Кіріспе
Шығыс – төрт тараптың бірі. Бұл батысқа қарама-қарсы бағыт және Жерде күннің туатын жағы.
East is one of the four cardinal directions or points of the compass. It is the opposite direction from west and is the direction from which the Sun rises on the Earth.
Этимология
Басқа тілдердегідей, бұл сөз шығыс – күннің туатын бағытынан пайда болған: шығыс орта ғасырлық ағылшын тілінен келген est сөзінен, ал ол ежелгі ағылшын тіліндегі ēast сөзінен туындаған. Бұл сөздің түбі Proto Germanic *aus to немесе *austra – "шығысқа, күн шығысына қарай", Proto Indo European *aus – "жарық", немесе "таң" сөздерімен байланысты. Көне жоғары неміс тіліндегі *ōstar – "шығысқа", латын тіліндегі aurora – "таң", және грек тіліндегі ἠώς ēōs – "таң, шығыс" сөздерімен туыс. Басқа тілдердегі осыған ұқсас сөздердің мысалдары: латын тіліндегі oriens – "шығыс, күн шығысы", orior – "туу, бастау", грек тіліндегі ανατολή anatolé – "шығыс", ἀνατέλλω – "туу", және еврей тіліндегі מִזְרָח mizraḥ – "шығыс", זָרַח zaraḥ – "туу, жарқырау". Ēostre – германдық таң құдайы, ол таңды және бағыттарды бейнелейтін болған. Шығыс кейде E деп қысқартылады.
Навигация
Картаның оң жағы дәстүр бойынша шығысқа қаратылады. Бұл дәстүр компастың қолданылуынан қалыптасқан, онда солтүстік жоғары орналасқан. Дегенмен, Венера және Уран сияқты кері айналатын планеталардың карталарында сол жақ шығыс болып табылады. Навигация үшін компасты пайдаланып шығысқа қарай бару үшін 90° бағытты немесе азимутты орнату қажет.
Мәдениет
Шығыс – Жердің өзінің осі айналасында айналу бағыты, демек, Күннің көтерілетін бағыты. Шығысқа қарай дұға ету практикасы христиан дінінен бұрын пайда болған, бірақ бұл дін оны қабылдады, себебі Шығыс адамзаттың бастапқы отаны деп есептелді. Сондықтан христиан шіркеулері дәстүрлі түрде шығысқа қарай бағытталған. Алғашқы кейбір ерекшеліктерден кейін, құрбандық тақтасын литургиялық шығысқа орналастыру дәстүрі шіркеу бағытының түсінігінің бір бөлігіне айналды. Шығыс – бұл дәстүрлі түрде Еуропаға қатысты Шығыс әлеміне жататын нәрсенің барлығын қамтитын Шығыс. Ағылшын тілінде ол көбінесе Азия құрлығымен синоним ретінде қолданылады, және Қашық Шығыс, Таяу Шығыс және Жақын Шығыс деп бөлінеді. Осы еуроцентризмге қарамастан, бұл аймақтар әлі де Жердің географиялық орталығынан шығысқа қарай орналасқан. Солтүстік жарты шардың жеке қалаларында шығыс жағы көбінесе кедейірек болады, себебі басым жел батыстан соғады.
adopted by this religion as the Orient was thought of as containing mankind's original home. Hence, Christian churches have been traditionally oriented towards the east. After some early exceptions, this tradition of having the altar on the liturgical east has become a part of the church orientation concept liturgical east and west. The Orient is the East, traditionally comprising anything that belongs to the Eastern world, in relation to Europe. In English, it is largely a metonym for, and referring to the same area as, the continent of Asia, divided into the Far East, Middle East, and Near East. Despite this Eurocentric origin, these regions are still located to the east of the Geographical centre of Earth. Within an individual city within the Northern Hemisphere, the east end is typically poorer because the prevailing winds blow from the west.