Кіріспе

Британдық деректі фильмдер режиссері (1907–1950)

Франк Хамфри Синклер Дженнингс (19 тамыз 1907 – 24 қыркүйек 1950) – ағылшын деректі фильмдер режиссері және Mass Observation ұйымының негізін қалаушылардың бірі. Кино сыншысы және режиссер Линдси Андерсон 1954 жылы Дженнингсті "британдық киноның әзірге тудырған жалғыз нағыз ақыны" деп сипаттаған.

Ерте өмір және мансап

Уолберсуикте, Саффолк графтығында туған Дженнингс, Гильдиялық социалистердің ұлы, сәулетші әкесі мен суретші анасының баласы болды. Ол Перс мектебінде білім алып, кейін Кембридж университетіндегі Пемброк колледжінде ағылшын тілін оқыды. Оқудан бос уақытында сурет салып, көрікті сахналық безендірулер жасады және Уильям Эмпсон мен Джейкоб Броновскимен бірлесіп «Эксперимент» журналын құрды. Ағылшын тілінен ерекше дипломмен бітіргеннен кейін Дженнингс ақын Томас Грей туралы аспирантуралық зерттеу жүргізді, жетекшісі, көбінесе қатыспайтын И.А. Ричардс шетелде сабақ беріп жүрген кезде. Академиялық мансабының сәтті болатындай көрінгенін доғарғаннан кейін Дженнингс фотограф, суретші және театр суретшісі сияқты түрлі жұмыстар атқарды. 1934 жылы ол Джон Гриерсон басқаратын GPO кино бөліміне қосылды, себебі Дженнингске фильмдерге деген қызығушылығынан гөрі, бірінші қызының дүниеге келгеннен кейін қаржылық жағдай қажет болды. Әріптестерімен қарым-қатынасы қиын болды, олар оны дилетант деп қарады, бірақ Альберто Кавалкантимен достық қарым-қатынас орнатты. 1936 жылы Дженнингс Андре Бретон, Роланд Пенроуз және Герберт Ридпен бірлесіп Лондондағы 1936 жылғы сюрреалистік көрмені ұйымдастыруға көмектесті. Осы кезеңде Дженнингс Чарльз Мэдж және Том Харрисонмен бірге Mass Observation ұйымын құруға көмектесті және Мэджбен бірге «12 мамыр» атты мәтінді редакциялады, ол 1937 жылы король Георг VI мен королева Елизаветаның таққа отыруы туралы бақылаушылардың есептерінен алынған үзінділер жинағынан тұрды. Осы мәтіннің 50 жылдық мерейтойлық басылымы 1987 жылы Faber баспасында жарық көрді. 1938 жылы ол «Машинаның әсері» тақырыбындағы мәтіндер жинағын қамтитын Лондон бюллетенінің санының редакторы болды және осы материалды бірнеше жылдан кейін «Сытырауыл ауыл» фильмін түсірген кезде Суонси аңғарындағы шахтерлерге арналған бірқатар лекцияларды дайындау үшін пайдаланды. Бұл оны материалды кеңейтуге итермеледі және ол оны кітап ретінде басып шығару үшін Routledge компаниясымен келісімшарт жасады; ол оны үзіліс-үзіліс жұмыс істеді және өлімінен аз бұрын дайын деп ойлады. Оның қызы Мэри Луиза 1985 жылы Чарльз Мэджтен «Pandaemonium, 1660–1886: The Coming of the Machine as Seen by Contemporary Observers» кітабын жариялау үшін оған көмектесуін сұрады. Бұл кітап жазушы Фрэнк Коттрел Бойспен 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ашылу салтанатындағы шабыт көзі болды, салтанаттың алғашқы бөлігі осы кітаптың атымен аталады.

Соғыс жылдары

1940 жылы GPO кино бөлімшесі Crown Film Unit болып өзгерді, ол Ақпарат министрлігінің кино арқылы үгіт-насихат жүргізетін бөлімі болды, және Дженнингс жаңа ұйымға қосылды. Дженнингстің толық метражды жалғыз фильмі – 70 минуттық «Өрттер қозғалды» (1943), сондай-ақ «Мен өрт сөндіруші болдым» деп те аталады, Лондондағы қосымша өрт сөндіру қызметінің жұмысын толық көрсетеді. Көріністер қайта түсірілгендіктен, бұл фильм деректі фильм мен көркем фильм арасындағы шекараны жояды. Монтаж сияқты тәсілдерді қолданатын бұл фильм жанрдың классикасы саналады. Оның қалған фильмдері – қысқа метражды, патриоттық рухта және британдық сезімталдыққа толы, мысалы: «Бос уақыт» (1939), «Лондон төтеп бере алады!» (1940), «Соғысқа арналған сөздер» (1941), «Тимотидің күнделігі» (Э.М. Форстердің баяндамасымен, 1945), «Алыс кішкентай арал» (1948) және «Отбасылық сурет» (оның аяқталған соңғы фильмі, ол 1950 жылғы Ұлыбритания фестивалі туралы баяндайды). Стюарт МакАллистермен бірлесіп түсірген Дженнингстің ең есте қаларлық қысқа фильмі – «Британдыққа құлақ сал» (1942). Оның үзінділері көбінесе басқа деректі фильмдерде кездеседі, әсіресе Мира Хесс ханымның Ұлттық галереядағы концерттерінен алынған бөлімдер, оның коллекциясы қауіпсіздік үшін эвакуацияланған кезде.

Жеке өмір

Дженнингс 1929 жылы Сисли Куперге үйленді. Олардың екі қызы болды. 1930 жылдары ол американдық жазушы Эмили Коулманмен және американдық миллионер Пегги Гуггенхайммен қарым-қатынаста болды. Ол Грекиядағы Порос қаласында, соғыстан кейінгі Еуропадағы денсаулық сақтау туралы фильмге түсірілім алаңдарын іздеу кезінде грек аралының жартасынан құлап қайтыс болды.

Беделі

Хэмфри Дженнингстің беделі әрқашан кинорежиссерлер арасында өте жоғары болды, бірақ басқалар арасында төмендеп кетті. 2001 жылдан кейін бұл жағдай ішінара түзетілді: біріншіден, Оскар сыйлығын алған деректі фильм режиссері Кевин Макдональдтың "Хамфри Дженнингс: Британияны тыңдаған адам" (2002 жылы Figment Films британдық телеарна 4 үшін жасаған); екіншісі, Кевин Джексонның 450 беттік өмірбаяны "Хамфри Дженнингс" (Picador, 2004). 2003 жылы оның екі фильмі – "Listen to Britain" және "Spare Time" – Тейт Британияның ретроспективасына, "Ұлыбританиядағы суретшілер фильмінің ғасырына" енді, онда жүзден астам кинорежиссердің туындылары көрсетілді. Макдональдтың деректі фильмі 2008 жылы Film First шығарған "I Was a Fireman (Fires Were Started)" DVD-нің 2-ші аймағына қосылды. Роберт Вас жазған және түсірген BBC деректі фильмінің атауы – "Heart of Britain" (1970). 2014 жылдың 14 мамырында оның 1939 жылғы "Spare Time" фильмі GPO Film Unit фильмдерін бейнелейтін Royal Mail маркаларының жинағында еске алуға таңдалған фильмдердің бірі болды. BBC Radio 4-тің "Great Lives" бағдарламасының 2018 жылдың 18 желтоқсанындағы саны Дженнингстің өміріне арналды.

Өндіруші/жаратқыш ретінде

Петт пен Потт: Шәуірдің ертегісі (реж. Альберто Кавальканти, 1934)
Роботтың тууы (реж. Лен Лай, 1936)