Кіріспе

Бұл Льюис пен Кларк экспедициясының 1803–1806 жылдар аралығында Америка батысынан өту жолының уақыт кестесі.

1803 жыл

18 қаңтар Президент Джефферсон АҚШ Конгресіне Тынық мұхитының солтүстік-батысына экспедиция ұйымдастыру туралы құпия хабар жібереді. 22 ақпан Палата мен Сенат Джефферсонның ұсынысын мақұлдайды. 15 наурыз Льюис Вирджиния штатының Харперс-Ферридегі (кейін Батыс Вирджиния) АҚШ армиясының қару-жарақ арсеналына экспедиция үшін қару-жарақ пен оқ-дәрі сатып алуға барады. 19 сәуір Льюис Ланкастерге (Пенсильвания) келіп, аспан саяхаты үшін секстант пен хронометрді пайдалануды зерттейді. 30 сәуір АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Мэдисон мен Франциядағы АҚШ өкілі Роберт Р. Ливингстон Франциядан Луизиана аумағын 15 миллион долларға сатып алу туралы келісімге келеді. 14 мамыр Льюис Ланкастерден шығып, Филадельфияға сол кездегі жетекші сарапшылардың басшылығымен медицина, анатомия және ботаниканы оқу үшін барады. Үш апталық сапары барысында ол кездесетін үндістерге сыйлықтар мен жабдықтар сатып алады. 19 маусым Льюис Уильям Кларкқа экспедицияны бірлесіп басқаруға шақырып хат жазады. 20 маусым Президент Джефферсон Льюиске Луизиана аумағын зерттеу жөніндегі нұсқаулар жібереді. 4 шілде Луизиананы сатып алу туралы келісім Вашингтонда жарияланды. 15 шілде Льюис Пенсильвания штатының Питтсбург қаласына келіп, 22 есушіге арналған 32 футтық мачтасы және 22 есушіге арналған орындықтары бар 55 футтық кеменің құрылысын басқарады. Ол сондай-ақ 40 футтан асатын пірогуэ сатып алады. 18 шілде Кларк Льюиске шақыруын қабылдағанын жазады. 31 тамыз Бір айдан астам уақытқа кешігіп, кеме аяқталып, бірден жүктелді. 11 адамнан тұратын экипажбен Льюис Огайо өзенімен төмен қарай жүзеді. 1 қыркүйек Льюис саяхаттың бірінші күнін тіркеп, Льюис пен Кларк экспедициясының күнделіктерін бастайды. 15 қазан Льюис Кларкпен Индиана штатының Кларксвилл қаласында кездеседі. Кларк өзінің афроамерикандық құлы Йоркпен бірге. Келесі екі аптада олар еріктілерден тоғыз азаматты іріктеп алады. 20 қазан АҚШ Сенаты Луизиананы сатып алу туралы келісімді бекітеді. 15 қараша Корпус Огайо мен Миссисипи өзендерінің қосылған жерінде орналасқанда, Льюис пен Кларк геодезиялық құралдарын қолдана отырып, бойлық пен ендікті анықтауды жаттықтырады. 6 желтоқсан Льюис қазіргі Миссури штатының Сент-Луис қаласына атпен барады, қысқы маусымда қосымша жабдықтар сатып алу үшін. 12 желтоқсан Кларк экспедицияның қысқы лагеріне жетеді. Ал келесі күні Дубуа лагерінің құрылысы басталады. 20 желтоқсан Франция Луизиана аумағын АҚШ-қа береді, ол 30 желтоқсанда иелігіне алады. 26 наурыз Льюис Кларк комиссиясы бекітілгенін біледі, бірақ капитан емес, лейтенант ретінде. Атақтарының айырмашылығына қарамастан, екеуі экспедиция бойында басшылықты тең бөліседі. 29 наурыз Шилдс пен Колтер сержантқа қастандық жасағаннан кейін көтеріліс үшін сотталады. Олардың кешірім сұрағандары қабыл етіледі. 31 наурыз Льюис пен Кларк 25 жаңадан келген сарбазды Корпусқа қабылдау рәсімін өткізеді. Келесі көктемде "тұрақты топ" Роки тауларын кесіп өтер алдында тағы бес адам кемемен қайтып келеді. 7 сәуір Льюис пен Кларк кешкі асқа және биге қатысу үшін каноэмен Сент-Луиске барады. 14 мамыр "Ашу экспедициясы" Кларк басшылығымен Дюбуа лагерінен кетеді, экипажы 40-тан астам адамды құрайды. 16 мамыр Олар Сент-Луистен Льюис қайтып оралуын күту үшін Миссури өзенінің бойындағы Сент-Чарльзға жетеді. 17 мамыр Коллинз, Холл және Вернер қашқандары үшін әскери сотқа тартылады. Қосымша айыптар бойынша сотталған Коллинз 50 қамшы жазасына кесіледі. Қалған екеуінің 25 қамшы жазасы шартты түрде тоқтатылады. 21 мамыр Льюис пен Кларк басшылығымен Корпус кемемен және екі пірогуэмен жолға шығады. Роки тауларына дейінгі 2300 мильдік саяхаты барысында ер адамдар Миссури ағысымен күреседі. Жел қолайлы болғанда желкендер көмектеседі, бірақ көбінесе ауыр жүктелген кемені итеру немесе тарту арқылы жүреді. 25 мамыр Сент-Чарльз қаласынан шамамен 80 шақырым жерде топ Миссури өзеніндегі ең батыс еуропалық қоныс – Ла-Шареттен өтеді. 26 маусым Экспедиция Миссуридің Канзас өзенімен қосылған жеріне жақын орналасқан Кау-Пойнт қаласында орналасады. Аймақтың Канза тайпасының шабуылына қарсы сақтық шарасы ретінде ер адамдар уақытша қорғаныс құрастырады, бірақ басқа жағдайда олар бірнеше күн демалып, қайықтарын жөндеуге жұмсайды. 29 маусым Корпус Кау-Пойнтта болған кезде, Рядовой Коллинз күзет кезінде виски ұрлағандығы үшін әскери сотқа тартылады. Оның жазасы қатаң – 100 қамшы. Рядовой Холл, Коллинзбен бірге ішімдік ішкені үшін сотталып, 50 қамшы жазасына кесіледі. 11 шілде Корпус қазіргі Небраска штатына кіреді. Рядовой Уиллард күзет кезінде ұйықтағаны үшін, өлім жазасына лайықты қылмыс жасады. Оған келесі күні төрт бөлікке бөлінген 100 қамшы жазасы тағайындалады. 21 шілде Экспедиция Небраска штатының Платт өзенінің қосылған жеріне жетеді, Сент-Луистен 640 миль қашықтықта. 30 тамыз Корпус бүгінгі Форт Калхаун, Небраскадағы төбеде орналасқан Кеңес шатқалында орналасады. 3 тамыз Льюис пен Кларк Кеңес шатқалында Ото және Миссури тайпаларының басшыларымен кездеседі. Басшылар номиналды сыйлықтардан гөрі қару-жараққа көбірек мүдделі болғанымен, Корпустың дипломатиядағы алғашқы әрекеті көбінесе сәтті аяқталады. 4 тамыз Топ кетеді, бірақ Рядовой Рид қашып кетеді. Екі күннен кейін капитан Ридті өлген не тірі ұстап әкелуге шешім қабылдайды. 18 тамыз Рид ұсталып, сотқа қайтарылады. Сотта төрт рет гаунтты жүгіруге міндетті қамшы жазасына қоса, Рид Корпустан қуылды. Жабайы далаға қуылса, өлім жазасы болғандықтан, ол қыс бойы экспедициямен бірге қалуға рұхсат етіледі. 20 тамыз Сержант Флойд, әлдебір жарылған ішекке байланысты қайтыс болады. Ол екі жылдық экспедицияның жалғыз құрбаны. 26 тамыз Сарбаздар Гассты сержантқа сайлайды. Корпустың ең жас мүшесі Шеннон, үндістер ұрлаған жылқыларды іздеу кезінде жоғалып кетеді. 27 тамыз Корпус Небраска штатының Миссури өзенінің жанындағы Янктон Сиу территориясында, Оңтүстік Дакота штатының Джеймс өзенінің сағасында орналасқан лагерьді тастап кетеді. 30 тамыз Льюис пен Кларк Янктонмен келісімдер жүргізеді, олар мылтық пен виски қалайды. Оның орнына тайпаға Вашингтондағы Ұлы Ақ Әкемен кездесу үшін делегация жіберу ұсынылады. 11 қыркүйек Рядовой Шеннон Миссури өзенінің жағасында аштықтан және оқ-дәрісіз табылған, 16 күн жоғалғаннан кейін. 20 қыркүйек Олар Оңтүстік Дакота штатының орталық бөлігіндегі Миссури өзенінің үлкен иіліміне жетеді, бастапқы нүктесінен шамамен 1300 миль қашықтықта. 25 қыркүйек Қазіргі Пьер, Оңтүстік Дакота маңындағы Лакота Сиу тайпасымен қақтығыс кезінде қару қолданылады. Ақсақал басшы Қара Бұйра дипломатиялық түрде араласып, қан төгілудің алдын алады. 24 қазан Корпус Мандан үндістерінің аумағына жетеді, қазіргі Вашберн, Солтүстік Дакота маңында. Келесі бірнеше күнде олар Мандан және Хидатса басшыларымен кездесіп, қысқы бекініс орны іздей бастайды. 2 қараша Қысқы бекініс орны Мандан ауылының қарсы жағындағы өзен арқылы таңдалды. Олар лагерьді Мандан тайпасын құрметтеу үшін Форт Мандан деп атайды. Құрылыс басталады. 4 қараша Француз тері саудагері Туссен Шарбоно, Мандандармен бірге тұрады, аудармашы ретінде жұмысқа алынады. Шарбононың әйелдерінің бірі, жүкті 16 жасар Леми Шошон әйелі Сакагавея да жұмысқа алынады. 24 желтоқсан Форт Мандан аяқталады. 25 желтоқсан Корпус Рождествоны арнайы тағамдармен, роммен және бимен тойлайды.

1805 жыл

Күннің тарихы: 9 ақпан Хауард қараңғыда қайтып келіп, қақпаны ашуды сұрамастан, қамалдың қабырғасын өтеді. Бір үнділік оны көріп, өзі де қабырғаға көтеріледі. Экспедицияның соңғы тәртіптік отырысында Хауард қауіпсіздікті бұзғаны үшін айыпталып, 50 қамшы соққы алуға міндеттеледі, бірақ Льюис үкімді тоқтатады. 11 ақпан Сакагева ұл табады, Жан Батист Шарбоно, Кларк оны «Помпи» деп атайды. 7 сәуір Көктемнің келуімен экспедиция сапарын жалғастырады. Кемеде онша адам және Президент Джефферсонға арналған жүк бар. «Тұрақты топ» батысқа екі каруан және алты каноэмен жүреді. 25 сәуір Экспедиция Солтүстік Дакотаның солтүстік-батысындағы Йеллоустон өзенінің сағасына жетеді, бұл Миссуридің негізгі солтүстік саласы. 27 сәуір – қазіргі Монтана штатына кіреді. Келесі күндері ер адамдар 10 000-ға жуық бизонды көреді. Олар алғашқы гризли аюын да тауып өлтіреді. 14 мамыр Кенеттен дауыл каруанды құлатып, экспедицияның күнделіктері сияқты көптеген заттар өзенге құлайды. Сакагева көптеген заттарды тыныш түрде алып, Кларктің жылдам ойлау қабілетіне ризашылық білдіреді. 26 мамыр Льюис алғаш рет Роки тауларын көреді. Бастапқыда қуанған ол, кейін қар басқан таулар өз адамдарына қандай қиындықтар туғызатынын ойлайды. 1 маусым Монтананың солтүстік-орталық бөлігінде экспедиция күтпеген жерде екіге бөлінеді, бір тармағы солтүстіктен, екіншісі оңтүстіктен ағады. Олар Миссуринің қайсысы екенін анықтауға дауыс береді. Льюис пен Кларк ғана оңтүстік бағытты жақтайды. Көп күндік пікірталас пен зерттеулерден кейін, тағы бір дауыс беру нәтижесі бұрынғыдай болады. Күмәні болса да, ер адамдар басшылардың шешімін қабылдауға келіседі. 13 маусым Льюис басқаратын барлаушылар тобы Миссуридің Ұлы сарқырамасына жетеді. Бұл жаңалық олардың дұрыс жолда екенін көрсетеді. 17 маусым Ер адамдар сарқыраманы айналып өтеді, каноэлерін және жабдықтарын 18 миль (29 км) қиын жер арқылы сүйреп, бір жарым айлық қиындыққа тап болады. 8 тамыз Сакагева бала кезінен танитын табиғи құрылымды, Beaverhead Rock-ты таниды, олар Шошон тайпасының жаздайтын аймағында екенін көрсетеді. 12 тамыз Льюис және тағы үш адам Монтана-Айдахо шекарасындағы Леми асуынан Континенттік бөліністі кесіп өтеді. Осы уақытта экспедицияның жүгі Вашингтондағы Президент үйіне жетеді. 13 тамыз Кларк барлау экспедициясында болғанда, Льюис Шошон тайпасының алпыс жауынгерін кездестіреді. Олардың бейбіт ниеттерін анықтағаннан кейін, ол және оның адамдары тайпаның ауылына шақырылады. 16 тамыз Шошон тайпасы тұзаққа түсіп қалудан қорқып, Льюис басшыға мылтығын береді, ал оның адамдары да солай істейді. Бұл әрекет Шошон тайпасының сенімін жеңуге көмектеседі. 17 тамыз Сакагева ағасы Камеахвейтпен, қазір Шошон басшысымен, көз жасымен кездеседі. Кларк оралады, ал Сакагеваның көмегімен экспедиция Роки тауларын кесіп өтуге қажетті жылқыны алу үшін келіссөздер жүргізеді. 4 қыркүйек Экспедиция Bitterroot тауларының шығыс беткейіне жақындап, Монтана штатының Сула қаласының маңындағы аңғарға кіреді. Олар Flathead тайпасы деп белгілі Bitterroot Salish тайпасымен кездеседі және екі күн демалып, жылқыға сауда жасайды. Топ 33 үйден, 80 ер адамнан және 400 мүшеден тұрады. 11 қыркүйек Монтана штатының Лоло қаласына жақын жердегі Саяхатшылар демалысында бірнеше күн болғаннан кейін экспедиция бүкіл саяхаттың ең қауіпті бөлігі - Bitterroot тауларын кесіп өтуге кіріседі. Келесі 11 күн бойы олар терең қарда күреседі. Аштықтан қиналып, олар өздерінің кейбір құс тұяқтарын жейді. 22 қыркүйек Таулардан шыққан экспедицияны Вейппе даласында Нез Персе тайпасы қарсы алады. Келесі күндері барлық адамдар мезгілдік балық пен қайнатылған тамырларды жеп, ауырады. 26 қыркүйек Топ қазіргі Орофиноның батысында каноэлерді салу үшін лагерь құру үшін Айдахоның солтүстік-орталық бөлігіндегі Клервотер өзенінен төмен қарай жүреді. Ер адамдар жазылғаннан кейін жұмыс баяу жүреді. 7 қазан Саяхат қайта басталады. 10 қазан Экспедиция қазіргі Вашингтонға Клервотер өзенінің Жылан өзенімен қосылған жерінен кіреді (Льюистон-Кларкстон). Олар Колумбия өзенінің ең үлкен саласы - Жылан өзенінің бойымен жүреді. 16 қазан Экспедиция Колумбияға, қазіргі Три-Ситиге жетеді. Оңтүстікке қарай бірнеше шақырымда Колумбия батысқа бұрылып, қазіргі Орегон мен Вашингтонның шекарасын құрайды. 18 қазан Кларк 72 шақырым қашықтықтағы тұманнан Худ тауының көрінісін көреді. 22 қазан Экспедиция Селило сарқырамасынан төмен түседі, бұл Колумбияның 89 шақырымдық қауіпті бөлігі. 7 қараша Кларк күнделігіне: «Лагерде үлкен қуаныш, Океанды көріп тұрмыз» деп жазады. Оның қуанышы ерте. Олар Колумбия өзенінің уағын көріп, әлі де Тыныш мұхитына 32 шақырым қашықтықта. 8 қараша Эстуариядағы толқындар каноэлер үшін тым қауіпті болғандықтан, олар лагерь құрады. 10 қараша Ер адамдар жағалау бойымен жүруге тырысады, бірақ қауіпті жағдай оларды қайтадан жағалауға мәжбүрлейді. 12 қараша Күшті дауыл аяз, су және қатты желмен соғады. Толқындар мен ағаштардың құлап жатқанынан каноэлерінің көп бөлігін тастардың астына көміп, олар өзен бойындағы шағын шығанаққа шегінеді. Ауа райы нашарлағандықтан олар бірнеше күнге тоқтатылады. 15 қараша Ауа райы жақсарғанда, эстуария кеме жүруге қолайлы болады, экспедиция Тыныш мұхитына жетеді. Ер адамдар «Станциялық лагерь» деп атаған құмды жағаға қонады. Олар келесі он күнде аң аулаумен, Чинук және Клацоп тайпаларымен сауда жасаумен және айналасындағы жағалауды зерттеумен айналысады. 8 желтоқсан Олар қазіргі Асторияның жанында Fort Clatsop құрылысын бастайды. 30 желтоқсан Экспедицияның бекінісі аяқталады, бірақ үш айлық тұрудың барлық күндерінің он екі күнін ғана құрғақ күйде өткізеді.

1806 жыл

23 наурыз күні корпус Форт Клатсоптан үйге қайту жолына асығады. 18 сәуірде экспедиция Колумбияның Ұлы сарқырамасына жетеді. Олар Роки тауларын қайтадан кесіп өтуге жылқы керек, бірақ жергілікті тұрғындар қымбат баға сұрайды, сондықтан олар тек төртеуін сатып алады. 28 сәуірде олар Орегоннан шығып, Колумбия өзенімен Вашингтон штатының оңтүстік-шығысындағы Снейк өзеніне дейін барады. 3 мамыр күні қатты қарлы дауылға төтеп бергеннен кейін корпус таныс Нез Персе басшысымен және оның 10 серігімен кездеседі. 5 мамырде экспедиция қазіргі Айдахо штатына жетеді, онда олар Клервотер өзенімен жол тартады. 14 мамыр күні жолға ерте шыққандықтан, корпус таулардағы қардың еруін күтуге мәжбүр болады. Саяхатшылар қазіргі Нез Персе қорығында бір айға жуық лагерьде тұрады. 10 маусымда олар лагерьді жинап, төрт күннен кейін Ащы тауларға жетеді. 24 маусымда корпус Bitterroots тауларын кесіп өтеді. Үш Нез Персе жетекшісінің көмегімен олар 300 шақырымдық жолды қысқартады. 29 маусымда экспедиция Монтана штатының батысына Лолло асуы арқылы кіреді. 3 шілдеде корпус екі топқа бөлініп, қосымша аймақтарды зерттеуге мүмкіндік алады. Льюис бір топты Миссури өзені бойымен, ал Кларк Юллоустоун өзенінен оңтүстікке қарай жетектейді. Жол бойында олар кішірек зерттеу топтарына бөлінеді. 25 шілдеде Кларк Сакагевияның ұлының құрметіне Юллоустоун өзеніндегі тас формациясына есім қояды, бұл орын қазір Помпейдің тірегі деп белгілі. Кларк тас бетіне өзінің есімін және күнін жазады, бұл экспедицияның болғандығының жалғыз нақты куәлігі. 26 шілдеде ат үстінде саяхаттап келе жатып, Льюис пен оның серіктері Қара аяқты жауынгерлерінің шағын тобымен кездеседі. Олар түнді бірге өткізеді, бірақ таңертең екі қара аяқты батыры топтың қару-жарағы мен жылқыларын ұрлауға тырысқанда қаза табады. Қарсы шабуылдан қорқып, саяхатшылар шамамен 24 сағат бойы жылдамдықпен жол жүреді. 2 тамызда Кларк тобы Миссури өзеніне жетеді және қазіргі Солтүстік Дакота штатына кіреді. 11 тамызда Льюистің бірі өз серігінің қатысты қателігінен жамбасына оқ тиеді. 12 тамызда корпус Миссури өзенінде, Солтүстік Дакота штатының батысында, Найф өзенінің сағасына жақын жерде қайтадан қосылады. 14 тамызда экспедиция Хидаца және Мандан тайпаларының жылы қарсы алуымен күшін жинап алады. 17 тамызда саяхатшылар Шарбонно, Сакагевия және олардың ұлын Мандан тайпасымен қалдырып, Миссури өзенімен төмен қарай жол тартады. Кларк баланың тәрбиесін өз үстіне алуға уәде береді, ол қазір 19 айлық. Миссури өзенінің ағысы оларға көмектесетін болғандықтан, олар күніне 70 шақырымнан астам жерді басып өтеді. 23 қыркүйекте корпус Сент-Луиске жетіп, екі жыл, төрт ай және 10 күнге созылған 8000 шақырымдық саяхатын сәтті аяқтайды. 28 желтоқсанда Льюис Вашингтон қаласына келеді. Ақпан айының соңында Джефферсон оны Жоғарғы Луизиананың губернаторы етіп тағайындайды.

1807 жыл

15 қаңтарда Кларк Вашингтон қаласына жетеді. Ол Луизиана аймағындағы үндістер ісі жөніндегі агент болып тағайындалады.