Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Калифорнияның ішкі аймақтарында өмір сүретін американдық индейлер.
Native American people, living in the inland areas of southern California
Кахуилла, сондай-ақ ʔívil̃uqaletem немесе Ivilyuqaletem деп аталады, – Оңтүстік Калифорнияның ішкі аймақтарында тұратын Кахуилла ұлтының әртүрлі тайпаларының американдық индей халқы. Олардың бастапқы аумағы шамамен 6 216 шаршы шақырымды құрады. Кахуиллалардың дәстүрлі аумағы Оңтүстік Калифорнияның географиялық орталығына жақын орналасқан. Ол солтүстігінде Сан-Бернардино тауларымен шектелген.
The Cahuilla, also known as ʔívil̃uqaletem or Ivilyuqaletem, are a Native American people of the various tribes of the Cahuilla Nation, living in the inland areas of southern California. Their original territory included an area of about 2,400 square miles (6,216 km2). The traditional Cahuilla territory was near the geographic center of Southern California. It was bounded to the north by the San Bernardino Mountains,
Тіл және атауы
Кахуилла тілі уто-ацтек тілдер отбасынан шыққан. 1990 жылғы халық санауы 800 адамды құрайтын этникалық топтың ішінде 35 тіл сөйлейтін адам бар екенін көрсетті. Тілдің таралуы шектеулі болғандықтан, ол өте қауіпті жағдайда, себебі көптеген тіл сөйлейтіндер орта жастан асқан немесе егде жастағы адамдар. Олар өз тілінде өзін ʔívil̃uqaletem деп атайды, ал тілінің атауы ʔívil̃uʔat (Ivilyuat), бірақ олар өздерін "адам" деген мағына беретін táxliswet деп те атайды. Кахуилла – Калифорнияның Ранчос аймағындағы миссиялардың әлеуметтік-экономикалық өзгерістерден кейін бұл топқа тағайындалған сыртқы атау. "Кахуилла" сөзі, болжам бойынша, Ivilyuat тілінен шыққан kawi'a сөзінен туындаған, ол "басшы" дегенді білдіреді. Кахуилла тайпасы басқа тайпаларға қарағанда кішірек топтарда өмір сүрген.
The Cahuilla language is in the Uto Aztecan family. A 1990 census revealed 35 speakers in an ethnic population of 800. It is critically endangered, since most speakers are middle aged or older. In their own language, their autonym is ʔívil̃uqaletem, and the name of their language is ʔívil̃uʔat (Ivilyuat), however they also call themselves táxliswet meaning 'person'. Cahuilla is an exonym applied to the group after mission secularization in the Ranchos of California. The word "Cahuilla" is probably from the Ivilyuat word kawi'a, meaning "master." The Cahuilla lived in smaller groups than some other tribes.
Тарих
Еуропалықтармен алғашқы кездесу 1774 жылы болды, Хуан Баутиста де Анза Сонора мен Монтерейдегі сауда жолын іздеп жүргенде. Қауилла тайпасы алыс жерде тұрғандықтан, испан сарбаздарымен, дін қызметкерлерімен және миссионерлермен байланысы аз болды. Еуропалық қоныс аударушылар мен саудагерлердің көпшілігі шөлді құнды емес деп санайтын және одан қашықтау тұру керек деп ойлаған. Кахуилла тайпасы испан миссиялары мен олардың мәдениеті туралы Сан-Габриэль және Сан-Диего миссияларының жанында тұратын үндістерден білген. Кахуилла тайпасы Сан-Бернардино ранчосының иелері үшін жұмыс істейтін вакеролардың малдарына шөл және тау тайпаларының шабуылдарынан қорғауды қамтамасыз етті. Кахуилла тайпасы 1840 жылдарға дейін аңглоамерикандықтармен кездеспеді. 1842 жылы Кахуилла тау тобының басшысы Хуан Антонио саяхатшы Дэниел Секстонға Сан-Горгонио асуының жанындағы жерлерге кіруге рұқсат берді. Тау тобы сонымен қатар лейтенант Эдвард Фицджеральд Бил басқарған АҚШ армиясының экспедициясына қолдау көрсетті, олар Вакара мен оның Ют жауынгерлерінің шабуылынан қорғады. Мексика-Америка соғысы кезінде Хуан Антонио басқарған жауынгерлер Хосе дель Кармен Луго басқарған калифорниялықтарға қосылып, олардың дәстүрлі жауы Луисеньо тайпасына шабуыл жасады. Луго бұл әрекетті Паума қырғынына жауап ретінде жасады, онда Луисеньо тайпасы 11 калифорниялықты өлтірген. Бірлескен күштер тұзақ құрып, Луисеньо тайпасының 33-40 жауынгерін өлтірді, бұл оқиға 1847 жылғы Темекула қырғыны деп танылды. (Академиялық тарихшылар қаза болғандардың нақты саны туралы келіспейді, шамамен 33-40 адам; Луисеньо тайпасының ауызша дәстүріне сәйкес, 100-ден астам жауынгер қаза тапқан.) Мексикамен соғысты аяқтаған келісімшартта АҚШ мексикалық жерлерге және саясатқа құрмет көрсетуге уәде берді. Бұл белгілі бір жерлерді мекендеуге үндістердің құқықтарын тануды қамтыды, бірақ АҚШ Калифорнияны аннексиялағаннан кейін үндістердің жерлеріне еуропалық американдықтардың басып кіруі үлкен мәселеге айналды. 1850 жылдары Калифорниядағы алтын асығудың салдарынан Кахуилла тайпасы еуропалық американдық көшіп келушілердің күшеюінен қысымға ұшырады. 1851 жылы Хуан Антонио өз жауынгерлерін Сан-Бернардино аңғарында тонаушылық жасаған Ирвинг бандасын жоюға басшылық етті. Ирвинг бандасының оқиғасынан кейін, 1851 жылдың соңында Хуан Антонио, оның жауынгерлері мен отбасылары Политанадан шығысқа қарай, Сан-Горгонио асуына қарай жылжып, Сан-Тимотео каньонының солтүстік-шығысына салананған аңғарға, Саахатпа деген ауылға қоныстанды. Аңгло-американдық кеншілердің, малшылардың, заңнан тыс адамдардың және мормон отаршыларының тобының келуімен қатар, Кахуилла тайпасы батыстағы көршілес Купено тайпасымен де қақтығысқа түсті. 1851 жылдың қараша айында Гарра көтерілісі болды, онда Купено тайпасының басшысы Антонио Гарра Хуан Антонионы өзінің көтерілісіне тартуға тырысты. Америкалықтармен достық қарым-қатынаста болған Хуан Антонио Антонио Гарраны ұстауға және көтерілісті тоқтатуға көмектесті. Калифорния Сенаты 1852 жылы Кахуилла тайпасына өз жерлерін басқаруға рұқсат беретін келісімді ратификациялаудан бас тартқанда, кейбір тайпа басшылары қоныс аударушылар мен жауынгерлерге шабуыл жасады. Хуан Антонио өмір бойы бұған қатыспады. Темір жолды салуға ынталандыру үшін АҚШ үкіметі жерді бір шаршы мильге бөлді, ал қалған жерді үндістерге берді. 1877 жылы үкімет резервация шекараларын белгіледі, бұл Кахуилла тайпасының дәстүрлі аумақтарының тек кішкентай бөлігіне қалды. Кахуилла тайпасы соңғы ғасыр бойы Кахуилла емес адамдармен некелесіп келеді. Бүгінгі таңда Кахуилла тайпасының көп бөлігі аралас шыққан, әсіресе испандықтар мен афроамерикандықтар. Тайпаның ішкі ережелеріне сәйкес, тайпаның салтымен өскен және мәдени тұрғыдан Кахуилла тайпасымен байланысы бар адамдар ресми түрде тайпаға мүше болуға құқылы. Әрбір федералды түрде танылған тайпа мүшелікке өз ережесін белгілейді.
The first encounter with Europeans was in 1774, when Juan Bautista de Anza was looking for a trade route between Sonora and Monterey in Alta California. Living far inland, the Cahuilla had little contact with Spanish soldiers, priests, or missionaries. Many of the European settlers / tradespeople viewed the desert as having little or no value and a place to avoid. The Cahuilla learned of Spanish missions and their culture from Indians living close to missions in San Gabriel and San Diego. The Cahuilla provided security against the raids of the tribes from the desert and mountains on its herds for the vaqueros that worked for the owners of the Rancho San Bernardino. The Cahuilla did not encounter Anglo Americans until the 1840s. Chief Juan Antonio, leader of the Cahuilla Mountain Band, gave traveler Daniel Sexton access to areas near the San Gorgonio Pass in 1842. The Mountain Band also lent support to a U. S. Army expedition led by Lieutenant Edward Fitzgerald Beale, defending the party against attacks by Wakara and his band of Ute warriors. During the Mexican–American War, Chief Juan Antonio led his warriors to join Californios led by José del Carmen Lugo in attacking their traditional enemy, the Luiseño. Lugo led this action in retaliation for the Pauma Massacre, in which the Luiseno had killed 11 Californios. The combined forces staged an ambush and killed 33–40 of the Luiseno warriors, an event that became known as the Temecula Massacre of 1847. (Academic historians disagree on the exact number of deaths, the estimate is 33–40; Luiseno oral tradition holds that more than 100 warriors were killed.) In the treaty ending the war with Mexico, the US promised to honor Mexican land grants and policies. These included recognition of Native American rights to inhabit certain lands, but European American encroachment on Indian lands became an increasing problem after the US annexed California. During the 1850s, the Cahuilla came under increasing pressure from waves of European American migrants because of the California Gold Rush. In 1851, Juan Antonio led his warriors in the destruction of the Irving Gang, a group of bandits that had been looting the San Bernardino Valley. Following the outcome of the Irving Gang incident, in late 1851, Juan Antonio, his warriors and their families, moved eastward from Politana, toward the San Gorgonio Pass and settled in a valley which branched off to the northeast from San Timoteo Canyon, at a village named Saahatpa. In addition to the influx of Anglo American miners, ranchers and outlaws, and groups of Mormon colonists, the Cahuilla came into conflict with the neighboring Cupeño tribe to the west. In November 1851, the Garra Revolt occurred, wherein the Cupeno leader Antonio Garra attempted to bring Juan Antonio into his revolt. Juan Antonio, friendly to the Americans, was instrumental in capturing Antonio Garra, ending that revolt. When the California Senate refused to ratify an 1852 treaty granting the Cahuilla control of their lands, some tribal leaders resorted to attacks on approaching settlers and soldiers. Juan Antonio did not participate in this as long as he lived. To encourage the railroad, the U. S. government subdivided the lands into one mile square sections, giving the Indians every other section. In 1877 the government established reservation boundaries, which left the Cahuilla with only a small portion of their traditional territories. The Cahuilla have intermarried with non Cahuilla for the past century. A high percentage of today's Cahuilla tribal members have some degree of mixed ancestry, especially Spanish and African American. Individuals who have grown up in the tribe's ways and identify culturally with the Cahuilla may qualify for official tribal membership by the tribe's internal rules. Each federally recognized tribe sets its own rules for membership.
Ағымдағы жағдай
Бүгінде Палм-Спрингс және оның төңірегіндегі аймақтар қарқынды даму үстінде. Агуа Калиенте Кахуилла тайпасы жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады, жерді жалға беру, қонақүйлер мен казиноларды басқару және банк ісі сияқты көптеген бизнес кәсіпорындарын жүзеге асырады. Агуа Калиенте үнді резервациясы Палм-Спрингс аймағында орналасқан, оның ішінде Палм-Спрингс, Кафедралды қала және Ранчо Мираж қалаларының бір бөлігі бар. 2000 жылғы халық санауы бойынша оның аумағында 21 358 адам тұрды, бірақ олардың шамалы бөлігі ғана тіркелген тайпа мүшелері. Моронго миссиялық үндістер тайпасы, сондай-ақ Кахуилла ұлтының бір бөлігі саналады, Моронго казиноы, курорты мен спа-сы, сондай-ақ Кабазондағы Хэдли жеміс бақшаларын басқарады. Моронго казиносы АҚШ-тағы ең ірі үнді казиноларының бірі. Моронго үнді резервациясы Риверсайд округінің солтүстігінде орналасқан. Баннинг қаласы мен Кабазон қауымдастығының аумағы ішінара резервация жеріне жатады. Резервацияның жер көлемі 954 адамды құрайды, олардың көп бөлігі – үнді мұражайынан шыққандар. Кахуилла тайпаларының кіші топтары Оңтүстік Калифорнияда орналасқан: Коачелладағы Августин тайпасы (олардың ауылы 1880-90 жылдары Ла Меса болған); Индиодағы Кабазон тайпасы (олардың бір шаршы мильдік резервациясы қазір Олд Таун Индиодағы "Сонора Лупин Лэйнс" деп аталады); Индиодағы Кабазон резервациялары, Коачелла және Мека (Кабазон тайпасынан бөлек); Анзадағы Кахуилла тайпасы; Уорнер Спрингстегі (Сан-Диего округі) Лос Койотес тайпасы; Пайн-Медоудағы Рамона үнді резервациясы; Пиньондағы Санта Роза үнді резервациясы; Твентинай Палмстегі, Индио мен Коачелладағы Твентинай Палм тайпасы ("Дейтс Лэйн" қауымдастығы); Ла Куинтадағы Торрес Мартинес тайпасы (1850 жылдардағы испан-мексикалық Калифорния кезеңінде Санта Кармелита ранчосы болған), Коачелла, Термал, Мека және Оазис; және Десерт Хот Спрингстегі Мишн Крик резервациясы. Торрес Мартинес тайпасының Оңтүстік Калифорнияның әртүрлі аймақтарында кеңселері бар және мүшелеріне Мұқтаж Отбасыларға Уақытша Көмек (TANF) жәрдемақысын ұсынады. Олар Империялық аңғарда (Эль-Центро), Блайт, Риверсайд, Сан-Бернардино, Викторвилл, Палмдейл, Сан-Диего, Ориндж округі (Санта-Ана), Помона және Лос-Анджелесте орналасқан. Бұл 20 ғасырдың соңғы жартысында Кахуилла тайпасының шаруалық және фабрикалық жұмыстарға көшуінің нәтижесі. 20 ғасырдың басында Палм-Десерт аймағында (Мың пальма, Кафедралды қала және Ла Квинта арасында) тұрған жойылған Кахуилла тайпалары ("Батыс Кахуилланың" бөлігі ретінде белгілі Лас-Пальмас тайпасы). Бұл, қазіргі Индиан-Уэллстегі Монтойя отбасынан және Ранчо Сан Каетанодағы "Шөл Кахуилласының" бөлігі саналған Сан Каетано тайпасынан тайпалық жерді сатып алған АҚШ Қарулы күштері мен жерді дамытушылар келгенге дейін болды (қазіргі Ранчо Мираж қаласы). Бұл тайпалардың ұрпақтарының саны белгісіз. Кахуилла тайпасынан шыққандығын мәлімдейтін Монтойя отбасы жергілікті экономика мен қала саясатына ықпал етеді. Кахуилла тайпасының ұрпақтарының этникалық құрамы көптеген басқа американдықтарға ұқсас: еуропалықтармен (әсіресе ағылшын-ирландтық американдықтар мен испандықтар), африкалық американдықтар, азиялық американдықтар (тарихи қытай теміржолшыларымен және филиппин шаруаларымен байланысқандықтан) және басқа тайпалық топтармен, негізінен Аризонадан келген апач шаруаларымен араласқан. Кейбір Кахуилла отбасылары жергілікті халықпен аралас некелесуді жалғастырады, ал басқалары үнді тайпаларының ішінде некелесуге тырысады. Кахуилла тайпасының тарихын және мәдени мұрасын құрметтеу үшін, тарихи Кахуилла жерінде орналасқан Калифорния университеті, Риверсайд, Кахуилла және басқа жергілікті халықтарды атап өтетін жерді мойындауды жасады.
Today Palm Springs and the surrounding areas are experiencing rapid development. The Agua Caliente Band of the Cahuilla is an important player in the local economy, operating an array of business enterprises, including land leasing, hotel and casino operations, and banking. The Agua Caliente Indian Reservation occupies in the Palm Springs area, including parts of the cities of Palm Springs, Cathedral City, and Rancho Mirage. The total population living on its territory was 21,358 persons as of the 2000 census, although few of these are registered tribal members. The Morongo Band of Mission Indians, also considered part of the Cahuilla nation, operates the Morongo Casino, Resort & Spa, as well as the Hadley Fruit Orchards in Cabazon. The Morongo Casino is one of the largest Indian casinos in the United States. The Morongo Indian Reservation is located in northern Riverside County. The city of Banning and community of Cabazon both extend partially onto reservation land. The reservation has a land area of , with a resident population of 954, the majority of Native American heritage. Smaller bands of Cahuilla are located in Southern California: the Augustine Band in Coachella (their village was La Mesa in the 1880s 90s); the Cabazon Band in Indio (their one square mile reservation now "Sonora Lupine Lanes" in Old Town Indio); the Cabazon Reservations in Indio, Coachella and Mecca (separate from Cabazon band); the Cahuilla Band in Anza; the Los Coyotes Band in Warner Springs (San Diego County); the Ramona Indian Reservation in Pine Meadow; Santa Rosa Indian Reservation in Pinyon; the Twentynine Palms Band in Twentynine Palms, Indio and Coachella ("Dates Lane" community); the Torres Martinez Band in La Quinta (was Rancho Santa Carmelita in Spanish Mexican 1850s California times), Coachella, Thermal, Mecca and Oasis; and the Mission Creek Reservation in Desert Hot Springs. The Torres Martinez tribe has offices throughout Southern California, offering TANF (Temporary Assistance for Needy Families) benefits for members. They are in Imperial Valley (El Centro), Blythe, Riverside, San Bernardino, Victorville, Palmdale, San Diego, Orange County (Santa Ana), Pomona and Los Angeles. This is a result of Cahuilla migration to farming and factory jobs in the late half of the 20th century. Extinct Cahuilla tribes (known as the Las Palmas band of Cahuilla part of "Western Cahuilla") in the early 20th century resided in the Palm Desert area (between Thousand Palms, Cathedral City and La Quinta). This was before land developers and US Armed Forces purchased what was tribal land from the Montoya family part of the "Desert Cahuilla" in present day Indian Wells and from the San Cayetano band part of "Desert Cahuilla" in Rancho San Cayetano during the Spanish Mexican 1850s California period (now the city of Rancho Mirage). The number of these tribes' descendants is unknown. The Montoya family, who claim partial Cahuilla descent, are influential in local economics and city politics. The ethnic composition of the Cahuilla descendants is like that of many other Americans: mixed with European (especially Anglo/Irish American and Spanish), African American, Asian American (from historic interaction with Chinese railroad workers and Filipino farm laborers), and other tribal groups, mainly Apache migrant workers from Arizona. Some Cahuilla families continue to intermarry with local populations; others try to marry within Native American tribes. To recognize Cahuilla history and cultural heritage, the University of California, Riverside, located on historically Cahuilla land, has created a land acknowledgment mentioning the Cahuilla and other local Indigenous peoples.