Кіріспе

Ричард Джулиус Герман Кребс (17 желтоқсан 1905 – 1 қаңтар 1951), көбінесе Ян Вальтин атты бүркеншік атымен танымал, соғыстар аралығындағы неміс жазушысы болған. Ол 1938 жылы АҚШ-қа қоныс аударды, ал 1940 жылы (Вальтин ретінде) өзінің ең көп сатылған «Түннен шығу» кітабын жазды.

Өмірбаян

Кребс бала кезінде-ақ коммунистік қозғалысқа қатысып, белсенділік танытты, оның әкесі 1918-1919 жылдардағы неміс революциясын жариялаған теңізшілер көтерілісіне қатысқан.

Мансап

1923 жылы ол Гамбургтегі сәтсіз коммунистік көтерілісте қатысты. Осыдан кейін біраз уақыт өткен соң Германия Коммунистік партиясына қосылды, бірақ кейін партиядан қуылды.

Тұтқындау

1926 жылы Кребс АҚШ-қа заңсыз кіріп, Калифорнияға көшті. Ол сауда флотының теңізшісін төбелеске түскенде өлтіруге талпынғаны үшін Сан-Квентин мемлекеттік түрмесінде 38 ай отырды, содан кейін 1929 жылы Германияға қуылды. 1934 жылға дейін теңізші болып жұмыс істеді, тұтқындалып, азапталды, және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталған басқа бір неміс теңізшісіне қарсы сот процесінде айыптау тарапынан куәлік берді.

Түннің ішінде

1938 жылы ол АҚШ-қа қайтып оралып, енді өзінің ең әйгілі лақабы Ян Вальтинмен қоныстанды, онда ол көпке танымал болған «Түннен тыс» автобиографиясын жариялады. Кітапта ол Кеңес мемлекеттік саяси басқармасы, немесе ГПУ-ның құпия агені ретінде атқарған іс-әрекеттерін толыққанды сипаттады. 1926 жылғы жасалған қастандық Кребс/Вальтиннің айтуынша, ГПУ операциясы болған. Кітап сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 1940 жылғы «Saturday Review of Literature» журналындағы мақалада: «Сталиннің Гитлер билікке келгенге дейін берген көмегін басқа ешбір кітап осылай ашық көрсетпеген» деп жазылған.

Конгресс куәлігі

Вальтин/Кребс Еуропадағы кеңестік құпия қызметіне қатысты куәлік беру үшін Дис комитетіне шақырылды. 1941 жылдың 26 мамырында Ричард Джулиус Кребс Америкаға қарсы қызметтерді тергеу жөніндегі арнайы комитеттің ("Дис комитеті") Өкілдер палатасының кіші комитеті алдында ол Коминтерн үшін Гестапода жұмыс істегенін мәлімдеді. Ғылыми жетекші Ж. Б. Мэтьюс 1941 жылдың 21 қаңтарындағы Daily Worker газетінде Sender Garlin-нің "Түннен тыс" кітабына жағымсыз пікір жазғанын хабарлады. Гарлин "Ян Вальтин" деген адамның болмағанын және кітаптың авторлары Исаак Дон Левин, Уолтер Кривицкий және Фреда Утли (бұрынғы немесе антикоммунистер) екенін айтты. Крэбс 1937 жылдың желтоқсанында – 1938 жылдың қаңтарында дезертир болғанын мәлімдеді.

Тұтқындау

1942 жылдың қарашасында Кребс гестапо агенті ретінде де айыпталды. 1942 жылдың желтоқсанында тұтқындалып, 1943 жылдың мамырында кінәсіз деп танылды. Лос-Анджелес сотының мәліметтері 1926 жылғы қылмыстың саяси себептері болмағанын көрсетті. Осы оқиға Кребс/Вальтиннің "кеңес сарапшысы" ретіндегі мансабының соңына сызық тарды. "Нью-Йорк Миррор" газеті оның "Түннен шыққан" кітабы туралы: "Де-факто, бұл шешім оның зор әдеби алаяқтық жасағанын көрсетеді" деп жазды.

АҚШ әскери қызметі

1943 жылдың тамызында Кребс жаяу әскерге шақырылды және 1944 жылдың ақпанында Тынық мұхиты соғысында жапондықтармен күресу үшін Филиппинге жіберілді. 1946 жылы оның "Кешегі балалар" атты кітабы жарық көрді, ол 24-ші жаяу әскер дивизиясының тарихын әңгімелер арқылы баяндайды, сонымен қатар дивизияның сарбаздарының қақтығыстардағы қорқынышты тәжірибесі мен күнделікті өмірін егжей-тегжейлі сипаттайды. 1947 жылы оған азаматтық берілді.

Жеке өмір және өлім

Вальтин/Кребс 1941 жылға дейін американдық Абигейл Харриске қайта үйленді. Ол қайтыс болған кезде The Evening Star газетінде оның үш рет үйленгені, үшінші әйелі Честертаун қаласынан Клара Меддерс болғаны және бұрынғы некелерінен үш ұлы болғаны жазылған. Ричард Кребс 1951 жылғы 1 қаңтарда Кент королева Анна ауруханасында лобарлық пневмониядан қайтыс болды. Өліміне дейін ол Мэриленд штатының Беттертон қаласында шамамен алты жыл тұрды. Бірақ шындық одан да күрделі. АҚШ иммиграциялық органдарының бұйрығымен қамауда отырғаннан кейін, ол аморалдық және сенімсіздік туралы айыптауларды жоққа шығарып, өнімді өмір сүрді. Соңынан, өмірінің соңғы жылдарында Ричард Кребс еліне қызмет етті, АҚШ-тың құпия қызметтері Еуропада салған коммунизмге қарсы жасырын күштерге қосылды. Бұл тұрғысынан түсіну үшін "Ричард Кребс: Неміс коммунистік қастандық жасаушысынан американдық жауынгерлік батырға дейінгі таңғажайып саяхат" еңбегін қараңыз.