Кіріспе

Сидни Диллон Рипли II (20 қыркүйек 1913 – 12 наурыз 2001) – американдық орнитолог және жабайы табиғатты қорғауға арналған маман. Ол 1964 жылдан 1984 жылға дейін 20 жыл бойы Смитсондар институтының хатшысы қызметін атқарды, институттың ең қарқынды өсім және кеңею кезеңінде оны басқарды. Смитсониандағы басшылығы үшін 1985 жылы Рональд Рейган оған Президенттік бостандық медалін табыс етті.

Ерте өмір

Рипли Нью-Йорк қаласында дүниеге келді, ал оның ағасы Луи 1906 жылы Коннектикут штатының Личфилд қаласында туған. Оның анасы – шотланд тегінен шыққан Констанс Бейли Роуз, әкесі – 1898 жылғы Renault Voiturette көлігімен жүрген бай жылжымайтын мүлік агенті Луи Артур Диллон Рипли. Оның әкесінің әкесі мен анасы, Джулия мен Джозиа Дуайт Рипли, ол дүниеге келмей тұрып қайтыс болды, бірақ ол Кора Диллон Уайкофф арқылы олармен байланыста болды. Арғы әжесі Кора және оның күйеуі, доктор Питер Уайкофф, жас Риплиді өздерінің Парк Авенюдегі пәтеріне жиі шақырып тұратын. Кора мен Джулияның әкесі (оның арғы атасы) және атының бір бөлігін алған Сидни Диллон, Юнион Пасифик Теміржолының президенті қызметін екі рет атқарды. Оның інісі – Сидни Диллон Рипли I. Екеуі де Алтын ғасырдың бай саудагерлері. Риплидің алғашқы білімі Мэдисон даңғылындағы Монтессори балабақшасында алды. Кішкентай кезінде ол көп саяхаттады, соның ішінде анасының туыстары тұратын Британдық Колумбияға да барды. 1918 жылдың сәуір айында оның әкесінен ажырасқан анасы Массачусетс штатының Кембридж қаласына көшіп келді. 1919 жылы отбасы Бостонға қайта көшті, онда ол Риверс мектебінде оқыды. Он жасында ол анасымен бірге Еуропаны аралап саяхаттады. 1924 жылы Рипли Массачусетс штатының Саутборо қаласындағы Фэй атты пансиондық мектепке түсті. 1926 жылы ол Луидің ізімен Нью-Гэмпшир штатының Конкорд қаласындағы Сент-Полс мектебінде оқыды. 1936 жылы Йель университетін бітіріп, бакалавр дәрежесін алды. Йельде оқып жүргенде ол ағасымен сөйлескеннен кейін қысқа уақытқа дәстүрлі мансапты қарастырды. "Луи маған отбасымызда заңгер болуымыз керек деді", - деді ол, "бірақ мен бұл ойға шыдай алмадым. 1936 жылдың жазында колледжді бітіргеннен кейін, өмір бойы табысқа жету және лайықты болатын болашақ туралы ойларымнан бас тартып, құштарлықпен қызығушылық танытқан құстарға өмірімді арнауға бел будым".

Саяхат және білім беру

Риплилердің досы Джон, оның әкесі Жас еркектер христиан қауымын (YMCA) құрған, және Селестин Мотт Үндістанға барып, онда YMCA жатақханасын ашуды жоспарлап отырды. Осының нәтижесінде ол 13 жасында әпкесімен бірге Үндістанға сапар шекті. Олар Бомбей қаласындағы "Тадж-Махал" қонақүйінде тұрды, содан кейін Кашмирге барды, оның ішінде Ладакх және Батыс Тибетке де саяхат жасады. Кашмирде олар полковник Биддульфпен бірге бүркіттерді ұшырды. Сондай-ақ Калькутта және Нагпур қалаларын да аралады. Риплидің бір бауыры Махараджа ұйымдастырған аң аудару кезінде жолбарыс атып өлтірді. Осы оқиғадан кейін ол өмір бойы Үндістан құстарына деген қызығушылық танытты. Ол құстардың заңнан әлдеқайда қызықты екенін түсінді және 1936 жылы Йель университетін бітіргеннен кейін Эрнст Майр оған "Ең маңыздысы – жақсы және кең биологиялық білім алу" деген кеңес берді. Одан кейін ол Колумбия университетіне түсті және Колумбия университетінде зоологияны оқыды. Оқу барысында Рипли 1937-1938 жылдары Жаңа Гвинеяға Денисон Крокетт экспедициясына және 1939 жылы Суматраға Вандербильт экспедициясына қатысты. Кейін 1943 жылы Гарвард университетінен зоология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Соғыс қызметі және академиялық жұмыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Орталық барлау агенттігінің алдыңғы шебер стратегиялық қызмет кеңсесінде Уильям Дж. Донованның ("Ақпарат үйлестірушісі") басшылығымен қызмет етті. Алғашқы күндері Рипли Рокфеллер орталығында сэр Уильям Стивенсон басқарған Ұлыбританияның қауіпсіздік координациясымен байланыс жасады. Кейін ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы американдық барлау қызметін басқарды. Рипли өзінің OSS әріптестерін жоғары бағалады және кейбір адамдардың әлеуметтік бейімділіктерін сынауына келіспеді, соның салдарынан ұйымды "Тым әлеуметтік" деп атады. Рипли көптеген индонезиялық тыңшыларды даярлады, олардың барлығы соғыс кезінде қаза тапты. Тұтқындалған жағдайда, ол австралиялық подполковник ретінде тағайындалды. Ол Англия, Египет, Қытай арқылы Үндістан мен Цейлонға баруы керек еді. Ол Бангкоктағы 404-ші бөлімшемен жұмыс істеді, аймақта тұтқынға алынған одақтас авиаторларды құтқаруға тырысты, оған жапон күштерінен жасыру үшін тайлық достар көмектесті. Осыдан кейін ол Шри-Ланкаға көшті және жоспарланғандай Австралияға ешқашан бармады. Ол осы кезеңде лорд Маунтбеттенмен бірге жұмыс істеді және оны "дамытты". Олар Нью-Дели мен Тринкомалидегі кешкі ас пен кештерде жиі кездесті. Бір күні Рипли жасыл тоқылдықты көріп, сүлгісінде ғана киініп, оны атуға кетті. Экземплярдың таңбасында "коктейль кешінде атылған, сүлгі түсті" деп жазылған. Шри-Ланканың Канди қаласында ол болашақ әйелі Мэри Ливингстонмен және оның бөлмедесі Джулия Чайлдпен (сол кезде Джулия МакУильямс) танысты. Антрополог Грегори Бейтсон да онда болды және ол Джулияны оның болашақ күйеуі Пол Чайлдпен таныстырды. 1950 жылғы 26 тамыздағы "Нью-Йоркер" журналында Рипли тыңшылардың сезімтал аймақтарға кіру үшін орнитологтар ретінде танысуына қарамастан, өзінің барлау қызметіндегі лауазымын шектеулі аймақтарда құс іздеуге пайдаланды деп жазылған. Тайланд үкіметі оған соғыс кезінде тайлық астыртын қозғалысына қолдау көрсеткені үшін ұлттық награда – Ақ піл орденімен марапаттады. Алайда, OSS-тің өткені Үндістанда жұмыс істейтін американдық ғалымдардың ЦРУ агенттері болуына күдік тудырды. Смитсон институтының бұрынғы әкімшісі Дэвид Чаллинор Үндістанда көптеген ЦРУ агенттері бар екенін, кейбіреулері ғалым ретінде танысқандарын айтты. Ол Смитсон институтының антропологиялық зерттеулер үшін Үндістанға ғалым жібергенін, бірақ олардың білмегеніндей, ол қытайлық Тибеттен келген тибеттік босқындармен сұхбаттасқандарын айтты. Бірақ Рипли 1945 жылы OSS-тан кеткеннен кейін ЦРУ-да жұмыс істегенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ еді. Рипли толық профессор және Пибоди табиғи тарих мұражайының директоры болды. Рипли көп жылдар бойы АҚШ-тағы Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының кеңесінде қызмет етті және Халықаралық құстарды сақтау кеңесінің (ICBP, қазір BirdLife International) үшінші президенті болды.

Смитсондар институты

Ол 1964 жылдан 1984 жылға дейін Смитсондар институтының хатшысы болып қызмет етті. Ол Смитсондар институтын жаңару және кеңейту мақсатымен жұмыстанып, жаңа мұражайлар салды, оның ішінде Анакостия аудандық мұражайы (қазір Анакостия қоғамдық мұражайы), Купер Хьюитт, Ұлттық дизайн мұражайы, Хиршхорн мұражайы және мүсіндер бағы, Ренвик галереясы, Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы, Африка өнерінің ұлттық мұражайы, Энид А. Хаупт бағы, S. Диллон Рипли орталығы деп аталатын жер асты төртбұрышты кешені және Артур М. Саклер галереясы. 1985 жылы ол АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттің бостандық медалімен марапатталды. Ол 15 колледж мен университеттің, соның ішінде Браун, Йель, Джонс Хопкинс, Гарвард және Кембридж университеттерінің құрметті профессоры атанды. Ол Ұлттық ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. Рипли Ұлттық табиғи тарих мұражайын эволюция динамикасы көрмесіне қарсы сот талабынан сәтті қорғады. Ливингстон Рипли су құстарын сақтау қоры, жойылып бара жатқан су құстарын көбейтуге арналған коммерциялық емес зообақ, Коннектикут штатының Литчфилд қаласында Риплидің 150 акр жеріне орналасқан. Зообақтың тарихы 1920 жылдары Риплидің жасөспірім кезінде су құстарын ұстап, көбейтуден бастау алды. Ол қызыл кеуделі қаз, Не-Не қазы, Император қазы және Лейсан қазының тұңғыш рет жасанды ортада көбейтілгенімен, сондай-ақ Жаңа Зеландияның қара қазы, Гренландия үйрек (A. p. conboschas) және Филиппин үйрегінің АҚШ-тағы тұңғыш рет жасанды ортада көбейтілгенімен де есімдері сақталған. 1985 жылы Диллон және оның әйелі Мэри Ливингстон Рипли бүгінгі зообақтың орнындағы меншіктерінің бір бөлігін коммерциялық емес ұйымға сыйға тартты, ол оны басқаруды жалғастыруда. Бүгінде зообақта 60-тан астам түрлі құстар, барлығы 400-ден астам жануар бар. Риплидің үш қызы зообақтың директорлар кеңесіндегі қызметін жалғастыруда.