Кіріспе

Аланд соғысының шайқасы

1854 жылдың тамызында болған Бомарсунд шайқасы, Аланд соғысы кезінде болды. Аланд соғысы Қырым соғысының бір бөлігі еді, онда ағылшын-француз экспедициялық әскерлері орыс бекінісіне шабуыл жасады. Бұл Балтық теңізіндегі Бомарсундтағы соғыстың жалғыз маңызды шайқасы болды.

Өмірбаян

Бомарсунд – 19 ғасырдағы бекініс. Оның құрылысын Ресей 1832 жылы Балтық теңізіндегі Аланд аралдарындағы Сундта бастаған. Бомарсунд толықтай аяқталмаған (жоспарланған он екі қосалқы мұнараның тек екеуі ғана салынып бітті). Соғыс басталғанда бекініс, әсіресе құрлықтан шабуылдаған күштерге қарсы осал болып қалды. Бекіністің жобалаушылары сондай-ақ, бекініс маңындағы тар теңіз жолдары үлкен әскери кемелерге өтпейді деп есептеген; бұл есеп желкенді кемелер дәуірінде дұрыс болғанымен, бу машиналарымен жүретін кемелер бекіністің нашар қорғалған бөліктеріне жетуге мүмкіндік алды.

Екінші шайқас

Бірінші шайқас қысқаша қақтығыс пен артиллериялық дуэль болғанмен, екінші шайқас мүлдем басқаша сипатта болды. 1854 жылдың шілде айының соңына қарай 25 британдық кемеден тұратын флот қамалды қоршап алды және француздық құрлық әскерлерінің келуін күтті. Қорғаушылар да, шабуылдаушылар да фортты теңіз күштерінің ғана емес, басқа күштердің де жеңе алмайтынын түсінді және оған сәйкес дайындық жасады. Орыс әскерлері британдық және француздық күштерді қоршаудан шығуға мәжбүрлеу мақсатында айналасындағы аймақты қиратты. 1854 жылдың 13 тамызында француз артиллериясы мұнараға атыс ашты, ал күнінің соңына қарай Бренклинттің қосалқы мұнарасын қорғағандарды артиллерия басып алғанда, француз жаяу әскері оған шабуыл жасады. Қорғаушылар өздерінің жағдайын үмітсіз деп санады және күштерінің көп бөлігін басты фортқа қайтарды, мұнараны бұзуды қадағалау үшін шағын отрядты қалдырды. Француз әскерлері мұнараны бұзылмас бұрын басып алғанмен, оны сақтап қала алмады, себебі орыс артиллериясы енді басып алынған мұнараға атыс ашты және 1854 жылдың 15 тамызында оқ-дәрі қоймасына тиді. Нәтижесінде болған жарылыс мұнараны қиратты. Қамалды қорғаған үш жүз фин гранадиері тұтқынға алынды және соғыс аяқталғанға дейін Льюес түрмесіне қамалды. Соғыс аяқталғаннан кейін олар босатылып, Финляндияға қайта оралды, соғыс кезіндегі тәжірибелері туралы "Аланд соғысы" деп аталатын әнмен ("фин тілінде: Oolannin sota, швед тілінде: "Det Åländska kriget") оралды. 1877 жылы Льюесте тұтқын ретінде қаза тапқандарды еске алу үшін Ресейлік ескерткіш орнатылды. 1856 жылғы Париж шартында Аланд аралдарының барлығы демилитаризацияланды, бұл мәртебе бүгінгі күнге дейін сақталған. Бомарсунд көпірі Бомарсундты Престөге жалғастырады.