Кіріспе

Америкалық физик және тарихшы (1922 жылы туған), бейбітшілік символының авторы.

Джеральд Джеймс Холтон (1922 жылғы 23 мамырда туған) – американдық физик, ғылым тарихшысы және педагог. Оның кәсіби қызығушылықтары ғылым философиясын және жас жігіттер мен қыздардың мансабын дамытуды қамтиды. Ол Гарвард университетінің физика профессоры және ғылым тарихының профессоры. Оның еңбектері физикалық ғылым мен оның тарихынан бастап, олардың кәсіби және қоғамдық түсінігіне, гендерлік мәселелер мен ғылымдағы этика, иммигранттар рөліне дейін зерттеулерді қамтиды. Оның физикадан бастап білім берудегі бастамалар мен басқа да ұлттық, қоғамдық мәселелерге қосқан үлесі, сондай-ақ он жылдық Джефферсон лекциясын алғашқы ғалым ретінде сөйлеуге таңдалғаны ерекше кең спектрдегі тағайындамалар мен құрметтермен мойындалды. Ұлттық гуманитарлық қор бұл лекцияны "гуманитарлық ғылымдар саласындағы ерекше жетістіктері үшін федералдық үкімет тағайындайтын ең жоғары награда" деп сипаттайды.

Ерте өмір және білім

Ол 1922 жылғы 23 мамырда Берлинде еврей отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы австриялықтар еді: Эммануэль – халықаралық құқық маманы заңгер, ал Регина – физиотерапевт. Германияда фашизмнің күшеюі және жас отбасыға жасалған физикалық шабуыл оларды Венаға ерте қайта оралуға мәжбүр етті. Венада өскен Холтон Humanistische Gymnasium арқылы білім алды. Отбасылық өмір көбінесе герман мәдениетін сүйетін мамандардың өмірімен ерекшеленді; шындығында, оның ата-анасы алғаш рет поэзия клубында танысқан. Бірақ 1938 жылы Германияның Австрияны аннексиялауы, 8-9 қарашадағы жалпыұлттық погромнан кейін кеңінен түсінілгендей, еврейлердің өміріне де қауіп төндірді. Бірақ көп ұзамай, оған және оның інісі Эдгарға британдық квакерлердің "Киндертранспортымен" Англияға қашуға рұқсат берілді. Онде Холтон Оксфорд қаласындағы Технология мектебінде оқыды және 1940 жылғы маусымда электр инженерлігі сертификатын алды. Осы кезде ол отбасымен бірге Америкаға кете алды, премьер-министр Черчилльдің директивасы бойынша барлық ересек неміс босқындары қамауға алу үшін тіркелуге тиіс болған күндер бұрын. Америкаға келгеннен кейін көп ұзамай Коннектикут штатының Миддлтаун қаласындағы Веслиан университеті Холтонға Еуропадан келген босқын ретінде орын ұсынды (осындай мүмкіндік көптеген американдық колледждер мен университеттерде де болды). Веслианда, өзінің ұстазы профессор Уолтер Г. Кейдидің басшылығымен, ол 1941 жылы бакалавр, ал 1942 жылы магистр дәрежесін алды. Соғыс басталғаннан бастап ол ресми түрде «Дұшпан шетелдіктер» қатарына енді, бұл Президент Рузвельттің барлық неміс паспорттарын иеленушілерге қатысты директивасымен белгіленді. Дегенмен, оған Гарвардтағы соғыс уақытындағы зерттеу бөліміне, Электр акустикалық зертханасына, OSRD-ге қосылу ұсынылды, сонымен қатар радар жабдықтарын пайдалану және жөндеу бойынша теңіз офицерлерін оқыту үшін штаттағы оқытушының көмекшісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Гарвард университетіне аспирантураға түсті. 1947 жылы жоғары қысымдағы материя құрылымын зерттеуі үшін философия докторы ғылымын қорғады, профессор Перси Уильямс Бриджманның студенті болды, ол 1946 жылы өзі негізін салған саладағы еңбектері үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын алды. Холтонның бітіруінен кейін Гарвардта физика кафедрасында оқытушы болып қалуы сұралды. Оның академиялық кәсіби өмірі басталды және Гарвардпен байланысы 70 жылдан астам уақытқа созылды. Оның мүсінші Нинамен некесі де осылай жалғасты. Олардың Томас және Стефан есімді екі ұлы бар.

Мансап

Ол 1947 жылдан бастап Гарвардта әртүрлі факультеттерде қызмет атқарды және 1952 жылы 30 жасында профессорлық қызметке бекітілді. 30 жыл бойы, дипломдық жұмысынан бастап, ол сұйықтықтардың құрылысына маманданған жоғары қысымды зертхананы басқарды, онда зерттеуші студенттер мен жарияланымдар үздіксіз ағылып тұрды. Физика кафедрасында оқытқан курстарының арасында ерекше бірі болды – физикаға кіріспе, ол астрономия, химия және технологияны, сондай-ақ ғылымның тарихы мен философиясын қамтитын мәдени құраманың бір бөлігі ретінде қарастырылды. Бұл оның алғашқы кітабының жарыққа шығуына әкелді, "Физикалық ғылымның тұжырымдамалары мен теорияларына кіріспе" (Addison Wesley: 1952, және кейінгі басылымдар мен бейімделулер), ол маңызды еңбек деп есептеледі. Оның тәсілі мен құрылымы кейіннен NSF сұраған Ұлттық оқу бағдарламасының жобасына енгізілді, ол "Жобалық физика курсы" деп аталды. Ол оны әріптестері Ф. Джеймс Резерфорд пен Флетчер Уотсонмен бірге басқарды. Ол сондай-ақ көптеген шетелдерде де бейімделді. Холтон, басқа білім беру мүмкіндіктері сияқты, Альфред Норт Уайтхедтің кеңесіне сүйенді: "Қазіргі заманғы өмір жағдайында ереже абсолютті, жаттықтырылған интеллектіні бағаламайтын халық құрып кетеді". Сонымен қатар, ол білім беруде көпмәдениетті тәсілдің қажеттілігіне берік сенді, ол тарлықтың азғыруына қарсы иммунитетті күшейтуге және либералды білім беруді дамытудың моральдық міндетін орындауға көмектеседі. Сол себепті Холтон ғылым туралы жазбаларында постмодернистердің зиянды артық өршілдігі деп санайтын нәрсеге қарсы кеңінен жазды. Холтонның Гарвардтағы қызметі физика және химия бойынша шоғырландыру төрағасы, бастапқы жалпы білім беру курсының төрағасы, Факультет кеңесінің мүшесі және Рэдклифф тәуелсіз зерттеулер институтының кеңесші кеңесіне кіруді қамтыды. 1976 жылдан 1982 жылға дейін ол сонымен бірге Массачусетс технология институтында ғылым, технология және қоғам бағдарламасының құрылтайшы оқытушысы ретінде қонақ профессор болды. Әр түрлі уақытта ол Принстонның Жоғары оқу орнында профессор (немесе ұқсас атақ) болды; Нью-Йорк университеті; Ленинград университеті; Лондондағы Император колледжі; Рим университеті; CNRS Париж; және Қытай мен Жапонияда шақырылған лекция оқыды. Бұл жерде Холтонның тағы екі білім беру жобасын атап өту орынды. 1956 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланғаннан кейін, оны редактор болуға шақырды. Осыдан бірнеше жыл бұрын академия өз мүшелеріне таратылатын "Дейдалус" атты эксперименталды, жыл сайынғы, ішкі жинақты жариялап келді. Бірақ Холтон "Дейдалус" журналын көпшілікке қолжетімді, тоқсан сайын шығатын журналға айналдыру мүмкіндігін түсінді. Оның айтуынша, жаңа журналдың мақсаты "интеллектуалды қауымға өзіндік дауыс беру" және әрқайсымызды лабиринттегі жеке жасушадан жоғары көтеріп, "барлық құрылысты көру" болды. Журнал ересектерге білім беру құралы ретінде қызмет етуге қоса, бірнеше саны көкжиектен келе жатқан проблемаларға назар аударды және қоғамдық саясатқа әсер етті, мысалы, "Қаруды бақылау және қарусыздандыру" (1960 жылдың күзінде), "Америкадағы әйел" (1964 жылдың көктемінде), афроамерикандықтар (1965 жылдың күзінде, президент Л. Б. Джонсонның алғы сөзімен) және "Адамдармен эксперимент жүргізудің этикалық аспектілері" (1969 жылдың көктемінде). 1955 жылы тағы бір күтпеген оқиға болды, ол Холтонның зерттеулерінде маңызды өзгеріс жасады. Алберт Эйнштейн 1955 жылдың 18 сәуірінде қайтыс болғанда, физика кафедрасының профессоры Филипп Франк, Холтонның әріптесі және Вена шеңберінің философиясының американдық жалғасын жақтаушы, естелік шарасын ұйымдастыру керектігін және оның бір бөлігі ретінде Холтон Эйнштейннің жетістіктерінің тарихын ұсыну керектігін ұсынды. Бірақ Холтон Эйнштейннің өзінің эсселерін қоспағанда, бұл тақырыпта әлі де аз ғылыми зерттеулер бар екенін анықтады. Профессор Франктың ұсынысымен Холтон Эйнштейннің ұзақ жылдар бойы хатшысы болған Хелен Дюкастың бақылауында болған Эйнштейннің үлкен және көпшілік зерттелмеген хат-хабарлары мен қолжазбалары сақталған Жоғары оқу орнына барды. Бұл саяхат Холтонға екі жыл бойы кездейсоқ жинақты ғалымдар пайдалана алатын мұрағатқа айналдыруға көмектесуге мүмкіндік берді, ал ол жинақты оқып, оның тарихи құндылығын қалай көруге болатынын үйренді. Кейінгі жылдары Холтонның Эйнштейн туралы зерттеулері оның жарияланымдарының көп бөлігін құрады. Ақырында бұл бастама Ньютон мен Дарвинге ұқсас академиялық индустрияны іске қосуға көмектесті. Бірақ, осы саладағы ғалым Тесу Хиросиге жазғандай, біреу "алғашқы қадам" жасауы керек еді. Эйнштейннің жинағын зерттеу барысында Холтон маңызды фактіні байқады, ол оны және басқа ғалымдарды зерттеуде жаңа жемісті бағытқа жетеледі. Эйнштейннің жұмысында, Эйнштейн керемет, бірақ үнсіз түрде, тексеруге келмейтін және жорамалды жоққа шығаруға келмейтін негізгі жетекші ұғымдардан қайта-қайта пайдаланды. Бұл ұғымдар оның теория құруында біртінделік іздеуге басымдық беруді, өзгермейтіндікті, формалды, материалистік түсіндірмелерден гөрі, логикалық қарапайымдылықты, симметрияны, үздіксіздікті, себеп-салдар байланысын және толықтықты қамтыды. Сонымен қатар, басқа ғалымдар ұстанған олардың кері нұсқалары, мысалы, себепсіздік және белгісіздік, күшті қарсылыққа ұшырады. Холтон мұндай жетекші ұғымдардың барлығын "Тематалар" (жекеше – "Тема") деп атады. Ол осы маңызды, стильді анықтайтын және әртүрлі тақырыптық жинақтардың көптеген басқа ғалымдардың зерттеулерінің ядросында екенін анықтады, ежелгі заманнан бастап Иоганн Кеплерге және Нильс Борға дейін. Бұл түсінік кейіннен ғылым тарихшыларымен және басқа салалардағы ғалымдармен де пайдаланылды. Оның жазбалары Холтонға "Ғылыми ойдың тақырыптық бастаулары" (Harvard University Press, 1973, қайта қарастырылған басылымы 1988) кітабын жариялауға көмектесті. Әртүрлі тақырыптық жинақтар жеке ғалымдардың иелігінде болды және олардың пәндері уақыт өте келе дамыды. Осы тұрғыдан алғанда, бұл тұжырымдама "парадигмалар" деп аталатын салыстыруға келмейтін, прогрессивті емес тұжырымдамадан мүлдем өзгеше. Олардың әрқайсысы, өз кезегінде, белгілі бір уақыттағы ғалымдардың барлық әлеуметтік тобына бірдей әсер етеді деп айтылды, бұл Эйнштейн, Шредингер және Гейзенберг сияқты замандастар арасындағы белгілі өзара қарсылықтармен жоққа шығарылды. Кейде қоғамдық мәселе соншалықты маңызды болды, Холтон оны тереңірек түсінуге және жақсартуға үлес қоса алатынын сезді. Мұндай мәселелердің бірі – көптеген салалардағы жұмыс істейтін ғалымдар арасында әйелдердің жеткіліксіз өкілдігі және олардың жеткілікті бағаланбауы еді. Сондықтан ол әріптесі, ғылымның социологі Герхард Зоннертпен бірге ұзақ мерзімді зерттеу жобасын, "Жобалық қол жеткізу" бастады. Оның нәтижесінде екі кітап жарық көрді: "Ғылымда кім табысқа жетеді? Гендерлік өлшем" (Rutgers University Press, 1995) және "Ғылымдағы мансаптардағы гендерлік айырмашылықтар: Жобалық қол жеткізу зерттеуі" (Rutgers University Press, 1995, Роберт К. Мертонның алғы сөзімен). Екінші жағдай, мұқият зерттеуді қажет еткен кезде, иммигранттар АҚШ қоғамының жақсаруына қандай үлес қоса алатынын зерттеуге қатысты. Зоннерт пен Холтон бірнеше жылдық зерттеуге, "Екінші толқын" зерттеуіне кірісті, олар сауалнамалар мен тікелей сұхбаттар арқылы нацилік қуғын-сүргіннен АҚШ-қа бала кезінде қашқан иммигранттардың жетістіктерін американдықтармен салыстырды. Олардың таң қалдыратын нәтижелері "Нацилік қуғын-сүргіннен қашқан балалардың тағдыры қандай болды?" (Palgrave Macmillan, 2006, Бернард Бейлиннің алғы сөзімен; неміс тіліне аудармасы, Was geschah mit den Kindern, Lit Verlag, Muenster, 2008) кітабында жарияланды. Бұл кітаптағы тұжырымдар қазіргі уақытта АҚШ-қа иммиграциялаушыларға қатысты қолданылуы мүмкін екенін ескере отырып, Зоннерт пен Холтон жариялады...

Таңдалған библиография

Холтонның ғылым тарихы мен философиясы, сондай-ақ білім беру саласындағы зерттеулері көптеген еңбектерде жарияланды, олардың көпшілігі онлайн режимінде қолжетімді және олардың көбі басқа тілдерге аударылды. Олардың ішінде:

Холтон, Джеральд (1952, кейінгі басылымдар). Физика ғылымындағы тұжырымдамалар мен теорияларға кіріспе. Оқу орны: Эддисон Уэсли. Холтон, Джеральд; Резерфорд, Ф. Джеймс; Уотсон, Флетчер Г. (1970). Физика курсының жобасы. Нью-Йорк: Холт, Райнхарт және Уинстон. Холтон, Джеральд (1978). Ғылыми қиял: жағдайлар бойынша зерттеулер. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Холтон, Джеральд (1986). Ғылымның дамуы және оның салмағы: Джефферсон лекциясы және басқа да эсселер. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Холтон, Джеральд (1973, қайта қарастырылды 1988). Ғылыми ойдың тақырыптық бастаулары: Кеплерден Эйнштейнге дейін. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Холтон, Джеральд (1993). Ғылым және ғылымға қарсылық. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Герхард Соннерт және Джеральд Холтон (1995), Ғылымда сәттілікке кім жетеді? Гендерлік аспекті. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Ратгерс университетінің баспасы. Холтон, Джеральд (1996). Эйнштейн, тарих және басқа құштарлықтар. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Герхард Соннерт және Джеральд Холтон (2002), "Сырлы көпірлер: ғылым мен қоғамды байланыстыру". Кембридж: MIT баспасы. Джеральд Холтон (2005), Ғылымдағы жеңіс және қиындықтар: Эйнштейн, Бор, Гейзенберг және басқалар. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. Герхард Соннерт және Джеральд Холтон (2006), Нацистік қуғын-сүргіннен қашқан балалардың тағдыры. Нью-Йорк: Палгрейв Макмиллан. Герхард Соннерт және Джеральд Холтон (2010), Жас бежендер мен иммигранттардың табысқа жетуіне көмектесу. Нью-Йорк: Палгрейв Макмиллан, Нью-Йорк. Холтон, Джеральд; Галисон, Питер; Швебер, Сильван С. (2008). 21-ғасырдағы Эйнштейн: оның ғылымдағы, өнердегі және қазіргі мәдениеттегі мұрасы. Принстон: Принстон университетінің баспасы. Дэвид Кэссиди, Джеральд Холтон және Джеймс Резерфорд (2014), Физиканы түсіну. Лозанна: Presses polytechniques et universitaires romandes. Холтонның кітаптары мен эсселерін DASH (Гарвардтағы ғылыми жетістіктерге цифрлық қол жеткізу) сайтынан жүктеуге болады. Эсселердің арасында Холтонның Джефферсон зерттеулерін кеңінен қабылдауға шақырған еңбектері бар, ол негізгі зерттеулерге және қоғамның қажеттіліктеріне қызмет етудің екі мақсатын біріктіруді ұсынды, бұл Томас Джефферсон көп рет жасағандай. Холтон Дедалдан басқа да редакциялық жұмыстармен айналысты. Ол бас редактор ретінде Арно Пресс баспасының ғылым тарихы бойынша кітаптар сериясын және Довер Публикацияларының "Ғылым классикасы" атты тағы бір сериясын басқарды. Сондай-ақ, ол "Альберт Эйнштейннің жинақталған еңбектері" (Princeton University Press, 1987 ж. және одан кейінгі жылдар) журналының редакциялық кеңесі мен редакциялық комитетінде оның құрылғаннан бастап бірнеше жыл бойы қызмет етті. 1972 жылы ол "Ғылым, технология және адам құндылықтары" бюллетенін құрды, ол 1976 жылдан бері "Ғылым, технология және адам құндылықтары" журналы ретінде танымал.

Кәсіби мүшелік, стипендиялар және басқа да құрметтер

Оның кәсіби ұйымдарға мүшеліктері төменде көрсетілген. Алайда, осы қызметтердің бірі көп уақыт пен күш-жігерді қажет етті: Ғылым тарихы қоғамының президенттігі (1983–1984 жж.), бұл қызметке таянудан екі жыл бұрын вице-президент болып сайланған еді. Джордж Сартон құрған бұл қоғам маңызды миссиясымен ерекше көзге түсті, бірақ ол сайланғаннан кейін басқару және қаржы мәселелері бойынша көп жұмыс істеу қажет екенін түсінді.

Кәсіби тәжірибе

Американдық физикалық қоғам: мүшесі; Американдық философиялық қоғам: мүшесі; Американдық өнер және ғылым академиясы: мүшесі, Академияның редакторы, 1956–63, тоқсандық журналдың негізін қалаушы редакторы, Daedalus, 1958, Кеңес мүшесі (1997 жылға дейін). Халықаралық ғылым тарихы академиясы, вице-президент, 1981–88. Халықаралық ғылым философиясы академиясы. Немец табиғат зерттеушілер академиясы, Леопольдина. Ғылым тарихы қоғамы: Кеңес, 1959–61, 1963–65, Президент, 1983, 1984. Америка ғылымды дамыту қауымдастығы: мүшесі, 1970 жылдардағы Директорлар кеңесінің мүшесі; Америка физика мұғалімдері қауымдастығының мүшесі; Америка физика институты, Физика тарихы орталығы комитетінің негізін қалаушы төрағасы. Нью-Йорк ғылым академиясының құрметті өмірлік мүшесі. Ұлттық академиялардың Ұлттық серіктестерінің мүшесі, 2003. Мүше: Қытай Халық Республикасының ғалымдарымен байланыс жөніндегі Ұлттық ғылым академиясы комитеті, 1969–72; Әлеуметтік ғылымдарды озық зерттеу орталығы, 1976; АҚШ Мемлекеттік департаментінің ЮНЕСКО-дағы ғылым жөніндегі комитеті, 1977–80; Альберт Эйнштейн бейбітшілік сыйлығын таңдау комитетінің мүшесі, 1980–85; Ғылым және философия тарихы халықаралық одағы, 1982–88, төраға, 1988; Ұлттық академиялардың Пән аралық зерттеулерді ынталандыру комитеті, 2003. Ұлттық зерттеу кеңесінің мектепке дейінгі ғылым білімінің көрсеткіштері жөніндегі комитеті, 1984–87; Ұлттық академиялардың Ғылымды жүргізу жөніндегі комитеті, 1989–91; AAAS ғылымды түсіну жөніндегі комитеті (OPUS), 1997–2001. Ұлттық ғылым қоры, ғылым мен технологияның этикалық және құндылықтық әсері жөніндегі консультативтік комитеті (EVIST), 1973–78; NFS ғылым және инженерия білімі дирекциясы жөніндегі консультативтік комитеті, 1985–93, төраға, 1986–88. Массачусетс штатының білім беру кеңесі, ғылым және математика жөніндегі консультативтік комитет, 1997–2000. Немец-американдық академиялық кеңестің кураторы, 1997–2000.

Комиссиялар мен сенімгерлік

Бостон ғылым мұражайының қамқоршысы, 1965–67, корпорация мүшесі, 1978–81; Ғылым қызметінің қамқоршысы, 1972–78; Веслиан университетінің қамқоршысы, 1975–89. АҚШ Мемлекеттік департаментінің ЮНЕСКО жөніндегі ұлттық комиссиясының мүшесі, 1975–80. Конгресс кітапханасының Ғылымдар кеңесінің мүшесі, 1979–1995; Президент Рональд Рейганның «Білім берудегі үздіктер» ұлттық комиссиясы, 1981–83, «Қауіптегі ұлт» есебінің авторларының бірі. Ұлттық гуманитарлық орталықтың қамқоршысы, 1989–93.

Марапаттар

Физика мұғалімдерінің американдық қауымдастығы, "Еңбегі үшін марапат", 1962 ж. Джордж Сартонның естелік лекциясы, 1962 ж. Роберт А. Милликан медалі, 1967 ж. Герберт Спенсер лекциясы, Оксфорд университеті, 1979 ж. Эрстед медалі, 1980 ж. Гуггенхайм стипендиясы, 1980–81 жж. Джефферсон лекциясы, 1981 ж. Джон П. Макговерн медалі, Сигма Си, 1985 ж. Эндрю Джемант сыйлығы, Америка физика институты, 1989 ж. Сартон медалі, Тарих ғылымы қоғамы, 1989 ж. Ж. Д. Берналь сыйлығы, Ғылымның әлеуметтік зерттеулер қоғамы, 1989 ж. Джозеф Пристли сыйлығы, 1994 ж. Ротшильд лекциясы (Гарвард университеті), 1997 ж. Тарих ғылымы қоғамының Жозеф Х. Хазен сыйлығы, 1998 ж. Festschrift: Science and Culture, Transaction Publishers, Нью-Брансуик және Лондон, 2001 ж. Американдық физика қоғамының Абрахам Пайс сыйлығы, 2008 ж.; Австрия Республикасының ғылым мен өнерге арналған Құрмет кресі, 2008 ж.; Австрия ғылым академиясының мүшесі, 2016 ж. Сегіз құрметті докторлық дәрежесі. BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award гуманитарлық ғылымдар санатындағы жеңімпаз, 2020 ж.