Кіріспе

Оңтүстік Африка воотреккер көшбасшысы (1792–1852) Андриес Хендрик Потгитер, Хендрик Потгитер (19 желтоқсан 1792 – 16 желтоқсан 1852) – воотреккерлердің көшбасшысы. Ол 1840 және 1845 жылдары Потчефструмның тұңғыш мемлекет басшысы, ал 1845 жылдан 1852 жылға дейін Зоутпансбергтің тұңғыш мемлекет басшысы болды.

Оранж өзенінің арғы жағында

Потгитер және оның жасағы қазіргі Азат Мемлекетке ішкі аймаққа жылжыды, онда олар Баролонгтың басшысы Морокамен шартқа қол қойды. Шарт бойынша, Потгитер Баролонгты Матабеле шабуылдарынан қорғауға міндеттенді, ал оның орнына жер алды. Бұл жер Вет өзенінен Ваал өзеніне дейін созылды. Матабеле басшысы Мзиликази өзінің ықпал аймағы деп санайтын жерге ақтардың енуінен қорқып, 1836 жылғы қазанда Вегкопта, қазіргі Хайлброн қаласының жанында Матабелелер Потгитер лагеріне шабуыл жасады. Шабуыл тойтарылды, бірақ Матабелелер керуендер үшін маңызды болған көптеген жылқыларды алып кетті. Пит Ретиф және Геррит Марицтің біріккен топтары Потгитерге көмекке келді. Морока да жылқымен көмектесті. Оның тобы Ретиф пен Марицпен Таба Нчуда қосылып, Воортрекер үкіметін құрып, Наталға көшуді шешті. Потгитер бұл жоспарға қарсы болды және Азат Мемлекетте қалды.

Дигане науқаны

1838 жылы Пит Ретиф пен оның серіктері Дигане тарапынан өлтірілгеннен кейін, және басқа Вуртреккерлер тобына (Вейнен қырқыны) Блукрамс және Бушман өзендерінде шабуыл жасалғаннан соң, Потгитер мен тағы бір көшбасшы Питер Лафрас Уис әскери күш жинады. Жаңа Наталдағы Вуртреккер көшбасшысы Мариц, жікке бөліну мен дау-жанжалдың алдын алу үшін, Уис пен Потгитердің екеуі де басқару құқығына ие екенін дипломатиялық түрде жариялады. Дегенмен, ыстық мінезді Уис пен Потгитер арасында күрес туды. Бөлінген күш зулустар тарапынан Италениде жасалған тұтқынға түсірілді, нәтижесінде Уис пен оның ұлы Дирки қаза тапты. Қоршауда қалған және аз санды әскер қашқанға ұшырады. Потгитердің әрекеттері сынға ұшырады, ал күшке "Die Vlugkommado" немесе Flight Commando деген ат берілді. Ол сондай-ақ, әдейі түрде күшті тұтқынға түсіріп, Уис өліміне себепкер болды деген жалған айыптамаға да іліккен. Ол көп ұзамай Наталды тастап, Трансвальға көшіп кетті.

Трансваалдық елді мекендер

Кейіннен Potgieter Мои өзенінің жағасында Potchefstroom (оның атымен аталған) қаласын құрды және 1840-1845 жылдар аралығында Potchefstroom Республикасының алғашқы мемлекет басшысы болды. Кейін 1845 жылы ол сауда станциясы ретінде Огригстадты (алғашқыда Андриес Огригстад деп аталды) құрды. Малярияның таралуына байланысты қаладан кету керек болды. Тұрғындар, соның ішінде Потгитер, Соутпансберг аймағына көшіп барды, онда ол Zoutpansbergdorp қалашығын құрды (бұл "Тұзды ойпаң тау қалашығы" дегенді білдіреді), кейіннен оны Шёмансдал деп атады. 1842 жылы Наталды Ұлыбритания басып алғаннан кейін көптеген Натал треккерлері Еркін мемлекетке және Трансваалға көшіп барды. Бұл жаңадан келгендер мен олардың басшысы Андри Преториус Потгитердің билігін қабылдамауға қарсы болды, содан кейін билік үшін күрес басталды. Соғыс болдырмалды және 1848 жылы Рустенбургте бейбіт келісім шарты жасалды.

1852 жылы, король Мошоэшоэмен құрған Sand River келісімінен кейін, буерлер Трансваалға қол жеткізді. 1852 жылы Хендрик Потгитер Трансваалдық ндебеле басшысы Манкопане Мапела Лангаға қарсы буер экспедициясын жетекшілік етті, бұл буерлер үшін қатаң болды және оларды Мокопанеден Зоутпансбургке кетуге мәжбүр етті. Олар кейіннен 1800 жылдары Мокопанеге қайта оралып, жергілікті патшалар Масебе III Ланга және Мокопане II Кеканамен Пауль Крюгердің көмегімен мәселелерін шешті, ол 1869 жылы Манкопане мен Мокопанемен бейбіт келісім шартын жасасты. Миссионерлер мен буерлер Мокопаньді құруға көшті. 1907 жылы қала жергілікті тұрғындар мен буерлер арасындағы шайқастардың құрметіне Potgieterus деп аталды. 1852 жылы Хендрик тағы да король Секуатидің күштеріне қарсы жасақ ұйымдастырды. Буерлер азық-түлік пен судың таусылуын күтіп, педилердің бекінісін қоршады. Бірақ олар түнде буерлердің қатарынан жас жауынгерлерді жіберіп, өздерін асырауға қол жеткізді. Жиырма төртінші күні буерлер педи малдарымен бірге кетіп қалды. Потгитер 1852 жылдың 16 желтоқсанында Зоутпансбергдорпта қайтыс болды. Оған жоғары құрмет көрсеткен көптеген африкалық басшылар өлім алдында оған құрмет көрсету үшін келді. Ол Volksraad депутаты болып сайланды және бірнеше рет Volksraad төрағасы болып қызмет етті.