Польша саяхатшысы, заңгер және саяси қайраткері Роман Гертэх

Кіріспе

Польшалық саясаткер және заңгер (1971 жылы туған)

Роман Яцек Гиртих (; 27 ақпан 1971 жылы туған) – Польшаның саяси қайраткері, тарихшысы, адвокаты және PiS үкіметіне қарсы оппозиционер. Гиртих 2006 жылдың мамыр айынан 2007 жылдың тамызына дейін Польша Премьер-министрінің орынбасары және Ұлттық білім министрі қызметін атқарды. Ол 2001-2007 жылдары Сейм депутаты және Польша отбасылары лигасының төрағасы болды. 2007 жылдан бері Варшавада жеке заң фирмасын басқарады, түрлі резонанстық істерде клиенттердің мүддесін қорғайды. 2023 жылғы Польша Сенатына сайлауға түсу ниетін білдірді, бірақ оппозиция ішіндегі тартыстардан кейін бұл жобадан бас тартты. Оның орнына, 2023 жылы Польша Сейміне кандидат болу ұсынылды, ол бұл ұсынысты қабылдады. 2023 жылдан бастап ол 2023 жылғы Польша парламенттік сайлауы нәтижесінде «Азаматтық коалиция» тізімі бойынша Сейм депутаты болды. 2024 жылдың желтоқсанында «Азаматтық коалиция» сайлау комитетінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды.

Ерте өмір

Срем қаласында туған Роман Гиртих поляк саясаткерлері отбасынан шыққан, Мачей Гиртихтің ұлы және Енджей Гиртихтің немересі. Оның әкесінің інісі – Войцех Гиртих, Рим Папасының үйінің теологы және Римдегі Әулие Томас Аквинский атындағы Анжеликум университетінің теология профессоры. Оның екі әпкесі де діни қызметке қадам басты. Бірнеше аптадан кейін шамамен 140 000 адам оны қызметінен алу туралы петицияға қол қойды. 2007 жылдың наурыз айында Гиртих гомосексуалдарды оқытушылық қызметке қабылдамауға және "гомосексуалдық өмір салтын таратушы" мұғалімдерді жұмыстан босатуға рұқсат беретін заң жобасын ұсынды.

Заң мансабы

Парламенттен кеткен соң, Герттих заңгерлік тәжірибесіне қайта оралды. Ол бандиттік топпен байланысы бар деп айыпталған Ришард Краузенің алғашқы инстанцияда сотта қорғады, нәтижесінде Telewizja Polska (Польша теледидары) мен Анита Гаргас кәсіпкерден кешірім сұрауға міндеттелді. Сонымен қатар, ол апталық «Wprost» веб-сайтының интернет-форумында жасалған ұятты сөздерге қатысты Радослав Сикорскийдің адвокаты болды. Герттих Гура-Кальвариядағы еврей қауымына жергілікті синагогты қайта жаңартуға көмектесті. Жоба екі жылға созылып, 2016 жылы аяқталды. Ол Еуропалық Кеңестің төрағасы Дональд Тусктың Ресейдің ФСБ қызметтерімен польшалық қызметтердің ынтымақтастығын тергеудегі адвокаты болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Туск отбасының өкілі болды. Ол Михаль Тусктың «Fakt» газетіне қарсы ісінде, сондай-ақ Михаль Тусктың пәтерінің терезесіне тасталған тасқа қатысты істе адвокат болды. Бұған қоса, Герттих Катаржина Тусктың сот процесінде адвокаты болды, нәтижесінде Варшавадағы апелляциялық соттың бұйрығымен «Fakt» веб-сайтында кешірім сұралды. Ол Дональд Тускты прокурорлар алдында, «Amber Gold» тергеу комитеті мен ҚҚС тергеу комитеті алдындағы істерде өкілдік етті. Сонымен қатар, Герттих Джеральд Биргфелнердің Srebrna компаниясына қарсы ісінде және Ярослав Качиньскиймен болған дауында; сондай-ақ Лешек Чарнецкийдің атынан KNF және GetBack скандалдарына қатысты істерде әрекет етті. 2009 жылы Герттих «Fakt» басылымына жеке құқықтарды қорғау үшін сотқа шағымданып жеңіске жетті. 2017 жылы ол Жоғарғы сотта веб-сайттардағы мақалаларға жазылған пікірлердің мазмұны үшін баспагерлердің жауапкершілігіне қатысты іс жеңіп алды. Бас прокурордың орынбасары Богдан Свячковский 2016 жылдың соңында Збигнев Зиобро мен прокуратураға қарсы айтқан сындық пікірлері үшін оны жазалау мақсатында Герттихке қарсы адвокаттардың тәртіптік сотына өтініш берді. Іс 2017 жылы Варшавадағы Адвокаттар алқасының тәртіптік сотымен тоқтатылды, бірақ бас прокурор адвокаттар алқасының шешіміне қарсы кассациялық шағыммен 2019 жылдың наурызынан бастап жұмыс істеп жатқан Жоғарғы соттың Тәртіптік палатасына шағымданды. 2019 жылдың мамырында қарастырылған өтініш палатаның осы сипаттағы алғашқы ісі болды. Герттих бұл процеске қатысты пікір білдіріп, оны «прокуратураның жоғары органдары адвокаттарды қорқытуға жасаған әрекеті» деп бағалады. Ол сондай-ақ, оның пікірінше, бұл оның Дональд Туск пен Джеральд Биргфелнердің өкілі ретіндегі қызметімен байланысты екенін айтты. Үш судьядан тұратын Тәртіптік палата істі жеті судьядан тұратын құрамға қарауға жіберді. 2020 жылдың ақпанында бұл шағым ақыры қабылданбады. 15 қазан күні Герттих ақша жылыстыру айыптарымен ұсталды. Познаньдегі аудандық сот прокуратура күдікті қылмыс жасады деген ешқандай дәлел ұсынбағанын мәлімдеді. 20 шілдеде Еуропалық комиссия Еуропалық Одақтағы құқықтық мемлекеттің жағдайы туралы мәлімдеме жасады. Еуропалық комиссия Ұлттық адвокаттар кеңесінің мәліметінше, прокуратура соңғы кезде саяси маңызы бар істерде қорғаушы адвокаттарды нысанаға алып, осылайша адвокат-клиент құпиялылығы құқығына қауіп төндіріп отырғанын көрсетті. Комиссия мысал ретінде 2020 жылғы 15 қазандағы Герттих ісін келтірді. Герттих, Яцек Дубоис және Миколай Пьетрзак бірге Гаагадағы Халықаралық қылмыстық сотқа Әділет министрі және Бас прокурор Збигнев Зиобро мен оның орынбасары, Ұлттық прокурор Богдан Свячковскийдің, сондай-ақ «әлі анықталмаған бірлескен жауапты тұлғалардың» қылмысын хабарлауға қатысты. 2021 жылғы 21 қазанда Сотқа іс басталғаны туралы хабарланды. «Сигнал беру» деп аталатын рәсімнің бастапқы бөлігі одан әрі жалғасты. Гаагадағы Халықаралық қылмыстық сот хабарлаған адвокаттармен байланыс орнату үшін лауазымды адамды тағайындады. Ол сондай-ақ алғашқы тексеру шараларын жүргізе алады. 2021 жылдың желтоқсан айының соңында Associated Press 2019 жылы Герттих қолданған телефонының 18 рет Pegazus вирусымен зарарланғанын хабарлады. Герттихтің адвокатының телефоны 2019 жылғы парламент сайлауына дейін бұғатталған. Телефондарды тыңдау Польшадан тыс жерлерде де болды, кем дегенде екі рет Италияда: Римде және Венецияда. Торонто университетінің Азаматтық зертханасының сарапшысы сұхбатта телефонның осындай қарқынмен шабуылға ұшырағанын ешқашан көрмегенін айтты. Азаматтық коалиция Польшада «Пегасус» қолданылуын тергеу үшін комиссия құруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2022 жылғы 10 ақпанда Еуропалық халық партиясы Pegasus шпиондық бағдарламасының демократия мен құқықтық мемлекетке төндіретін қауіптері туралы қоғамдық тыңдау өткізді. Герттих Еуропалық парламентте өткен қоғамдық тыңдауда, басқа нәрселермен қатар, Польшадағы Pegazus бағдарламасының теріс пайдаланылуы туралы сөз сөйледі. 2022 жылғы 29 наурызда Сот уақытша қамауға рұқсат бермеді. Сонымен қатар, Люблин Батыс аудандық сотының өкілі соттың профилактикалық шараларды қолдануға негіздің жоқтығына байланысты өтінішті қабылдамағанын хабарлады, яғни Герттих тағылған айыптарды жасаған жоқ деп есептеді. Герттих «Еуропалық Одаққа қатысты қателігі үшін» кешірім сұрады. Ол Еуропалық Одақ еуропалық демократияны қорғап, қолдау көрсетуге лайық екеніне сенетінін айтты. Наурыз айында Хельсинки азаматтық құқықтары қорының «Прокуратураның жағдайы. 2016-2022 жылдардағы прокуратура» атты жаңа есебі жарық көрді. Бұл есепте Герттихтің ұсталу ісі қарастырылды. Қор оны прокуратураның саяси қарсыластарға қарсы әрекеттерінің жарқын мысалы ретінде көрсетті. 2022 жылғы 29 сәуірде Люблин облыстық соты төменгі инстанция сотының шешімін күшінде қалдырып, Герттихті уақытша қамауға алуға рұқсат бермеді. Еуропа кеңесінің Парламенттік ассамблеясы 2022 жылғы 27 маусымдағы декларациясында Еуропалық Одақты Польшадағы құқықтық мемлекеттің қағидаларын бұзбауға шақырды. Декларацияда Еуропалық Одақтың құқықтары мен құндылықтары Польшада, басқа нәрселермен қатар, үкіметке қарсы саяси қарсыластарға, мысалы, адвокат Герттихке қарсы прокуратураның репрессиялық шараларын тоқтату арқылы қамтамасыз етілуі керек екені айтылды. 2022 жылғы 13 шілдеде Еуропалық комиссия Польшадағы құқықтық мемлекеттің жағдайы туралы есеп жариялады. Есепте Герттих ісі, оның телефоны Pegazus бағдарламасымен бақыланғаны көрсетілді. Комиссия оның адвокат-клиент құпиялылығына қатысты телефон қосылымдарын пайдаланғанын анықтады.

After leaving parliament, Giertych returned to legal practice. He represented Ryszard Krauze, accused of dealing with a gang, in a trial in which the claim was allowed in the first instance, consequently ordering Telewizja Polska (Polish Television) and Anita Gargas to apologize to the entrepreneur. He was also the attorney of Radosław Sikorski regarding offensive comments made on the internet forum of the weekly Wprost website. Giertych was involved in helping the Jewish community of Góra Kalwaria to reclaim and restore a local synagogue. The project span a period of two years, culminating in 2016. He has been appointed as the lawyer of the head of the European Council, Donald Tusk, in an inquiry into the cooperation of Polish services with the Russian FSB. He also represented the Tusk family. He was Michał Tusk's attorney in his successful case against Fakt daily, as well as in the case concerning a stone thrown through a window of Michał Tusk’s apartment. In addition, Giertych was also Katarzyna Tusk's attorney in a trial, resulting in an apology on the Fakt website, ordered by the Court of Appeal in Warsaw. He represented Donald Tusk in cases before prosecutors, the Amber Gold Investigation Committee and the VAT Investigation Committee. Giertych also represented Gerald Birgfellner in a case against the company Srebrna and his dispute with Jarosław Kaczyński; as well as acted on behalf of Leszek Czarnecki in the case of the so called KNF scandal and in the case of the so called GetBack scandal. In 2009, Giertych won a lawsuit brought against the publisher of the Fakt for the protection of personal rights. In 2017, he won a case before the Supreme Court related to the liability of publishers for the content of comments made under articles on websites. The deputy public prosecutor general Bogdan Święczkowski filed a motion against Giertych to the bar's disciplinary court to punish him for the criticism he had expressed towards Zbigniew Ziobro and the prosecutor's office at the end of 2016. The case was discontinued in 2017 by the Disciplinary Court of the Bar Association in Warsaw, however, the prosecutor general appealed against the decision of the bar body with a cassation appeal to the Disciplinary Chamber of the Supreme Court, operating since March 2019. The application examined in May 2019 was the first case of this type settled by the chamber. Giertych, commenting on these proceedings, assessed them as an attempt to "intimidate lawyers by the highest organs of the prosecution." He also indicated that, in his opinion, this was related to his activities as a plenipotentiary of Donald Tusk and Gerald Birgfellner. The Disciplinary Chamber, consisting of three judges examining the case, referred it to a seven person composition for examination. In February 2020, this reversal was finally dismissed. On 15 October Giertych was detained on accusations of money laundering. The District Court in Poznań issued a decision stating that the prosecutor's office did not present any indications that the suspect had committed a crime. On 20 July European Commission published the rule of law situation in the European Union. European Commission indicated that according to the National Bar Council, the prosecution services have recently also been targeting defense lawyers acting in politically sensitive cases, thereby posing a threat to the right to professional secrecy. Commission as an example indicated the case of Giertych of 15 October 2020

Giertych, together with Jacek Dubois and Mikołaj Pietrzak, are dealing with a notification to the International Criminal Court in The Hague of the commission of a crime by the Minister of Justice and Prosecutor General Zbigniew Ziobro and his deputy, National Prosecutor Bogdan Święczkowski, as well as "as yet undetermined co responsible persons". On 21 October 2021, the Court was informed that the case had commenced. The initial part of the procedure under the so called signalling follows. The International Criminal Court in The Hague has appointed an official to contact the notifying lawyers. He may also undertake the first screening activities. In late December 2021, the Associated Press revealed that the phone Giertych used in 2019 was 18 infected by Pegazus. The hacks of Giertych's attorney's phone occurred just before the 2019 parliamentary elections. Phone hacks have also occurred outside of Poland at least twice in Italy: in Rome and Venice. An expert from the Citizen Lab at the University of Toronto, in interviews, has indicated that he has never seen a phone attacked so intensely. The Civic Coalition has announced that it wants to set up a commission of inquiry into the use of Pegasus in Poland. On 10 February 2022, the European People's Party organised a public hearing on the threats posed by the Pegasus spyware to democracy and the rule of law. Giertych spoke at the public hearing in the European Parliament about, among other things, the abuse of Pegasus in Poland. On 29 March 2022, the Court did not consent to the temporary arrest. Moreover, the spokeswoman of the District Court Lublin Zachód conveyed that the Court did not grant the motion due to the general lack of grounds for the application of preventive measures in the form of a high probability that Patron Giertych did not commit the acts he was accused of. Giertych has apologised for "his mistake regarding the European Union". He state that he believes the EU is protecting European democracy and should be supported. In March, a new report by the Helsinki Foundation for Human Rights appeared State of the Prosecution. Prosecution in 2016 2022. In this report, the case of the detention of Giertych was included. The Foundation pointed to it as a flagship example of the prosecution's actions against political opponents. On 29 April 2022, the Regional Court in Lublin upheld the decision of a lower instance court and did not agree to the temporary arrest of Giertych. The Parliamentary Assembly of the Council of Europe, in a declaration dated 27 June 2022, urged the European Union not to compromise on the rule of law in Poland. The declaration indicated that EU rights and values should be guaranteed in Poland by, among other things, stopping the prosecution's repression of political opponents of the government, such as lawyer Giertych. On 13 July 2022, the European Commission published a report on the state of the rule of law in Poland. The report identified the case of Giertych, who was being surveilled by the Pegasus software. The Commission found the use of his phone calls, which were covered by attorney client privilege.