Кіріспе

Perdido Street Station) – 2000 жылы Macmillan баспасында жарық көрген британдық жазушы Чайна Мивиллдің романы. Көбінесе «ерекше әдебиет» деп сипатталатын бұл туындыда сиқыр мен стимпанк технологиясы қатар дамыған әлем бейнеленген. Роман Артур Кларк сыйлығына ие болды және Locus журналы оны 20 ғасырдағы ең жақсы фантастикалық романның алтыншысы деп таныды. Perdido Street Station – Бас Лаг әлемінде өтетін үш жеке туындының біріншісі, одан кейін «Жара» және «Темір Кеңесі» романдары жарық көрді.

Өмірбаян

Пердидо көшесіндегі станция Бас Лагтың ойдан шығарылған әлемінде, жаңа Кробузонның үлкен қала-мемлекетінде орналасқан; атау қаланың ортасындағы теміржол станциясына сілтеме жасайды. Миевиль бұл кітапты "негізінен викториандық дәуір технологиясымен екінші дүние фантастикасы" деп сипаттады. Оның айтуынша, феодалдық әлем емес, бұл өте лас, полициялық басқарумен алғашқы индустриалды капиталистік әлем!" Кітап 2000 жылдың наурыз айында Macmillan баспасында Ұлыбритания мен Австралияда бірдей уақытта жарық көрді. Ұлыбританиядағы басылым қатты мұқабамен, ал Австралиядағы нұсқасы саудалық қағаздан жасалған; мұқабасын Эдвард Миллер салған және ол қара фантастика романы ретінде таныстырылды. 2001 жылдың наурыз айында Ballantine Del Rey баспасынан АҚШ-та жарық көрді.

Сюжет

Айзек Дан дер Гримнебулин - Нью-Кробузон қаласында тұратын ғалым. Оған өзінің туған жерінде жасырын қылмыс жасағаны үшін жаза ретінде қанаттарын алып тастаған, құсқа ұқсас гаруда түрінің мүшесі Ягарек келеді. Ол Айзекке қайтадан ұшуға көмектесуін сұрайды. Айзек келіседі және қылмыстық дүниесімен байланысы бар қоршаушы Лемюэль Пьюонның көмегімен зерттеу мақсатында ұшатын жаратылыстарды жинай бастайды. Бір тіршілік иесі - үкіметтік зерттеу зертханасынан ұрланған үлкен және ерекше балдыр. Ол өсіп, құмырсқаша болады. Ересектен кейін ол ұшқыр жыртқыш аңға айналады, ол өзінің құрбандарын қанаттарында гипноздық үлгілер арқылы шалдықтыра алады. Ол Айзектің әріптестерінің бірінің миын жеп, оны кататониялық күйге қалдырып, қашып кетеді. Исак, Ягарек және Лемуил оны қайтадан басып алуды немесе жоюды шешті. Айзектің қызы Лин - хепри, адам тәрізді жәндік және суретші. Оны мафияның басшысы М.Мотли мүсінін жасау үшін тапсырған. М.Мотлидің қолында тағы төрт құрт бар, олардың сүтін дәрі ретінде сату үшін жинап алады. Исаактың құртшасы бауырларын босатып жібергеннен кейін, М. Мотли Исаактың құртшалармен байланысын анықтайды. Исаакты есірткі саудасында бәсекелес деп санап, Линді түрмеге қамап, Исаактан жаратылыстарын қайтаруды талап етеді. Шалпандар Жаңа Кробузонды қорқыта бастайды, оның тұрғындарымен тамақтанады. Айзек Линнің досы және журналист Дерханның көмегімен Мотли мырзаның өз құрттарын үкіметтен сатып алғанын біледі. Қауіпсіздік күштері шұжықтардың іс-әрекетін біліп, қаладағы көтерілісші элементтерді жоя бастайды. Олар шұңқырларды қайтадан тұтқындау үшін жын-шайтандар мен Жібекшіге, өлшемдер арқылы қозғалатын, үлгілерге және сұлулыққа деген ерекше көзқарасына құмарланған жәндікке, көмек сұрайды. Жын-шайтандар көмектесуден бас тартады, ал Жігуші көп ұзамай Исаққа көмектеседі. Айзек және оның достары Конструкт Кеңесі деп аталатын саналы машинаның көмегімен құрттардың бірін өлтіреді. Олар құрттардың жұмыртқаларын құртты да, қалған жануарларға тұзақ құрды. Тұзақтың көбісі сәтті өтеді, бірақ соңғы құрт құтылып, "үйіне" М.Мотлидің залына оралады. Жігуші Исақты қоймаға апарып, онда Линді табады, ол азап шекті, бірақ әлі де мүсінге жұмыс істеп жатыр. Бір кездескен кезде Линнің ақыл-ойы жартылай жеп, соңғы слэкемотты М.Мотлидің адамдары өлтіреді. Исак Лин мен Ягарекпен бірге қашып кетеді және қаладан кетуге дайындалады. Айзек Ягаректің қылмысы туралы біледі, ол өзінің бір түрін зорлаған, және оған қайтадан ұшуға көмектесуден бас тартады. Лин ешқашан толық қалпына келмеді, Ягарек қалада жалғыз қалды, қауырсындарын алып тастады және өзінің жаңа ұшпайтын жеке басын қабылдауға мәжбүр болды.

Кейіпкерлер

Айзек Дан дер Гримнебулин, адамзатты зерттеуші ғалым, барлық салаға ден қоятын, бірақ "кризистік энергия" теориясына құмар. Линнің жары, Дерхан Блудейдің жақын досы. Ягарек, Симек шөлінен шығарылған, қанаттары алынып тасталған гаруда, Жаңа Кробузоннан оңтүстікке қарай. Ол Ысқаққа қанатын қайтару үшін келеді, кез келген әдіс немесе бағаға дайын. Лин, Ысқақтың кепри жары, бандит Мотли мырзаның тапсырысымен оның бейнесін сомдайтын суретші. Дерхан Блудей, орта жастағы журналист және бүлікші, "Рунагейт Рампант" газетінің редакторларының бірі. Лемуэль Пиджон, Ысқақтың Жаңа Кробузонның қылмыстық әлемімен байланысы. Мотли мырза, Жаңа Кробузонның ең қауіпті бандит әміршісі, көптеген басқа да зұлымдықтармен қатар арманды шөп жинау операциясын жүргізеді. Ол денесін көп рет өзгертіп, дене мүшелері мен қосымшаларының беймәлім жиынтығына айналдырды. Қала әкімі Бентам Рудгаттер, Жаңа Кробузонның жемқор әкімі, қылмыс синдикаттарымен де, демонмен де келісім шартады. МонтДжон Рескью, қала әкімі үшін жұмыс істейтін, қорқынышты басқарушылардың (басқа түрлерді иеленетін қуатты паразиттер) елшісі. Любламай Дадскатт, Дэвид Серачин мен Ысқақ Дан дер Гримнебулинмен бірге зертханада жұмыс істейтін зерттеуші, шөлқұрттың бірінші құрбаны. Дэвид Серачин, Ысқақ пен Любламаймен бірге зертханада жұмыс істейді. Teafortwo, ақыл-ойы кем, бірақ достық wyrman, Ысқаққа шағын қызметтер көрсетеді. Құрылыс Кеңесі, қаладағы қоқыс полигонында құрылған жасанды интеллект. Ол Жаңа Кробузондағы көптеген конструкцияларды (алғашқыда тазалау және басқа мақсаттар үшін жасалған қарапайым роботтар) басқарады. Тігуші, алып құбыжық түріндегі көп өлшемді жан, үздіксіз еркін өлеңмен сөйлейді.

Қабылдау

Майкл Муркок The Spectator журналындағы рецензиясында кітапты "көптеген экзотикалық жаратылыстары бар, олардың бәрі де керемет бейнеленген, зор және әдемі егжей-тегжейлі параллель әлемдегі фантастика" деп атады және Мивильді "сирек кездесетін суреттеу талантына ие жазушы, физикалық егжей-тегжейге ерекше назар қоятын, әдеттегі адамның сезімталдығы мен сұлулығын, сондай-ақ толығымен жат нәрсені байқауға қабілетті" деп жоғары бағалады. Дегенмен, ол "Мивильдің ақшаға құн беруге тырысуы, оқырманды қызықтыру мақсатымен, оны жанрлық элементтерді қосуға итермелейді, бұл оқырманға сюжеттің қандай болатыны туралы жаңылыс күтуді тудырады және кейіпкерлерді мінезден шығуға мәжбүр етеді, соның салдарынан автор кітаптың шығармашылық, интеллектуалдық және қиялына сай келмейтін түсіндірмелер беруге келеді" дейді. Роман 2001 жылы Amazon.com редакторларының фантастика жанрындағы таңдауына ілікті. 2009 жылдың мамыр айында Random House аудиокітап ретінде қолжетімді болды.

Марапаттар

Пердидо көшесіндегі станция ғылыми фантастика және фэнтези жанрларындағы көптеген сыйлықтарға ұсынылды, мысалы, Британдық Фэнтези сыйлығы және Британдық ғылыми фантастика қауымдастығы сыйлығы. Сондай-ақ, ол бірнеше марапатқа ие болды, бұл туралы төмендегі кестеде толығырақ көрсетілген. Бұған қоса, Locus журналының 20 ғасырдағы ең жақсы фантастикалық романдар тізілімінде 6-шы орын алды.

Жыл Сыйлық Нәтиже Сілтеме
2001 Артур Кларк сыйлығы
Британдық Фэнтези сыйлығы
2004 Grand Prix de l'Imaginaire