2045 жылға қарай адам мен технологияның бірігуі

Кіріспе

2005 жылы жазылған Ray Kurzweil-дің ғылыми-танымдық кітабы.

"The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology" – өнертапқыш және болашақты зерттеуші Ray Kurzweil-дің 2005 жылы жарық көрген, жасанды интеллект және адамзаттың болашағы туралы ғылыми-танымдық кітабы. Кітап Курцвейлдің бұрынғы кітаптарындағы, "Ақылды машиналар дәуірі" (1990) және "Рухани машиналар дәуірі" (1999) еңбектерінде ұсынылған идеяларды дамытады. Кітапта Курцвейл Вернор Винджтің 1993 жылғы "Келе жатқан технологиялық сингулярлық" эссесінде танымал болған "сингулярлық" терминін қолданады. Курцвейл өзінің үдемелі өсім заңы арқылы компьютерлер, генетика, нанотехнологиялар, робототехника және жасанды интеллект сияқты технологиялардың экспоненциалды түрде дамитынын болжайды. Сингулярлыққа қол жеткен кезде, машинаның интеллектуалдық қабілеті барлық адамзат интеллектынан әлдеқайда артық болады дейді Курцвейл. Сингулярлық – бұл машиналардың және адамдардың интеллектуалдық қабілеттерінің бірігетін нүктесі; Курцвейл осы оқиғаның 2045 жылы болады деп болжайды: "Адам мүмкіндіктеріндегі терең және революциялық өзгерістерді білдіретін Сингулярлық күнін 2045 жыл деп белгілеймін". "Сингулярлық жақындап келеді" атты жалғасы 2024 жылы жарық көруге жоспарланған.

Экспоненциалды өсу

Курцвейл эволюцияны барлық уақыт бойы алты кезең арқылы дамитынын, әр кезең алдыңғысына негізделгенін сипаттайды. Оның сөзіне göre, қазірге дейін физика және химия, биология және ДНК, ми және технология – төрт кезең өтті. Курцвейл сингулярлықтың келесі кезеңмен – Адам технологиясының Адам интеллектісімен бірігуімен – бірдей уақытта болатынын болжайды. Сингулярлықтан кейін, оның пікірінше, соңғы кезең басталады: Ғалам оянады. Курцвейл эволюциялық прогрестің оң кері байланыс арқасында экспоненциалды екенін түсіндіреді; бір кезеңнің нәтижелері келесі кезеңді құру үшін пайдаланылады. Экспоненциалды өсім алдауға жақын, бастапқыда инерциялық болып көрінеді, бірақ Курцвейл "қисықтың тізесі" деп атаған нүктеге жеткеннен кейін тік өседі. Шындығында, Курцвейл эволюциялық прогрестің суперэкспоненциалды екеніне сенеді, себебі жеңіске жеткен процеске көбірек ресурстар жұмсалады. Суперэкспоненциалды өсудің мысалы ретінде Курцвейл компьютерлік чиптер индустриясын келтіреді. Бүкіл индустрияның жалпы бюджеті уақыт өте келе артады, өйткені экспоненциалды өсудің нәтижелері оны тартымды инвестицияға айналдырады; ал қосымша бюджет инновацияларды ынталандырады, бұл индустрияның одан да жылдам өсуіне әкеледі, тиімді түрде "қос" экспоненциалды өсудің мысалы. Курцвейл эволюциялық прогресс тегіс көрінеді дейді, бірақ шындығында ол проблемаларды шешудің нақты әдістері – парадигмаларға бөлінген. Әр парадигма баяу өсуден басталады, жылдам өсуге жетеді, содан кейін тегіс болады. Бір парадигманың өсуі баяулағанда, жаңа парадигманы табу немесе дамыту үшін қысым артады. Сондықтан, бір тегіс қисық сияқты көрінетін нәрсе шындығында кіші S қисықтарының тізбегі болып табылады. Мысалы, Курцвейл вакуумдық лампалар жылдамдауын тоқтатқанда, арзан транзисторлар танымал болды және жалпы экспоненциалды өсуді жалғастырды. Курцвейл осы экспоненциалды өсуді үдемелі өсімнің заңы деп атайды және оның компьютерлік жад, транзисторлар, микропроцессорлар, ДНК тізбектелмесі, магниттік жад, Интернет хосттарының саны, Интернет трафигі, құрылғылардың мөлшерінің азаюы және нанотехнологиялар мен патенттер сияқты көптеген адам жасаған технологияларға қатысты екеніне сенеді. Курцвейл экспоненциалды өсудің екі тарихи мысалын келтіреді: Адам геномдық жобасы және Интернеттің өсуі. Курцвейл бүкіл әлемдік экономиканың да экспоненциалды түрде өсіп келе жатқанын айтады, бірақ қысқа мерзімді өрлеулер мен құлдыраулар осы тенденцияны жасыруға бейім.

Kurzweil characterizes evolution throughout all time as progressing through six epochs, each one building on the one before. He says the four epochs which have occurred so far are Physics and Chemistry, Biology and DNA, Brains, and Technology. Kurzweil predicts the singularity will coincide with the next epoch, The Merger of Human Technology with Human Intelligence. After the singularity he says the final epoch will occur, The Universe Wakes Up. Kurzweil explains that evolutionary progress is exponential because of positive feedback; the results of one stage are used to create the next stage. Exponential growth is deceptive, nearly flat at first until it hits what Kurzweil calls "the knee in the curve" then rises almost vertically. In fact Kurzweil believes evolutionary progress is super exponential because more resources are deployed to the winning process. As an example of super exponential growth Kurzweil cites the computer chip business. The overall budget for the whole industry increases over time, since the fruits of exponential growth make it an attractive investment; meanwhile the additional budget fuels more innovation which makes the industry grow even faster, effectively an example of "double" exponential growth. Kurzweil dictates evolutionary progress looks smooth, but that really it is divided into paradigms, specific methods of solving problems. Each paradigm starts with slow growth, builds to rapid growth, and then levels off. As one paradigm levels off, pressure builds to find or develop a new paradigm. So what looks like a single smooth curve is really series of smaller S curves. For example, Kurzweil notes that when vacuum tubes stopped getting faster, cheaper transistors became popular and continued the overall exponential growth. Kurzweil calls this exponential growth the law of accelerating returns, and he believes it applies to many human created technologies such as computer memory, transistors, microprocessors, DNA sequencing, magnetic storage, the number of Internet hosts, Internet traffic, decrease in device size, and nanotech citations and patents. Kurzweil cites two historical examples of exponential growth: the Human Genome Project and the growth of the Internet. Kurzweil claims the whole world economy is in fact growing exponentially, although short term booms and busts tend to hide this trend.

Есептеу қабілеті

Курцвейлдің дәлелінің негізгі тірегі – сингулярлыққа жету үшін есептеу қабілеті, алгоритмдердің сапасы және адам миын түсіну сияқты басқа да факторлармен бірдей кедергі келтіреді. Мур заңы интегралдық схемалардың сыйымдылығының экспоненциалды түрде өсетінін болжайды, бірақ бұл шексіз емес. Курцвейлдің пікірінше, интегралдық схемалардың қуаттылығын арттыру 2020 жылға қарай баяулап, жаңа парадигма пайда болады. Ол бұл жаңа парадигманың оның үдемелі өсім заңына сәйкес экспоненциалды өсуді жалғастырады деп сендіреді. Курцвейл интегралдық схемалардан бұрын келген төрт есептеу парадигмасын сипаттайды: электромеханикалық, релелік, вакуумдық және транзисторлар. Интегралдық схемаларды алмастыратын алтыншы парадигма қандай болатыны әлі белгісіз, бірақ Курцвейл нанотүтіктерді көптеген мүмкіндіктердің ішіндегі ең ықтимал балама деп санайды: нанотүтіктер мен нанотүтіктер тізбегі, молекулалық есептеулер, нанотүтіктер тізбегінде өзін-өзі құрастыру, тізбек құрастыруды имитациялайтын биологиялық жүйелер, ДНК-мен есептеу, спинтроника (электрондардың спинімен есептеу), жарықпен есептеу және кванттық есептеу. Курцвейл Мур заңы аяқталғаннан кейін де есептеу қабілеті экспоненциалды түрде өсе береді және ақыр соңында адам миының есептеу қуатына теңеседі деп санайды. Курцвейл мидың есептеу қабілетінің әртүрлі бағалауларын қарастырып, секундына 1016 есептеу және 1013 бит жадқа тоқталады. Оның сөзіне göre, 2020 жылға қарай 1000 долларға бір адам миының қуатына тең компьютерлік қуатты сатып алуға болады, ал 2045 жылға қарай, сингулярлық басталар кезде, сол ақшамен бүгінгі барлық адам миларының жиынтық қуатынан миллиард есе артық қуат алуға болады. Курцвейл есептеу қуатын арттырудың экспоненциалдық үрдісінің ақырында шегіне жететінін мойындайды, бірақ бұл шек сингулярлыққа жету үшін қажетті деңгейден триллион есе жоғары екенін есептейді.

Ми

Курцвейлдің пікірінше, есептеу қуаты ғана жасанды интеллект құрамайды. Ол, машиналық интеллекті құрудың ең тиімді жолы – алдымен адам ақыл-ойының қағидаларын түсіну екенін айтады. Бірінші қадам – миды бейнелеу, оның ішкі құрылымын зерттеу. Курцвейл ПЭТ және ФМРТ сияқты бейнелеу технологияларының ажыратымдылығы экспоненциалды түрде артып келе жатқанын, ал 2020 жылдары нанороботтарды пайдалану арқылы миды іштен сканерлеу мүмкін болғанда одан да толыққанды мәліметтер алуға болатынын болжайды. Физикалық құрылым мен байланыс туралы мәлімет белгілі болған соң, Курцвейлдің сөзіне сүйенсек, зерттеушілер субклеткалық компоненттер мен синапстардың, сондай-ақ мидың барлық аймақтарының функционалдық модельдерін жасауы керек. Адам миы – «күрделі жүйелердің күрделі иерархиясы, бірақ ол біздің қазіргі мүмкіндіктерімізден асып түсетіндей күрделілік деңгейі емес». Миды кері инженериялау арқылы оны түсініп, имитациялаудан өзгеше, Курцвейл «жеткілікті қуатты есептеулік базаға» орналастырылатын, барлық ойлау процестері сақталған нақты миды «жүктеу» идеясын ұсынады. Ол жалпы модельдеу үшін секундына 1016 есептеу және 1013 бит жад қажет екенін жазады, бірақ жүктеу үшін қосымша мәліметтер қажеттігін, шамамен 1019 есептеу/секунд және 1018 бит қажет болуын түсіндіреді. Курцвейлдің айтуынша, мұндай технология 2040 жылға дейін қолжетімді болады. Бірден сканерлеу және цифрлық форматқа ауысудың орнына, Курцвейл адамдар миының бөліктерін нейрондық имплантаттармен күшейту арқылы біртіндеп өзгеруді сезінетінін айтады, бұл биологиялық емес интеллект үлесінің уақыт өте келе біртіндеп артуына әкеледі. Курцвейл сананың болуын «нақты анықтай алатын объективті тест жоқ» деп санайды. Сондықтан, ол биологиялық емес интеллекттер санаға ие екенін және «адамдар сезінетіндей эмоционалдық және рухани тәжірибелердің толық спектрін» сезінетінін мәлімдейтінін, ал мұндай мәлімдемелер қалыпты түрде қабылданатынын күтеді.

Генетика, нанотехнология және робототехника (AI)

Курцвейлдің айтуынша, генетика, нанотехнология және робототехникадағы революциялар сингулярлықтың басталуын қанағаттандырады. Курцвейлдің пікірінше, жеткілікті генетикалық технология болған жағдайда, организмді шексіз уақытқа дейін сақтап тұру, қартаю процесін кері қайтару, сондай-ақ қатерлі ісік, жүрек аурулары және басқа да ауруларды емдеу мүмкін. Мұның көп бөлігі нанотехнологияның арқасында іске аспақ, ол екінші революция болып табылады және молекулалар арқылы құралдарды құрастыруды қамтиды, бұл құралдар өздері "физикалық әлемді қайта жаңартуға" қабілетті. Соңында, робототехникадағы революция – адам деңгейіндегі немесе одан да жоғары интеллектке ие машиналар, яғни күшті жасанды интеллекттің дамуы болады. Бұл даму ғасырдың ең маңызды жетістігі болады, "өзінің маңыздылығы жағынан биологияның дамуымен тең". Курцвейл әрбір технологияның вирустар мен нанороботтардан бастап, бақылаудан шығып кеткен жасанды интеллект машиналарына дейін, қанағаттандырылмау немесе дұрыс пайдаланбау қаупін жоғары екенін мойындайды. Оның ойынша, жалғыз қарсы шара – қорғаныс технологияларына инвестиция салу, мысалы, жаңа генетика мен медициналық емдеуге рұқсат беру, қауіпті патогендерді бақылау және белгілі бір технологияларға шектеулі мораторийлер енгізу. Ал жасанды интеллектке қатысты Курцвейл қоғамда "бостандық, төзімділік және білім мен әртүрлілікке құрмет" құндылықтарын арттырудың ең жақсы қорғаныс екенін айтады, себебі "биологиялық емес интеллект біздің қоғамымызға сіңіп, біздің құндылықтарымызды көрсететін болады".

Бірегейлік

Курцвейл сингулярлық тұжырымдамасының тарихын, оны 1950 жылдары Джон фон Нойман және 1960 жылдары И. Дж. Гуд қалыптастырғанын айтады. Ол өзінің сингулярлығын математикалық немесе астрофизикалық сингулярлықпен салыстырады. Оның сингулярлық туралы идеясы шынымен шексіз емес, бірақ кез келген шектеулі перспективадан солай көрінеді дейді. Сингулярлық кезінде Курцвейл "адам өмірі өзгермейтіндей трансформацияланады" және адамдар "биологиялық денелері мен миларының шектеулерінен асып түседі" деп болжайды. Ол сингулярлықтан кейін пайда болатын интеллект "адамзат өркениетін ұсынуын жалғастырады" дейді. Сонымен қатар, ол "болашақтағы машиналар, тіпті биологиялық болмаса да, адамгершілікке ие болады" деп санайды. Курцвейл биологиялық емес интеллект басым болғаннан кейін адам өмірінің мәні түбірінен өзгеретінін, адамдардың оқу, жұмыс істеу, ойын-сауық және соғыс жүргізу әдістерінде радикалды өзгерістер болатынын мәлімдейді. Курцвейл нанороботтарды көзге көрінетіндей, адамдарға арық және сау болып қала отырып, қалаған тамақтарын жеуге, мол энергия алуға, инфекциялар мен қатерлі ісіктерге қарсы күресуге, мүшелерін ауыстыруға және миларын күшейтуге мүмкіндік беретін құрылғы ретінде сипаттайды. Соңында адамдардың денелерінде осылайша көптеген күшейтімдер болады, олар тіпті өздерінің "физикалық бейнесін қалауынша өзгерте алады". Курцвейл үдемелі өсім заңына сәйкес, цивилизация алғашқы механикалық технологияларды дамытқаннан кейін, кітапта сипатталғанның бәріне жету үшін бірнеше ғасыр ғана қажет екенін айтады. Осы кезде ол ғаламды интеллектпен толтырып, кеңейе бастайды. Басқа өркениеттердің бар екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмағандықтан, Курцвейл адамдардың ғаламда жалғыз екеніне сенеді. Осылайша Курцвейл адамзаттың тағдыры – барлық материя мен энергияны пайдаланып, ғаламды толықтыру екеніне келеді. Осы радикалды өзгерістер кезінде жеке тұлғаларға қатысты, Курцвейл адамдардың өзін молекулалардың нақты жиынтығы емес, дамитын үлгі ретінде қарастыруын ұсынады. Курцвейл эволюцияның "үлкен күрделілікке, сұлулыққа, білімге, интеллектке, әдемілікке, шығармашылыққа және махаббат сияқты нәзік қасиеттердің жоғары деңгейлеріне" қарай жылғанын айтады. Оның сөзіне қарағанда, осы қасиеттер көбінесе Құдайды сипаттау үшін қолданылады. Демек, ол эволюция Құдай тұжырымына қарай қозғалып жатыр және биологиялық бастаулардан алыстау – рухани ізденіс екенін қосымша түсіндіреді.

Kurzweil touches on the history of the singularity concept, tracing it back to John von Neumann in the 1950s and I. J. Good in the 1960s. He compares his singularity to that of a mathematical or astrophysical singularity. While his ideas of a singularity is not actually infinite, he says it looks that way from any limited perspective. During the singularity, Kurzweil predicts that "human life will be irreversibly transformed" and that humans will transcend the "limitations of our biological bodies and brain". He looks beyond the singularity to say that "the intelligence that will emerge will continue to represent the human civilization." Further, he feels that "future machines will be human, even if they are not biological". Kurzweil claims once nonbiological intelligence predominates the nature of human life will be radically altered: there will be radical changes in how humans learn, work, play, and wage war. Kurzweil envisions nanobots which allow people to eat whatever they want while remaining thin and fit, provide copious energy, fight off infections or cancer, replace organs and augment their brains. Eventually people's bodies will contain so much augmentation they'll be able to alter their "physical manifestation at will". Kurzweil says the law of accelerating returns suggests that once a civilization develops primitive mechanical technologies, it is only a few centuries before they achieve everything outlined in the book, at which point it will start expanding outward, saturating the universe with intelligence. Since people have found no evidence of other civilizations, Kurzweil believes humans are likely alone in the universe. Thus Kurzweil concludes it is humanity's destiny to do the saturating, enlisting all matter and energy in the process. As for individual identities during these radical changes, Kurzweil suggests people think of themselves as an evolving pattern rather than a specific collection of molecules. Kurzweil says evolution moves towards "greater complexity, greater elegance, greater knowledge, greater intelligence, greater beauty, greater creativity, and greater levels of subtle attributes such as love". He says that these attributes, in the limit, are generally used to describe God. That means, he continues, that evolution is moving towards a conception of God and that the transition away from biological roots is in fact a spiritual undertaking.

Болжамдар

Курцвейл "Ақылды машиналар дәуірі" және "Рухани машиналар дәуірі" сияқты бұрынғы кітаптарындағы өткен мен болашақтың толық жазба күйіндегі уақыт жолын ұсынбаса да, көптеген нақты болжамдар жасайды. Курцвейлдің сөзіне қарағанда, 2010 жылға қарай суперкомпьютер адам ақылын имитациялайтын есептеу қуатына ие болады, ал "2020 жыл шамасында" осы қуатты "мың долларға" алуға болады. Осы маңызды қадамнан кейін, ол 2020 жылдардың ортасына қарай адам миын сканерлеудің адам ақылын модельдеуде тиімді болуына үміттенеді. Осы екі фактор 2029 жылға қарай Тьюринг тестін сәтті тапсыратын компьютерлерге әкеледі. 2030 жылдардың басында биологиялық емес есептеулердің көлемі "барлық тірі адам ақылының қуатын" басып өтеді. Соңында, есептеу қуатының экспоненциалды өсуі сингулярлыққа алып келеді. Курцвейл бұл күнді нақты көрсетеді: "Мен Сингулярлық күнін 2045 жыл деп белгілеймін, бұл адам мүмкіндіктеріндегі терең және революциялық өзгеріс".

Пікірлер

Пол Дэвис Nature журналында «Жалғыздық жақын» кітабын «технологиялық мүмкіндіктердің ең алыс шегімен тыныссыз саяхат» деп жазды, бірақ «керемет болжамдарды оқу қызықты, алайда оны үлкен күдікпен қабылдау керек» деп ескертті. Энтони Доер The Boston Globe газетінде «Курцвейлдің кітабы күрделі, ақылды және көндіретін. Ол анық, жүйелі стильде жазады, болашақ және өткен кейіпкерлермен қызықты диалогтарды қосады және көбінесе түсінікті графиктерді пайдаланады» деп жазды. Ал оның әріптесі Алекс Бим «Сингуляриандықтар күмәнмен қарсы алынды» деп көрсетті. Ол оның тәуекелдерге емес, жақсы нәтижелерге көбірек назар аударатынын байқады.

Киноға бейімделу

2006 жылы Барри Птолемей және оның «Птолемейк Продакшнс» продюсерлік компаниясы Курцвейлден «The Singularity Is Near» кітабының құқығын сатып алды. Кітаптан шабыттанған Птолемей «Трансценденттік адам» фильмін режиссерлік етіп, өндірді, ол кітапқа көбірек назар аудартуға көмектесті. Курцвейл «Terasem» компаниясымен серіктестікте өзінің жеке фильм адаптациясын да жасады; «The Singularity is Near» деректі фильмдердегі сұхбаттарды ғылыми фантастикалық сюжетпен үйлестіреді, онда оның роботтық бейнесі Рамона жасанды жалпы интеллектке айналады. Фильм 2010 жылы Дүниежүзілік кинофестивальде, Вудсток кинофестивалінде, Варшава халықаралық кинофестивалінде, Сан-Антонио кинофестивалінде және 2011 жылы Сан-Франциско Инди кинофестивалінде көрсетілді, ал 2012 жылдың 20 шілдесінде кеңінен көрсетілімге шықты. Оны DVD немесе цифрлық жүктеу арқылы алуға болады.