Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирактың жоғары соты (IHT), бұрын Ирактың арнайы соты деп аталып, кейде Ирактың жоғарғы қылмыстық соты деп те айтылатын, 1968 және 2003 жылдар аралығында жасалған геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары немесе басқа да ауыр қылмыстар жасады деген айыппен ирактық азаматтарды немесе тұрғындарды соттау үшін Ирактың ұлттық заңнамасымен құрылған орган. Ол Саддам Хусейннің және оның Баас партиясының басқа да мүшелерінің сот процесін ұйымдастырды. Сот Коалициялық уақытша билігінің арнайы жарғысымен құрылып, кейін Ирактың уақытша үкіметінің қарауына берілді. 2005 жылы Конституцияда «Арнайы немесе ерекше соттар құрылуы мүмкін емес» деп белгіленген соң, соттың атауы өзгертілді. Ирактың егемендігі қайта орнатылуына дейін Ирактың басқарушы кеңесі қабылдаған Уақытша әкімшілік заңы (TAL) Ирактың арнайы сотының жарғысын күшінде қалдырып, сақтап қалды. Сот Саддам Хусейннің, Әли Хасан әл-Маджидтің ("Химикалық Әли" деп те белгілі), бұрынғы вице-президент Таха Ясин Рамазанның, бұрынғы премьер-министрдің орынбасары Тарик Азиздің және құлатылған Баас режиміндегі басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің ісін қарады.
The Iraqi High Tribunal (IHT), formerly the Iraqi Special Tribunal and sometimes referred to as the Supreme Iraqi Criminal Tribunal, is a body established under Iraqi national law to try Iraqi nationals or residents accused of genocide, crimes against humanity, war crimes or other serious crimes committed between 1968 and 2003. It organized the trial of Saddam Hussein and other members of his Ba'ath Party regime. The court was set up by a specific statute issued under the Coalition Provisional Authority and was reaffirmed under the jurisdiction of the Iraqi Interim Government. In 2005 it was renamed after the constitution established that "Special or exceptional courts may not be established." The Transitional Administrative Law (TAL) promulgated by the Iraq Governing Council before the restoration of Iraqi sovereignty preserved and continued the Iraq Special Tribunal Statute in force and effect. The court was responsible for the trial of Saddam Hussein, Ali Hassan al Majid (also known as "Chemical Ali"), former vice president Taha Yassin Ramadan, former deputy prime minister Tariq Aziz and other former senior officials in the deposed Ba'athist regime.
Айыпталушының құқықтары
Айыпталушының құқықтары трибуналдың жарғысында белгіленген және оларға кінәсіздік презумпциясы, трибунал алдындағы теңдік, артық кешіктірусіз ашық сот отырысы, айыпталушының өзі таңдаған адвокатты тағайындау, куәгерлерді шақыру және үн қатпау құқығы кіреді.
The rights of the accused are set out in the tribunal's statute and include the presumption of innocence, equality before the tribunal, a public trial without undue delay, appointing counsel of the defendant's own choosing, calling witnesses, and the right to remain silent.
Жазалар
Төрелік сот Ирактың қолданыстағы заңдарына сәйкес жаза тағайындауы тиіс, оның ішінде өлім жазасы да бар. Ирак заңдарында баламасы жоқ, мысалы, адамзатқа қарсы қылмыстар сияқты қылмыстар үшін заң сот отырысының қылмыстың ауырлығын және халықаралық қылмыстық соттардың шығарған үкімдерін ескеру керектігін айтады.
The tribunal must impose sentences in line with existing Iraqi law, which includes the death penalty. For crimes such as crimes against humanity which have no counterpart in Iraqi law, the statute says the trial chamber should take into consideration the gravity of the offense and sentences issued by international criminal tribunals.
Бас директор
Алғашында сотқа Ахмет Чалабидің туысы және бұрынғы эмигрант Салем Чалаби жетекшілік етті. Сыншылар Салемнің тәжірибесінің жетіспеушілігіне және ирактық оппозициямен тығыз байланысына назар салып, оның тағайындалуындағы АҚШ-тың мақсатына күмән келтірді. Алайда, 2004 жылдың тамызында оның ағасы Ахмет Чалаби АҚШ-тың қолдауынан айырылып, екеуі де Ирак шегінен тыс жерде жүрген кезде оларды қамауға ордер берілді. Көптеген адамдар бұл әрекетті оларды ирак саясатынан шеттету мақсатында жасалған деп санайды. 2004 жылдың 19 қыркүйегінде «Нью-Йорк Таймс» газеті Ирактың уақытша премьер-министрі Ияд Аллауидің Салемнің отставкасын қабылдағанын хабарлады. Салемнің орнын кім басатыны жөнінде дереу болжамдар айтыла бастады, аталған үміткерлердің арасында Талеб әл-Зубайди және Наим әл-Укайли болды. 2004 жылдың 4 қазанында Ирак Ұлттық кеңесі судья Аммар әл-Бакри кандидатурасын бекітті, ол арнайы соттың жаңа басшысы болды, бірақ кейіннен қызметтен алынды. Тоғыз апелляциялық сот судьясы белгілі ирактық юристті сот төрағасы етіп таңдады, ол соттың басшысы болып табылады. Соттың іс жүргізу рәсімдері Іс жүргізу және дәлелдеу ережелерімен, сондай-ақ 1971 жылғы Ирактың қылмыстық процессуалдық кодексімен реттеледі.
The tribunal was initially led by Salem Chalabi a former exile and relative of Ahmed Chalabi. Critics pointed to Salem's lack of experience and close ties to Iraqi dissidents, questioning US motives in his appointment. However, as his uncle Ahmed Chalabi fell from US favour in August 2004, warrants were issued for their arrest while they were both out of Iraq. Some saw this as an attempt to remove them from Iraqi politics. On 19 September 2004, The New York Times quoted Iraqi interim Prime Minister Iyad Allawi as saying that he had received Salem's resignation. Speculation immediately started on who would replace Salem; names mentioned include Taleb al Zubaidi and Naim al Oukaili. On 4 October 2004, the Iraqi National Council approved the nomination of Judge Ammar al Bakri, who became the new Administrator of the Special Tribunal – but was ousted in turn. The nine Appellate Judges have selected an eminent Iraqi jurist as president, who is the tribunal's leader. Tribunal procedures are governed by the Rules of Procedure and Evidence and the Iraqi Criminal Procedural Code of 1971.
Даулар
Ирак Жоғарғы соты әдістемелік кемшіліктері мен Ирак үкіметіне саяси тәуелділігі үшін кеңінен сынға түсті. Оның даулы әрекеттерінің бірі 2006 жылдың қыркүйегінде Ирак премьер-министрі Нури әл-Маликидің судьяны айыпталушыларға бейтарап деп санаған төрешісін жұмыстан шығаруы болды. Human Rights Watch Дужайл мен Анфалдағы сот процестерін әділетсіз деп санады және көптеген айыптаулардың "нақты еместігін" мәлімдеді. Сот айыпталушылардың куәгерлерінің бейнебайланыс арқылы жауабуын да жоққа шығарды, осылайша айыпталушылардың прокурорлардың талаптарын даулау мүмкіндігін қиындатты. Бұл сот ісі негізгі сот процедураларының сақталмауымен ерекшеленді, мысалы, үш қорғаушы адвокаттың қазасы және айыптау тарапының анонимді куәгерлерді кеңінен пайдалануы, олардың көрсетулері айыпталушылар тарапынан тексерілмеді. Ирак ішінде де, одан тыс жерлерде де Арнайы трибуналдың сот процестері Саддамды өлім жазасына кесу үшін ұйымдастырылған "көрсету" деп аталды және көптеген заңгерлер мен адам құқықтары ұйымдары оны заңсыз деп таныды. Трибуналдың өзі Буш әкімшілігінің ықпалында болған орган ретінде қарастырылды, өйткені ол Пауль Бремер басқарған Коалициялық Уақытша Әкімшілікпен құрылды, ол тікелей АҚШ Президентіне есеп берді. Көптеген халықаралық заңгерлер АҚШ-ты трибуналдың құрылуына, қаржыландырылуына және жұмыс істеуіне тым үлкен араласуы үшін сынады. Human Rights Watch ұйымының Халықаралық Әділет бағдарламасының директоры Ричард Дикер Анфал ісінің сот процесіне қатысты: "Сот айыпталушының тиімді қорғану құқығын бұзды, прокурорға нақты емес айыптауларға сүйенуге және қорғаныс куәгерлерінің қатысуын қамтамасыз ету туралы өтініштерді қабылдамауға мүмкіндік берді. Бұл қорғаныс куәгерлерінің шетелдегі куәгерлерінің бейнебайланыс арқылы жауабуын тыңдаудан бас тартуды қамтиды". Халықаралық заң сарапшылары Саддамды елден тыс соттау қажет деп мәлімдеді, өйткені ол өзінің және оның режиміне ұзақ жылдар бойы қарсы болған тәжірибесіз судьялардың алдында әділ сотқа ие болмайды деп сенді. 2004 жылдың тамызында өлім жазасы қайта енгізілгеннен кейін, Ирактың уақытша премьер-министрі Ияд Аллави сот процесіне араласпайтынын және кез келген сот шешімін қабылдайтынын мәлімдеді, бірақ оның кейбір сөздері дұрыс түсіндірілмеуі мүмкін: "Өлім жазасына қатысты шешімді сот қабылдайды – егер ол әділ және бейтарап түрде қабылданса". Сот судьяларының бірі Рашид Жухи 2004 жылдың сәуір айында Моктада әл-Садрды кісі өлтіруде айыптады, британдық журналист Роберт Фисктің айтуынша, бұл 2004 жылғы көктемде Ирактағы қақтығыстарды жеделдетті. Фисктің сөзіне қарағанда, 33 жастағы шиит мұсылман Жухи Саддам тұсында он жыл судья болып жұмыс істеген, содан кейін аудармашы болып жұмыс істеген, ал Пауль Бремер оны трибуналға тағайындаған.
The Iraqi High Tribunal was widely criticized for its methodical defects and its political dependency on the Iraqi government. One of its controversial acts included the sacking of its presiding judge in September 2006 by Iraqi Prime Minister Nouri al Maliki, who perceived the judge as biased towards defendants. Human Rights Watch considered the Dujail and Anfal trials to be unfair and stated that many of the charges were "vague", concluding that the defendants were unable to bring their witnesses due to safety issues within Iraq. Video interactions from witnesses of the defendants were also denied by the court, thus hampering the defendants' ability to challenge the claims of the prosecutors. The trails were marked by absence of fundamental judicial proceedings, such as the murder of three defense lawyers and ample utilization of anonymous witnesses by the prosecution, whose claims could not be cross analyzed by the defendants. Both within and outside Iraq, the trials by the Special Tribunal were dubbed as a "show parade" designed to execute Saddam and deemed as illegitimate by numerous lawyers and human rights organizations. The tribunal itself was widely seen as a body that was influenced by the Bush administration since it was set by the Coalition Provisional Authority led by Paul Bremer, who himself directly reported to the US President. Numerous international lawyers have criticized the United States for playing too great a role in the foundation, financing, and operation of the tribunal. Richard Dicker, the director of International Justice Programme of Human Rights Watch, stated regarding the proceedings of Anfal trial: "The court undercut the accused’s right to present a vigorous defense by allowing the prosecution to rely on vague charges and refusing requests to accommodate defense witnesses This includes refusing to hear testimony from defense witnesses abroad via videolink." International legal experts argued for Saddam to be tried outside the country as it was believed that he would not receive a fair trial under inexperienced judges who had been long standing enemies of him and his regime. Following the re introduction of capital punishment in August 2004, the Iraqi interim prime minister, Iyad Allawi, gave assurances that he would not interfere with the trial and would accept any court decisions, although some of his comments are open to misinterpretation: "As for the execution, that is for the court to decide – so long as a decision is reached impartially and fairly." One of the judges, Ra’id Juhi, had indicted Moqtada al Sadr for murder in April 2004, which British journalist Robert Fisk said had precipitated the Iraq spring fighting of 2004. Fisk said that Juhi, a Shia Muslim then 33, had served as a judge under Saddam for a decade, then worked as a translator, and was appointed to the tribunal by Paul Bremer.
Басқа құқықтық мәселелер
Ирактың арнайы трибуналында Ирактың қылмыстық және азаматтық кодексінің ресми ағылшын тіліндегі аудармасы бар, және Пауль Бремер бұл кодекстің Ирак үкіметі өзгерте немесе толықтырар дейін Иракта қолданылатын заң кодексі болады деп жарлық шығарды. Ирак Жоғарғы Трибуналының миссиясы үшін маңызды жаңа мәселе – әйелдердің адам құқықтары. Әйелдер қақтығыс кезінде ерекше осал жағдайға түседі, ал Ирак Жоғарғы Трибуналы Хусейн режимі кезінде жасалған гендерлік қылмыстарды қарауға міндетті. Тарихи тұрғыдан алғанда, зорлау қақтығыстарда жиі кездесетін мәселе болып келген, ал Ирак сияқты көптеген Таяу Шығыс елдерінде «намыс қылмыстары» (отбасы атын сақтап қалу үшін еркек туыстары зорлау құрбандарын өлтіруі) сияқты құбылыстар гендерлік теңдікке кедергі келтірді. Ирак Жоғарғы Трибуналының судьялары 2006 жылдың күзінде әйелдердің адам құқықтарын қорғайтын халықаралық құқық принциптері бойынша оқу өткізуді сұрады. Global Justice Center адвокаты Джанет Бенсхоф болашақ Ирак Жоғарғы Трибуналының шешімдерінде әйелдердің құқықтарын қорғаудың маңыздылығын баса көрсеткен заңгерлердің бірі болды. Судьялар болашақ шешімдерінде әйелдердің адам құқықтарын қорғауға үлкен қызығушылық танытты және болашақ гендерлік сот практикасы бойынша пікір білдіру үшін мүдделі адвокаттар мен әйелдердің азаматтық қоғам ұйымдарынан сотқа көмектесетін құжат (amicus brief) сұрады.
The Iraqi Special Tribunal also contains an official English translation of the Iraqi Criminal and Civil Code, which Paul Bremer decreed would be the operating legal code of Iraq until it is changed or modified by the Iraqi government. One emerging, critical issue to the mission of the Iraqi High Tribunal is that of women's human rights. Women occupy a uniquely vulnerable position in conflict, and the Iraqi High Tribunal is charged with prosecuting gender based crimes within the Hussein regime. Historically, rape has proven a prolific problem in conflict, and in many Mid East countries, including Iraq, such phenomena as honor crimes (the killing of rape victims by male family members to restore honor to the family name) inhibited gender justice. The judges of the Iraqi High Tribunal have taken a pioneering interest in gender justice, requesting a training in fall of 2006 on international law tenets that protect women's human rights. Attorney Janet Benshoof of the Global Justice Center was among the legal authorities stressing the importance of upholding women's rights in future Iraqi High Tribunal decisions. The judges proved very interested in protecting women's human rights in their future decisions, and have requested an amicus (friend of the court) brief from concerned attorneys and women's civil society organizations regarding future gender jurisprudence.