine in 1900 and the couple had two children, Francis and Samuel (both of whom became college professors). In 1909, Nock left the ministry as well as his wife and children, and became a journalist. In 1914, Nock joined the staff of The Nation magazine, which at the time was more aligned with liberal capitalism. Nock was an acquaintance of the influential politician and orator William Jennings Bryan, and in 1915 traveled to Europe on a special assignment for Bryan, who was then Secretary of State. Nock also maintained friendships with many of the leading proponents of the Georgist movement. However, while Nock was a lifelong admirer of Henry George, he was frequently at odds with other Georgists in the left leaning movement. Further, Nock was influenced by the anti collectivist writings of the German sociologist Franz Oppenheimer, whose most famous work, Der Staat, was published in English translation in 1915. In his own writings, Nock would later build on Oppenheimer's claim that the pursuit of human ends can be divided into two forms: the productive or economic means, and the parasitic, political means. Between 1920 and 1924, Nock was the co editor of The Freeman. The Freeman was initially conceived as a vehicle for the single tax movement. It was financed by the wealthy wife of the magazine's other editor, Francis Neilson, although neither Nock nor Neilson was a dedicated single taxer. Contributors to The Freeman included: Charles A. Beard, William Henry Chamberlin, Thomas Mann, Lewis Mumford, Bertrand Russell, Lincoln Steffens, Louis Untermeyer, Thorstein Veblen and Suzanne La Follette, the more libertarian cousin of Senator Robert M. La Follette. Critic H. L. Mencken wrote:

When the unprofitable The Freeman ceased publication in 1924, Nock became a freelance journalist in New York City and Brussels, Belgium. "The Myth of a Guilty Nation", which came out in 1922, was Albert Jay Nock's first anti war book, a cause he backed his entire life as an essential component of a libertarian outlook. The burden of the book is to prove American war propaganda to be false. The purpose of World War I, according to Nock, was not to liberate Europe and the world from German imperialism and threats. If there was a conspiracy, it was by the allied powers to broadcast a public message that was completely contradicted by its own diplomatic cables. Along with that came war propaganda designed to make Germany into a devil nation. In the mid 1920s, a small group of wealthy American admirers funded Nock's literary and historical work to enable him to follow his own interests. Shortly thereafter, he published his biography of Thomas Jefferson. When Jefferson was published in 1928, Mencken praised it as "the work of a subtle and highly dexterous craftsman" which cleared "off the vast mountain of doctrinaire rubbish that has risen above Jefferson's bones and also provides a clear and comprehensive account of the Jeffersonian system", and the "essence of it is that Jefferson divided all mankind into two classes, the producers and the exploiters, and he was for the former first, last and all the time." Mencken also thought the book to be accurate, shrewd, well ordered and charming. which appeared in The Atlantic Monthly and was reprinted in pamphlet form in July 1962 by The Foundation for Economic Education, Nock expressed his complete disillusionment with the idea of reforming the current system. Believing that it would be impossible to persuade any large portion of the general population of the correct course and opposing any suggestion of a violent revolution, Nock instead argued that libertarians should focus on nurturing what he called "the Remnant". The Remnant, according to Nock, consisted of a small minority who understood the nature of the state and society, and who would become influential only after the current dangerous course had become thoroughly and obviously untenable, a situation which might not occur until far into the future. Nock's philosophy of the Remnant was influenced by the deep pessimism and elitism that social critic Ralph Adams Cram expressed in a 1932 essay, "Why We Do Not Behave Like Human Beings". In his Memoirs of a Superfluous Man, Nock makes no secret that his educators:

did not pretend to believe that everyone is educable, for they knew, on the contrary, that very few are educable, very few indeed. They saw this as a fact of nature, like the fact that few are six feet tall. [ ] They accepted the fact that there are practicable ranges of intellectual and spiritual experience which nature has opened to some and closed to others. In 1941, Nock published a two part essay in The Atlantic Monthly titled "The Jewish Problem in America". The articles were part of a multi author series, assembled by the editors in response to recent anti Semitic unrest in Brooklyn and elsewhere "in the hope that a free and forthright debate will reduce the pressure, now dangerously high, and leave us with a healthier understanding of the human elements involved." Nock's argument was that the Jews were an Oriental people, acceptable to the "intelligent Occidental" yet forever strangers to "the Occidental mass man." Furthermore, the mass man "is inclined to be more resentful of the Oriental as a competitor than of another Occidental"; the American masses are "the great rope and lamppost artists of the world"; and in studying Jewish history, "one is struck with the fact that persecutions never have originated in an upper class movement". This innate hostility of the masses, he concluded, might be exploited by a scapegoating state to distract from "any shocks of an economic dislocation that may occur in the years ahead." He concluded, "If I keep up my family's record of longevity, I think it is not impossible that I shall live to see the Nuremberg laws reenacted in this country and enforced with vigor" and affirmed that the consequences of such a pogrom "would be as appalling in their extent and magnitude as anything seen since the Middle Ages." The articles were themselves declared by some commentators to be anti Semitic, and Nock was never asked to write another article, effectively ending his career as a social critic. Against charges of anti Semitism, Nock answered, "Someone asked me years ago if it were true that I disliked Jews, and I replied that it was certainly true, not at all because they are Jews but because they are folks, and I don't like folks." In 1943, two years before his death, Nock published his autobiography, Memoirs of a Superfluous Man, the title of which expressed the degree of Nock's disillusionment and alienation from current social trends. After the publication of this autobiography, Nock was a frequent guest at the Sharon, Connecticut house of oilman William F. Buckley Sr., whose son, William F. Buckley Jr., would later become an influential author and speaker. Nock died of leukemia in 1945, at the Wakefield, Rhode Island home of his longtime friend, Ruth Robinson, the illustrator of his 1934 book, "A Journey into Rabelais' France". He is buried in Riverside Cemetery, in Wakefield.

барлығын білім беруге болатынына сенбеді, себебі олар керісінше, өте аз адамдарды білім беруге болатынын, тіпті өте аз екенін білді. Олар мұны табиғат заңы ретінде қарастырды, мысалы, азаматтардың көпшілігінің алты футқа жетпейтіні сияқты. Олар табиғаттың кейбір адамдарға ашып, басқаларына жапқан зияли және рухани тәжірибенің іс жүзіндегі шектерін қабылдады. 1941 жылы Нок "Атлантик айлық" журналында "Америкадағы еврей мәселесі" деген тақырыпта екі бөлімнен тұратын мақала жариялады. Бұл мақалалар редакторлардың Бруклинде және басқа жерлердегі соңғы антисемитшілік толқуларға жауап ретінде жинаған көп авторлы серияның бөлігі болды, "еркін және ашық пікір-таластың қазіргі қауіпті деңгейді төмендетуге және адамдық факторларды жақсырақ түсінуге көмектеседі" деген үмітпен. Ноктың пікірінше, еврейлер – Шығыс халықтары, "ақылды батыстықтарға" қабылдануға лайық болғанымен, "батыстық қарапайым адамдарға" мәңгілік жат еді. Сонымен қатар, қарапайым адам "еврейлерді бәсекелес ретінде батыстықтан гөрі көбірек жек көреді"; американдық қарапайым адамдар "әлемдегі ең ұлы арқан және шамшырақ шеберлері"; еврей тарихын зерттегенде, "құйрықтардың жоғары сынып қозғалысынан емес екеніне көз жеткізесіз". Ол қорытындылады, "Егер мен отбасымның ұзақ өмір сүру рекордын сақтасам, менің елімізде Нюрнберг заңдары қайта қабылданып, күшпен орындалатынын көруім мүмкін емес".

Ойлау

Өзін философиялық анархист деп атайтын Нок саяси мемлекеттің ықпалынан азат қоғамның радикалды көзқарасын ұсынды. Ол мемлекетті "қылмыс монополиясын талап етіп, жүзеге асыратын" деп сипаттады. Ол орталықтандыруға, реттеуге, табыс салығына және міндетті білім беруге, сондай-ақ қоғамның құлдырауына қарсы болды. Ол тоталитаризмнің барлық түрлерін, соның ішінде "большевизм, фашизм, нацизм, марксизм және коммунизмді" бірдей айыптады, сонымен қатар демократияны да қатаң сынға алды. Керісінше, Нок былай деді: "Еркіндіктің нақты себебі – еркіндік, ол кез келген нақты моральдық қасиетті дамытудың жалғыз шарты сияқты көрінеді. Басқаның бәрі әлемнің соңына дейін сыналып келді. Ақылға да, тәжірибеге де қайшы келе, біз заң, мәжбүрлеу және түрлі авторитарлық тәсілдерді сынап көрдік, бірақ нәтиже мақтан тұтуға лайық емес". 1930 жылдары Нок Франклин Рузвельттің «Жаңа келісім» бағдарламаларын ең қатал сынға алғандардың бірі болды. «Біздің жауымыз – мемлекет» кітабында Нок «Жаңа келісімнің» федералды үкіметке қоғамды бақылауын күшейту үшін ғана сылтау болғанын айтты. Президенттің бұрын-соңды болмаған билікті өз қолына жинағанына оның қатты наразылығын білдірді және бұл оқиғаны толыққанды төңкеріс деп атады. Нок экономиканың жаңа реттелуі уақытша деп ойлағандарды сынға алды, ол бұл өзгерістің мәңгілік болатынын дәлелдеді. Ол 1920 жылдардағы республикалық әкімшіліктердің инфляциялық ақша саясаты Ұлы депрессияның басталуына себеп болды және «Жаңа келісім» оны одан әрі жалғастырды деп сенді. Нок сонымен қатар соғысқа және АҚШ үкіметінің агрессивті сыртқы саясатына қарсы болды. Ол соғыс қоғамдағы ең жаман қасиеттерді ғана шығарады деп сенді және ол сөзсіз ұжымдастыру мен әскерилендіруге, «зорлық-зомбылыққа деген жалпы сенімді нығайтуға; ол империализмдегі шексіз авантюралар мен шексіз ұлтшылдық амбицияларды тудырды», сонымен қатар, есепсіз адам өмірін құрбан етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нок соғысқа қарсылығы үшін Вильсон әкімшілігі цензуралаған «The Nation» газетіне жазды. Коммунизмді жек көруіне қарамастан, Нок одақтастардың Ресей азаматтық соғысына араласуын қатаң сынады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Нок Рузвельттің манипуляциялары мен интервенционизміне қарсы мақалалар сериясын жазды, бұл АҚШ-тың соғысқа араласуына әкелетінін көрсетеді. Нок соғыстың барлық кезеңінде оған принциптік қарсылық білдірген азақтардың бірі болды. Өмірінен кейін оның беделі өмірде болғандағыдан әлдеқайда төмен болғанына қарамастан, Нок келесі буынға маңызды ықпал етті. Оның ықпалына Мюррей Ротбард, Фрэнк Ходоров және Леонард Рид сияқты лаиз-феер капиталистік американдық ойшылдар, сондай-ақ Уильям Ф. Бакли-младший сияқты консерваторлар кірді. Ноктың қоғамға деген консервативті көзқарасы суық соғыс кезінде неоконсервативтіліктің пайда болуына жауап ретінде палеоконсервативті қозғалыстың қалыптасуына көмектесті. Мемлекетті мәселенің түп тамыры деп есептеген Ноктың ой-пікірлері анархокапитализмнің негізгі алғышарттарының бірі болды.

Describing himself as a philosophical anarchist, Nock called for a radical vision of society free from the influence of the political state. He described the state as that which "claims and exercises the monopoly of crime". He opposed centralization, regulation, the income tax, and mandatory education, along with what he saw as the degradation of society. He denounced in equal terms all forms of totalitarianism, including "Bolshevism Fascism, Nazism, Marxism, [and] Communism" but also harshly criticized democracy. Instead, Nock argued, "The practical reason for freedom is that freedom seems to be the only condition under which any kind of substantial moral fiber can be developed. Everything else has been tried, world without end. Going dead against reason and experience, we have tried law, compulsion and authoritarianism of various kinds, and the result is nothing to be proud of." During the 1930s, Nock was one of the most consistent critics of Franklin Roosevelt's New Deal programs. In Our Enemy, the State, Nock argued that the New Deal was merely a pretext for the federal government to increase its control over society. He was dismayed that the president had gathered unprecedented power in his own hands and called this development an out and out coup d'état. Nock criticized those who believed that the new regimentation of the economy was temporary, arguing that it would prove a permanent shift. He believed that the inflationary monetary policy of the Republican administrations of the 1920s was responsible for the onset of the Great Depression and that the New Deal was responsible for perpetuating it. Nock was also a passionate opponent of war, and what he considered the US government's aggressive foreign policy. He believed that war could bring out only the worst in society and argued that it led inevitably to collectivization and militarization and "fortified a universal faith in violence; it set in motion endless adventures in imperialism, endless nationalist ambitions", while, at the same time, costing countless human lives. During the First World War, Nock wrote for The Nation, which was censored by the Wilson administration for opposing the war. Despite his distaste for communism, Nock harshly criticized the Allied intervention in the Russian Civil War following the parliamentary revolution and Bolshevik coup in that country. Before the Second World War, Nock wrote a series of articles deploring what he saw as Roosevelt's gamesmanship and interventionism leading inevitably to US involvement. Nock was one of the few who maintained a principled opposition to the war throughout its course. Despite becoming considerably more obscure in death than he had been in life, Nock was an important influence on the next generation of laissez faire capitalist American thinkers, including libertarians such as Murray Rothbard, Frank Chodorov, and Leonard Read, and conservatives such as William F. Buckley Jr. Nock's conservative view of society would help inspire the paleoconservative movement in response to the development of neoconservatism during the Cold War. In insisting on the state itself as the root problem, Nock's thought was one of the main precursors to anarcho capitalism.

Танымал мәдениетте

Л. Нил Смиттің "The Probability Broach" атты көркем әдебиетінде, Солтүстік Америка Конфедерациясы сериясының бір бөлігі ретінде, АҚШ 1794 жылы сәтті Виски көтерілісінен кейін және Джордж Вашингтонды мемлекеттік қылмыс жасады деген айыппен ату арқылы құлатып, өлім жазасын орындағаннан кейін либертариандық мемлекетке айналады. Альберт Джей Нок 1912 жылдан 1928 жылға дейін Солтүстік Америка Конфедерациясының 18-ші президенті қызметін атқарады.