Кіріспе
2004 жылғы Филиппин президенттік және вице-президенттік сайлауы 2004 жылдың 10 мамырында, дүйсенбі күні өтті. Президент сайлауында қазіргі президент Глория Макапагал Арройо өзінің басты қарсыласы, киноактер Фернандо По-ға қарағанда бір миллионнан астам дауыспен президенттікке толық алты жылдық мерзімге жеңіп алды. Бұл сайлау бірнеше себеппен ерекше болды. Алғаш рет 2003 жылғы Шетелдегі азаматтардың дауыс беруі туралы заң (Wikisource-қа қараңыз) қолданысқа енгізілді, бұл 70-тен астам елдегі филиппиндіктерге дауыс беруге мүмкіндік берді. Бұл сондай-ақ 1986 жылғы Халық күші революциясынан бері қазіргі президенттің қайта сайлануға түскен алғашқы сайлауы болды. 1987 жылғы Конституцияға сәйкес, сайланған президент тағы бір мерзімге түсе алмайды. Дегенмен, Арройо президент болып сайланбады, егер 2000 жылы тонау және жемқорлық айыптарымен сотталған, кейін тонау қылмысы үшін сотталған (бірақ Арройодан шартты кешірім алған) Жозеф Эстрада президенттің орнынан алынғаннан кейін оның орнын басты. Бұрынғыдай, 1986 жылдан бері бұл сайлауда жеңіске жеткен президент пен вице-президенттердің екеуі де бір партия/коалицияда болды; осы жағдай 2022 жылы қайталанды, онда Бонгбонг Маркос пен Сара Дутерте бір саяси коалиция аясында президент және вице-президент болып сайланды. Бұл сайлау сонымен қатар қазіргі Филиппиндегі күшті саяси поляризация кезеңінде өтті. Нәтижесінде, президенттік және вице-президенттік сайлауларға кандидаттардың саны 1992 және 1998 жылдардағы сайлаулармен салыстырғанда азайды.
The 2004 Philippine presidential and vice presidential elections were held on Monday, May 10, 2004. In the presidential election, incumbent president Gloria Macapagal Arroyo won a full six year term as President, with a margin of over one million votes over her leading opponent, movie actor Fernando Poe Jr. The elections were notable for several reasons. This election first saw the implementation of the Overseas Absentee Voting Act of 2003 (see Wikisource), which enabled Filipinos in over 70 countries to vote. This is also the first election since the 1986 People Power Revolution where an incumbent president ran for re election. Under the 1987 Constitution, an elected president cannot run for another term. However, Arroyo was not elected president, but instead succeeded ousted President Joseph Estrada, who was impeached with charges of plunder and corruption in 2000 and later convicted of plunder (but received conditional pardon from Arroyo). Moreover, this elections was the first time since 1986 that both the winning president and vice president were under the same party/coalition; this instance will be later repeated in 2022 when Bongbong Marcos and Sara Duterte under the same political coalition was elected president and vice president, respectively. This election was also held at a period in modern Philippines marked by serious political polarization. This resulted in lesser candidates for the presidential and vice presidential elections compared to the 1992 and 1998 elections.
Өмірбаян
2004 жылғы сайлауға дейінгі саяси ахуал 1986 жылғы Фердинанд Маркостың елден қуғынға ұшырауына әкелген сайлаудан бері ел тарихындағы ең қаушатылған кезеңнің бірі болды. Филиппин қоғамы бұрынғы президент Жозеф Эстраданың қолдаушылары мен Эстраданың жақын досы Фернандо По-кішіні қолдайтындар, сондай-ақ қазіргі президент Глория Макапагал Арройоны қолдайтындар немесе Эстрадаға қарсы шығушылар арасында екіге бөлінді. Мамыр айындағы сайлауға дейінгі бірнеше айда бірнеше президенттік даулар орын алды, Аройо президенттікке түспеу туралы бұрынғы шешімінен бас тарды, Фернандо По-кішінің күтпеген, бірақ болжамды кандидаттығы, Аройо лагерінен оппозицияға өткен маңызды саяси тұлғалардың келуі, COMELEC-тің автоматтандырылған сайлау туралы даулы бастамасы және үстем оппозициялық партия Лабан нг Демократиконг Филипиноның По мен Панфило Лаксон арасындағы бөлінісі болды.
Глория Макапагал Арройоның кандидатурасы
2002 жылы 30 желтоқсанда Ризаль күніне арналған сөйлесінде Глория Макапагал Арройо 2004 жылғы сайлауға қатыспайтынын жариялады. Ол, жарыстан бас тарту саяси жауапкершіліктен босатып, үкіметіне соңғы бір жарым жылды экономиканы күшейтуге, филиппин қоғамындағы терең дауларды емдеуге және 2004 жылы таза әрі әділ сайлау өткізуге жұмыстануға мүмкіндік беретінін айтты. Бірақ 2003 жылдың 4 қазанында Арройо толық мерзімге президенттікке үміттене бастайтынын мәлімдеп, пікірінің өзгеруі жоғары мақсатқа қызмет ету үшін болғанын, ал елге одан әрі қызмет етуге жасалған шақыруды қабылдамауға болмайтынын түсіндірді.
strengthening the economy healing the deep divisions within Philippine society, and working for clean and honest elections in 2004. However, on October 4, 2003, Arroyo said that she would seek a full term presidency, saying that her change of heart was for a higher cause, and that she could not ignore the call to further serve the country.
Фернандо По-младший кандидатурасы
Сайлауға бірнеше ай қалғанда, оппозиция мүшелері бұрынғы президент Жозеф Эстраданың жақын досы, актер Фернандо По-младшийді президенттікке кандидат болуға ынталандырды. По халық арасында өте танымал болды және ол президенттікке түскен жағдайда, сөзсіз жеңіске жетеді деп көптеген адамдар сенді. 2003 жылғы 27 қарашада По Манила қонақ үйінде өткен баспасөз мәслихатында президенттікке қатысатынын жариялады. Бірақ 2004 жылғы 9 қаңтарда Викторино Х. Форнье (жеке тұлға) По мен COMELEC-ке қарсы сотқа шағымданып, Поның COMELEC-ке дейін туған филиппиндік емес екендігіне байланысты кандидат бола алмайтынын мәлімдеді. 23 қаңтарда COMELEC шағымды негізсіз деп қарады. 10 ақпанда Форнье істі Жоғарғы Сотқа жолдап, Поның жарыстан шығарылуын сұрады. Кейіннен оның ісі Мария Жанет С. Тексон, Феликс Б. Дезидерио, кіші, және Зоило Антонио Г. Велес ұсынған істермен біріктірілді.
Адвокат Мария Жанет Тексонның қайтыс болуы
2007 жылдың 28 қыркүйегінде сағат 20:30-да Пасиг полициясының бастығы, аға инспектор Франсиско Уями, 40 жастағы адвокат Мария Тексонның Пасигтегі Сан-Мигель даңғылындағы Ричмонд қонақ үйінің 204-бөлмесінде өлі (қатысқан күйінде), мойны кесілген және білегінде кесіктермен табылғанын мәлімдеді. Мария Жанет Тексон, Зоило Велес (кейіннен апелляциялық сот судьясы болды) және Викторино Форнье Фернандо По, кіші, қарсы дисквалификация ісін қозғады. Ол Поның некеден тыс туылғанын, ал Поның туу туралы куәлігі 1939 жылы берілген болса да, оның ата-анасы Аллан По және американдық анасы Бесси Келли 1940 жылға дейін үйленбегенін айтты. Іс сот құзыретінің болмауы және мерзімінен бұрынғы болуы себептерімен тоқтатылды, сондай-ақ Поның әкесі Аллан Ф. Поның 1902 жылғы Филиппин заңымен қабылданған жаппай филиппиндендіру арқасында филиппин азаматы болып саналатыны туралы шешім шығарылды. Сонымен қатар, тіпті По филиппин азаматы болып тумаған болса да, оны кандидаттық тізімінде маңызды жалған мәлімдеме жасағаны үшін кінәлі деп тануға болмайды.
Эдди Гилдің кандидатурасы
Сайлау комиссиясы бастапқыда президенттікке кандидаттар ретінде алты адамды бекітті. Президенттікке түскен алтыншы адам – Эдуардо "Эдди" Гил еді. Эдуардо Вильянуеваның партиясы Эдди Гилді сайлауға қатысудан шеттету үшін COMELEC-ке өтініш жолдады. Өтініште Эдди Гилдің маңызсыз кандидат екені, бүкіл ел бойынша науқан жүргізуге қабілетсіздігі және оның сайлаушыларды шатастыру мақсатымен, олардың есімдерінің ұқсас болуына байланысты сайлауға түскені негіз ретінде келтірілді. Эдди Гил өзін миллиардтаған долларлық жеке капиталы бар халықаралық банкир деп мәлімдейді. Оның президенттік бағдарламасында сайланғаннан кейін алғашқы 100 күн ішінде әр филиппин азаматын миллионер ету уәдесі берілген. Ол сондай-ақ Филиппиннің триллиондаған песо тұратын қарызын өз қаражатынан төлейтінін уәделеді. Бұл кеңінен қысымға алынды, әсіресе оның сайлауалды сапарында қонақ үй есебін төлеу үшін берген чегі қайтарылғаннан кейін.
LDP бөлінісі
Лабан нг Демократиконг Филиппин партиясы (ЛДП) негізгі оппозициялық партия – Коалиция нг Накакаисанг Филиппин (КНП) ядросын құрайтын болды. Алайда, партия мүшелері президенттікке кімді қолдау керектігі туралы келіспеді. Партия мүшесі Панфило Лаксон президенттікке үміткерлігін ұсынды, бірақ партия президенті Эдгардо Ангара оны қарастырмады. Ангара Фернандо По-младшийді қолдады. Партияның бас хатшысы Агапито "Бутц" Акиномен бірге Лаксон партияның бірқатар мүшелерінің қолдауын алып, үміткерлігін ілгерілетуге кірісті. Содан кейін ЛДП Ангара мен Поны қолдағандар, және Лаксон мен Акиноны қолдағандар арасында екіге бөлінді. Осы кезде По мен Лаксон президенттікке үміткерліктері бойынша құжаттарды тапсырды. Үміткерлік ережелеріне сәйкес, әрбір президенттік үміткердің артында саяси партия болуы керек. ЛДП қатарындағы айқын жік және екі фракцияның келісімге келуінің күдікті болуына байланысты, COMELEC партияны Акино және Ангара қанаттарына ресми түрде бөлуге шешім қабылдады. Лаксон LDP Акино қанатынан, ал По LDP Ангара қанатынан сайлауға түсті, кейін бұл KNP партиясы болды. Сайлау кампаниясы кезінде және оған дейін екі фракция арасында бірігу туралы көптеген келіссөздер өтті. Оппозиция Арройоның ұйымдасқан саяси машинасына қарсы президенттік сайлауда жеңіске жету мүмкіндігін арттыру үшін бірігу қажеттігін түсінді. Бірақ По мен Лаксонның келіспеушілігіне байланысты бірігу жоспарлары іске аспады. Лаксон Поның оған мойынсұнып, вице-президенттікке үміткер болуын қаласа, ал Поның қолдаушылары Лаксонның үміткерліктен бас тартып, Поны қолдауын талап етті, оның сауалнамалардағы нәтижелерінің нашарлығын себеп ретінде келтірді.
Комелектің автоматтандырылған сайлауға қатысты ұсынысы
Филиппиндегі сайлаулар әрқашан қолмен жүргізіліп келген, ал ұлттық лауазымдардың нәтижелері сайлау күнінен кейін бір айдан астам соң жарияланатын. Осы мәселені түзету мақсатында Сайлау комиссиясы дауыс санау процесін автоматтандыруға тырысты. Көптеген дау-дамайлар мен саяси қарсылықтарға байланысты осы сайлауда пайдаланылмаған санау машиналарын сатып алуға 30 миллиардтан астам песо жұмсалды.
Партиялар мен коалициялар
Бұл сайлауда одақтардың күрт өзгеруі мен жаңа партиялар пайда болды, кандидаттар сенімдерін ауыстырғандықтан. Осы сайлаудағы екі ірі коалиция – үкіметтік K 4 (Koalisyon ng Katapatan at Karanasan sa Kinabukasan) және біріккен оппозициялық KNP (Koalisyon ng Nagkakaisang Pilipino) болды.
Коалиция нг Накакаисанг Филиппин (KNP)
Коалициялық филиппиндердің біріккен коалициясы (Koalisyon ng Nagkakaisang Pilipino) немесе KNP – біріккен оппозицияның коалициясы. Оның президенттікке үміткері Фернандо По, кіші, ал вице-президенттікке сенатор Лорен Легарда. Бұл коалицияның басшы партиялары – Лабан нг Демократиконг Филиппин (LDP Angara Wing), PDP–Laban және Pwersa ng Masang Pilipino. LDP-дегі бөлінудің себебі FPJ мен Пинг Лаксон арасындағы келіспеушілік, әсіресе бұрынғы президент Жозеф Эстрада мен бұрынғы бірінші ханым Имельда Маркостың қолдауымен. Бұл коалицияның тағы бір маңызды партиясы – Эстраданың Partido ng Masang Pilipino (PMP, Филиппин халқының партиясы).
Альянс нг Пагасаса
Бұл сайлауда үшінші ірі коалиция – "Альянса нг Пагаса" (Үміт одағы) болып табылады. Бұл коалиция президенттікке Рауль Роконы, ал вице-президенттікке Герминьо Акиноны ұсынды. Осы коалицияны қолдайтын үш негізгі партия – Роконың "Акцион Демократия" (Демократиялық әрекет) партиясы, бұрынғы Қорғаныс министрі Ренато де Вилланың "Реформа" партиясы және Лито Осменьяның "Промди" (Провинцияларға біріншілік [Провинциялар бірінші] даму партиясы). Осы үш партия "Халық күші" коалициясынан бөлініп шықты.
Бангон Филиппин қозғалысы (БПМ)
Bangon Pilipinas (Жарқын Филиппин) қозғалысы – бауыр Эдди Виллануэваның саяси партиясы. Оның құрамында көбінесе еріктілер, олардың көп бөлігі Виллануэваның "Иса – Раббым" шіркеуінен келген (Виллануэва мемлекет пен дін ажырымы туралы сұрақтар туындамауы үшін өтінішін ұсынғанға дейін шіркеуден бас тартты).
Лабан нг Демократик конг Филиппин (ЛДП) (Аквин қанаты)
Партияның бас хатшысы Бутс Акиноның атымен аталатын фракция, оның құрамына Панфило Лаксонның LDP партиясындағы қолдаушылары кірген.
Партито Исхан Банса, Исхан Дива
Бұл Эдди Гилдің ұйымы еді. Гилді маңызды емес кандидат деп санап, президенттік жарыстан шығарып тастады, бірақ партия басқа лауазымдарға қатысуға құқық алды.
Кандидаттар
Президенттікке кандидатПартияВице-президенттікке кандидатПартияСенатор Панфило ЛаксонЛабан н Демократик конг филиппин (Аквин қанаты)ешқайсысы жоқПрезидент Глория Макапагал АройоЛакас НУКД UMDPSенатор Ноли де КастроТәуелсізФернандо По-младшийКоалиция н Нагакасанг филиппинСенатор Лорен ЛегардаКоалиция н Нагакасанг филиппинСенатор Рауль РокоАкцион демократияТарлактан бұрынғы өкіл Герминьо АкиноАкцион демократияЭдди ВильянуэваБагон филиппинЕшқайсысы жоқЕшқайсысы жоқРодольфо ПажоПартия Isang Bansa, Isang Diwa
Төраға
Сауалнама көзі Күні (күндері) жүргізілді Үлгі көлемі Қателік маржасыАрройоГилЛаксонПоэРокоВильануэваШешілмеген SWS 8–24 қараша 1200 2,5% 17% 10% 25% 18% 24%; шешілмеген 6%SWS 16–22 қаңтар 1200 2,5% 27% 0,1% 11% 36% 19% 1% 5%SWS 28 қаңтар – 6 ақпан 3600 1,6% 28,7% 0,2% 8,4% 37,5% 19,2% 1,7% 6%Pulse Asia 23 қаңтар – 8 ақпан 1800 2,3% 33,4% 0,3% 8,3% 34,6% 19,1% 1,2% 3,2%Pulse Asia 17–25 ақпан 1200 2,5% 31,8% 0,03% 11,4% 30,5% 17,9% 1,8% 6,6%SWS 11–19 наурыз 2000 2,2% 33% 0,5% 12% 35% 13% 2,4% 4,6%SWS 21–29 наурыз 1400 3% 31,4% 11,2% 32,0% 15,0% 2,8% 7,6%Pulse Asia 27 наурыз – 4 сәуір 4800 1,4% 34% 10% 31% 12% 3% 10%SWS 10–17 сәуір 1400 3% 35,3% 0,05% 10,6% 30,8% 8,4% 4,0% 10,9%Pulse Asia 26–29 сәуір 1800 2,4% 37% 11% 31% 7% 5% Шешілмеген 2%; ешқайсысы да 6%SWS 1–4 мамыр 2000 2,5% 37% 0,3% 11% 30% 6% 4% 12%SWS Сайлаудан кейінгі сауалнама 4445 2% 45% 10% 34% 6% 5%
Легарда Де Кастроға қарсы сайлау наразылығы
2008 жылдың 18 қаңтарында Жоғарғы Сот төрешісі Леонардо Квисумбинг жазған 21 беттік қаулыда Филиппиннің Жоғарғы Соты, Президент сайлау трибуналы (ПСТ) ретінде, сенатор Лорен Легарданың Ноли де Кастроға қарсы сайлау наразылығын қабылдамады. Сот шешімін үш негіз қолдады: біріншіден, ПСТ тыңдау комиссары және Сайлау комиссиясының (Comelec) бұрынғы төрағасы, зейнеткер Жоғарғы Сот судьясы Бернардо П. Пардо ұсынған «бюллетеньдерді сынақтан өткізіп қайта қарау немесе дауыс санау қорытындыларын қайта санау, наразылық білдірушінің соңғы дауыс санауындағы жеңісіне әсер етпейді, сонымен қатар наразылық білдірушінің сенаторлыққа кандидат болуы, сайлауға қатысуы және Филиппин Сенатының лауазымын иеленуіне байланысты наразылықтан бас тартуы» деген ұсынысты мақұлдады; екіншіден, Легарда ПСТ-нің 33-бабына сәйкес сот ұзартуына қарамастан, 124 404 округтегі бюллетеньдерді қайта қарау үшін 3,9 миллион песо (1 доллар = 40 песо) төлеуден бас тартты; үшіншіден, Defensor Santiago v. Ramos ісіндегі сот шешімі Легарданың «2004-2010 жылдарға сәйкес келетін Сенаттағы мерзіміне кандидат болған кезде наразылығын тиімді түрде тоқтатқанын немесе қайтарғанын» көрсетеді. Осы орайда Ноли де Кастро телеарнада: «Бұл – шындықтың жеңісі. Мен әділ жеңдім, осы шындыққа қол жеткіздік. Халықтың нағыз дауысын естігені үшін Жоғарғы Сотқа алғыс айтамын. Басынан бастап мен халқымыздың вице-президенттікке берген басым сенімін сезіндім» деді. Легарда бұл шешімге қанағаттанбай, қайта қарау туралы өтініш беретінін мәлімдеді.
Сауалнамалардан шығу
Сайлау кезінде және одан кейін әртүрлі ұйымдар, соның ішінде Әлеуметтік ауа райы станциялары (Social Weather Stations) экзит-полл жүргізді. SWS 19 мамыр күні жариялаған "SWS 2004 жылғы сайлау күні сауалнамасы: 2004 жылғы сайлаудан шығу сауалнамасының соңғы нәтижелері, жауапсыз дауыстарды ескермей" бойынша ұлттық дауыс беру көрсеткіштері: GMA 45%, FPJ 34%, Lacson 10%, Roco 6%, Villanueva 5% (11 мамырмен салыстырғанда сәл өзгеше көрсеткіштер; қателік маржасы 2%, n = 4,445). Бұл нәтижелер 21 мамырдағы NAMFREL жылдам санауымен салыстырғанда расталады, бұл "ABS CBN/SWS 2004 жылғы сайлаудан шығу сауалнамасының нәтижелерін салыстыру (17 мамыр, сағат 9:00-де; жауап жоқ деп есептемегенде) және 21 мамырдағы NAMFREL жылдам санауы (сағат 1:00) (Есеп #63)" кестесінде көрсетілген. NAMFREL жылдам санауы GMA-ға 40.4%, FPJ-ге 36.5%, Lacson-ға 10.8%, Roco-ға 6.2% және Villanueva-ға 6.1% көрсетті. Алайда, соңғы ресми COMELEC сауалнамасында FPJ ARMM аймағындағы дауыстардың 31% -ын жеңіп алды. Егер ол ARMM-нің 100% -ын жеңсе, онда ол ARMM сайлаушыларының 69% -ын, яғни 729 646 дауысты алатын еді. GMA мен FPJ арасындағы соңғы айырмашылық 1,123,576 дауыс болғандықтан, GMA сайлауда жалпы 393,930 дауыспен жеңіске жетті. Тіпті FPJ ARMM-нің 100% -ын жеңсе де, GMA жеңіске жеткен болар еді. GMA-ның басымдығы соншалықты зор болды, тіпті олар ARMM сайлаушылар тізімін 1,5 миллион сайлаушыны көрсету үшін кеңейтсе де, оның 69% -ы 1,035 миллион дауысқа ғана тең болар еді, бұл 1,123 миллион дауыс айырмасын жеңуге жеткіліксіз. Бұл нәтиже SWS жүргізген сайлау алдындағы сауалнамалардың тенденциясына сәйкес келеді. 23 сәуірде, сайлауға екі аптадан астам уақыт қалғанда, SWS сауалнама жариялады, ал SWS есебінің тақырыбының өзі тарихи маңызға ие болды: "SWS 10-17 сәуір, 2004 жылғы сауалнама: Роко дауыс жинаудан қалып қойды, сайлаушылар GMA-ға және шешімін қабылдамағандарға бет бұрды". Есептің алғашқы жолы жағдайды ашады: "Рауль Роконың шетелге күрт кетуі оған дауыс беру күшінің жартысына жуығын қағып тастады, бұл Глория Макапагал Арройоға шамалы басымдық беруге мүмкіндік берді".
Конгресстің ресми сауалнамалары
Конституция бойынша, Конгресс президенттік және вице-президенттік лауазымдарға арналған Ұлттық дауыс санау кеңесі болып табылуға міндетті. Ел бойынша 216 382 сайлау учаскесіндегі дауыс санау нәтижелері муниципалдық және қалалық дауыс санау кеңесіне жіберілетін сайлау қорытындылары арқылы ұсынылады. Бұдан кейін олар тізімделіп, провинциялық дауыс санау кеңесіне жіберіледі, ол 176 дауыс санау туралы сертификат (ДСC) дайындайды. Бұл ДСC 2004 жылдың мамыр айында Кесон қаласындағы Батасанг Памбансадағы Конгрестің бірлескен отырысына жіберілді. Сенаторлар мен әкімшілік пен оппозиция өкілдері ДСC санау процедурасы туралы қызу пікір таласты. 1992 және 1998 жылғы сайлауларда қолданылған сертификаттарды санаудың дәстүрлі тәсілі жеті сенатор мен жеті өкілден тұратын бірлескен комитетті тағайындау болды. Көптеген оппозициялық заң шығарушылар, әсіресе Магуинданаодан шыққан Конг. Дидаген Дилангален, бұл дәстүрлі әдіс конституцияға қайшы келеді және дауыстарды санауды комитет емес, бүкіл Конгресс жүргізуі керек деді. Аргументтің бір бөлігі "делегатталған билік одан әрі делегаттала алмайды" деген тұжырымдамаға негізделді, бұл санауды комитетке делегаттауды білдіреді. Кейбір заң шығарушылар бүкіл Конгресс бірлескен отырыста отырып, әрбір дауыс санау туралы сертификатты санауды ұсынды. Дауыс санау ережелері жөніндегі пікірсайыс және талқылаулар 28 мамырда Конгрестің бірлескен отырысында аяқталды. Қабылданған ережелер 1992 және 1998 жылғы сайлауларда қолданылған ережелерге өте ұқсас болды, ол Ұлттық дауыс санау кеңесі ретінде әрекет ететін бірлескен комитеттің құрылуын қарастырды. Басты ерекшелік – комитет мүшелерінің саны 14-тен 22-ге дейін артты, оның ішінде 11 сенатор және 11 өкіл болды. Комитет құрамын Сенат Президенті Франклин Дрилон және Палата Спикері Хосе де Венеция да жариялады. Оппозиция комиссия құрамына бірден наразылық білдірді; комитеттің Палата бөлігі 9 әкімшілік және 2 оппозиция өкілінен тұрды. По штабы комиссияда барлық қатысушы саяси партиялардың тең өкілдігін талап етті, бірақ тағайындалған комиссия Палатаның ағымдағы құрамына сәйкес келді: 220 орындық Палатада 190 әкімшілік өкілі бар. Конгрестің бірлескен комитетінің ресми дауыс санауы 4 маусымда, сайлаудан кейін бір айдан астам уақыт өткен соң басталды. Оппозиция әкімшілікті дауыс санау процесін тездетуге тырысып бақты деген айыптаулар жасады, нәтижесінде күніне шамамен 12 дауыс санау туралы сертификат қарастырылды. Оппозиция заңгерлері 25 ДСC-нің жарамдылығына күмән келтіргісі келді, әсіресе Аройо Поеге қарағанда үлкен үстемдікке ие болған аймақтарда. Олар комитеттен муниципалдық деңгейдегі дауыс беру туралы мәліметтерді және тіпті сайлау учаскелеріндегі сайлау нәтижелерін қарастыруды талап етті, Арройоның пайдасына ДСC-лер бұрмаланғанын дәлелдеу үшін. Әкімшілік заңгерлері комиссия алаяқтық туралы шағымдарды қарастыруға лайықты орын емес екенін және оппозиция жеңімпаз жарияланғаннан кейін Президенттік сайлау трибуналына (Жоғарғы сотқа) жүгінуі керек екенін мәлімдеді.
Басқалар
Сайлау сауалнамалары: IV бөлім. SWS немесе PULSE ASIA кім жақсырақ орындады? Доктор Ромула А. Вирола. 2002 жылғы 30 желтоқсандағы Аройо сөйлеген сөзі, сайлауға қатыспау ниетін білдірді. П.Э.Т. ісі № 003, Легарда vs. Де Кастро.
Dec. 30, 2002 Arroyo speech declaring her intention not to run
P. E. T. Case No. 003, Legarda vs. De Castro